Wiż - urząd zapomniany.

[Ludwik_Olczyk]

W aktach grodzkich grodzieńskich z lat 1539-41 (opublikowanych w XVII tomie Aktów Archiwalnych AVAK-u), spotykamy urząd Wiża. Był to zaprzysięgły urzędnik sądowy, który był biegłym sądowym dokonującym naocznego stwierdzenia zaistniałej szkody, ale też spełniał funkcje późniejszego woźnego, czyli ogłaszanie sprawy, a nawet jej wszczęcie. Co ciekawe, Wiż był powoływany zarówno przez Sprawcę (dzierżącego sądy w imieniu Hospodara), jak i przez społeczność szlachecką (jest co najmniej kilka aktów powiadających o powoływaniu

Więcej na FRG: http://forum.rodygrodzienskie.pl/index.php?topic=233.0

Pozdrawiam serdecznie.

Sławomir Olczyk.

[Aftanas_Jerzy]

Pochodzenie nazwy tego urzędu opisywanego w źródłach st. ruskich (przykłady z 1430 i 1467r.- patrz 'Slovnik staro-ukraińskiej mowy XV -XVI w". tom I str.173) wyjaśnia Fasmer: st.ruskie "вижь", tryb rozkaz. 2 osoby l. pojed. czasownika 'widzieć', to znaczy 'patrz', 'widź' (od prasłowiańskiego "виждь"). Podobnie jak czeskie "viz."

[Łucja]

Bardzo ciekawe, z tym "wiżem", czy jest możliwe, że ukształtowało się od takiego urzędu nazwisko? Daty kiedy funkcjonował były przednazwiskowe, czyli nie można czegoś takiego całkowicie wykluczyć, głośno myślę. Wirzycki/Wierzycki.
Stale muszę tłumaczyć, że to ja osobiście muszę zrobić zdjęcie, jako dowód, że ja to osobiście widziałam i żeby mi uwierzyli, może mam zawód prapra-dziadków??? Bardzo luźna hipoteza, nawet bardzo bardzo, ale dzięki za te informacje.

Łucja

[Aftanas_Jerzy]

Witaj Łucjo,
Też tak myślę, chociaż już wtedy zaczynały się pojawiać stałe (lub względnie stałe) nazwiska u szlachty i nie jest wykluczone, że tak ważne stanowisko jak 'wiż' powinno być podstawą do takich nazwisk jak: podane przez Ciebie nazwisko Wirzycki (Wiżycki), lub: Wiża , Wiżeń , Wiżkowski , Wiżyn, Wiżyń, Wiżyński. Znane są przecież przykłady tworzenia nazwisk od takich stanowisk jak: ciwun, wójt, celnik, sołtys, woźny, burgrabia, burmistrz, wojewoda.
Sprawdzałem z ciekawości, bo znam nazwisko Wiżyn, co na ten temat mówią nasze opracowania etymologii nazw osobowych (vide strona Janusza Stankiewicza - genealogia nazwisk), ale tam jest tylko jeden wariant etymologii tych nazwisk, a mianowicie : - od niemieckiej nazwy osobowej Wiese, ta od apelatywu Wiese ‘łąka’.
Może jednak znajdzie się jakieś rodzime, słowiańskie źródło dla innego wariantu etymologii tych nazwisk - zapytanie do etymologów.
W cytowanych przeze mnie ruskich źródłach funkcja wiż nadawana jest osobom wymienianym imiennie. Cytuję z oryginalnego zapisu:
...мы послалы вижа замку Браславского пана Хацка до земянъ Браславскихъ (1430r)
...пан Миколаи Гримало, виж господарѧ кролѢ єго милости, особно был съсланы, абы оусим сторонам была справєдливость, аби одно смотрыл (1467r.)