Sołdatka /żołnierka/

[Albin_Kożuchowski]

Witam.
Przeglądając metryki z XIX w natknąłem się na kilka ciekawych przypadków chrztów dzieci, gdzie w rubryce "rodzice" wpisane jest syn /córka/ sołdatki z nieprawego łoża. Matka nie jest raczej wdową, bo nie ma takiej wzmianki. Czyli można uważać, że mąż żołnierz gdzieś tam służył np. na Krymie, a jego żona w tym czasie rodziła dzieci w miejscu zamieszkania. Bo chyba sama nie służyła w wojsku, ponieważ urodzenia były tam, gdzie mieszkała. Na dane dot. zgonów mężów-żołnierzy jakoś nie mogę trafić. Może ktoś zna inne warianty takich sytuacji? Dane pochodzą z guberni grodzieńskiej.

[Bagins]

Akt ślubu z 1873 wymienia matkę panny młodej jako sołdatkę. Ale podaje dwa nazwiska, więc na pewno zamężna. Zakładam, że przy księgach chrztów ksiądz nie mając potwierdzenia ojcostwa (ojciec wyjechał do woja) z racji prawa nie mógł takiego zapisać w aktach. Bo co by było jakby wrócił i się nie przyzanał. Natomiast w przypadku ślubu już mnie to bardziej dziwi.
Pozdrawiam
Artur

[Aftanas_Jerzy]

Witam!
Temat jest fascynujący. W Rosji carskiej po wprowadzeniu przez cara Piotra I-go na wzór państw zachodnich (głównie Prus) armii stałej zamiast pospolitego ruszenia, pojawił się przyjęty z języka niemieckiego termin 'sołdat' i 'sołdatka' jako żona lub wdowa po żołnierzu (na południu Rosji, a głównie nad Donem, powszechnie używano synonimu polskiego pochodzenia - 'жалмерка' lub 'жалнерка').
'Sołdatka' to określony status społeczny (w akta metrykalnych wymieniany na miejscu dla tego ustalonym - conditio) . Uprawnienia i ograniczenia społeczne dla tej kategorii obywateli w patriarchalnej Rosji warunkowane były zmianami przepisów normatywnych władz centralnych zmierzających do zwiększenia sprawności bojowej armii. W pierwszym okresie poborowi mogli stawiać się do wojska razem z żonami i dziećmi. Były liczne protesty obszarników, bo wstąpienie do wojska automatycznie zwalniało całe rodziny z obowiązków pańszczyźnianych. Dziedzice prosili, aby przynajmniej żony i dzieci zostały w domu jako rezerwuar siły roboczej. Przeważnie jednak ważniejsze było zapewnienie stałego dopływu 'mięsa armatniego'. Rodzina żołnierza była objęta ścisłym rejestrem stanu w pułkach, bo jego synowie i synowie córek podlegali poborowi do wojska. Ciekawy był sposób wyceny wartości członków rodzin żołnierskich : 1 żołnierz = 1żona = 3 córki.
W koszarach wydzielano mieszkania dla żonatych żołnierzy, a skarb państwa przydzielał takim rodzinom dodatkowe przydziały żywności (np 580 kg chleba na rok dla żołnierzy mieszkających z rodzinami, a dla samotnych 380 kg). Szybko jednak ilość podań o przyjazd rodzin uległa radykalnemu zmniejszeniu ze względu na zmianę polityki władz po reformie wojskowej Aleksandra II (skrócenie służby do 6 lat), uciążliwe 'pochody' letnie, złe warunki mieszkaniowe i braki w zaopatrzeniu żywnościowym. Takie rodziny żołnierzy nie miały już możliwości uzyskania pomocy wojska i krewnych. Dlatego 80 % sołdatek pozostawała w rodzinnych miejscowościach i tylko sporadycznie spotykało się z mężami. 15 % starało się znaleźć środki na utrzymanie podejmując pracę lub służbę w miastach lub w innych wsiach, żeby to było możliwe, starały się otrzymać "paszport' pozwalający na swobodną zmianę miejsca zamieszkania. To był przywilej wywalczony licznymi petycjami żołnierek. Inne grupy społeczne Rosji mogły otrzymać taki paszport tylko za zgodą władz i dotyczyło to warstwy posiadaczy, kupców, robotników pracujących poza miejscem zamieszkania, kolejarzy, urzędników; chłopi z reguły dostawali paszporty dopiero w XX wieku. Liczne są przykłady aktywności społecznej, samokształcenia i hartu tych samotnych matek - prekursorek ruchu równouprawnienia kobiet.
Nie spotkałem jednak poważnych opracowań socjologicznych na temat statusu prawnego, rekonstrukcji bytu cywilizacyjno-kulturowego polskich żon żołnierskich w oparciu o źródłowe materiały archiwalne XVIII - XX wieku.