Herb ?

[AndrzejG]

Witam.
Bardzo bym prosił o wszelkie informacje o tym herbie !
Andrzej.


http://encyklopedia.eduteka.pl/wiki/Gys ... achecki%29

[Sawicki_Julian]

Witam Andrzej z tej strony, na temat tego herbu pisze nie wiele, tak jak nazwisko Gnys też jest mało znane np. w Metryce Koronnej. A jeśli jest znane, to w latach 1500 to tak jak podana data tego herbu rok 1571, z opisów w Bibliografii Staropolskiej wiadomo z Jakub umiał pisać, napisał pieśń żałobną po śmierci króla Stefana Batorego, mieszkał w Krakowie i miał syna Jana, był namiestnikiem w Warszawie. A takie urzędy w kraju tylko nadawa król . I to wszystko trzeba napisać co się wie na temat nazwiska Gnys, ale jak wiemy z historii że w królestwie polskim nie było nazwisk dziedzicznych do roku 1603, potem kolejny sejm uchwala w 1637 roku i kolejny w 1673 roku ze herb i nazwisko jest dziedzicznie i przechodzi z ojca na synów i córki także. Wiadomo tez ze to nazwisko się zmieniało na Gnyszyński i to chyba wada wymowy, bo zmiana na Knyszyński. Wracając do herbu, tu potrzebny jest znawca w tym temacie czyli zawodowy historyk, ja podam od siebie że trzy gwiazdy sześcioramienne są takie jak mają Żydzi, mur z cegły, a dawniej była tylko czerwona, jest to uzasadnienie jakiegoś czynu rycerza Gyssa, potem Gnysa, to moim zdaniem jest powiązanie z wyprawami krzyżowymi, tylko te były w latach przed 1200. Temat otwarty i Andrzej prosi o zabranie głosu w tej sprawie, jak by nie było mając na uwadze dawne czasy, to rzec szlachecka znać się na herbach, pozdrawiam - Julian

[AndrzejG]

Julian ! z tej strony dziękuję.
Andrzej.

[ROMAN_B]

Witam.
Andrzeju, prosisz o udzielenie wszelkich informacji o herbie, który zamieściłeś po linkiem. Pod linkiem znajduje się wizerunek polskiego, szlacheckiego herbu własnego o nieznanych barwach, który nosi nazwę Gyss i który pochodził z odcisku pieczęci Jakóba Gyssa z roku 1571. O samym herbie Gyss i osobie Jakóba Gyssa nie znalazłem żadnych informacji, dosłownie nic o nie ma – jest to bardzo tajemniczy herb jak również osoba Jakóba Gyssa. Na temat tego herbu i Jakóba Gyssa opracowałem dość śmiała hipotezę, którą zamieszczam poniżej. Wnioski są dość zaskakujące, moim zdaniem prawdopodobne oraz stanowią one odpowiedzi na Twoje pytanie.

Pod linkiem ( 1. ) znajduje się polski herb szlachecki o nieznanych barwach o nazwie Gyss, który opisany jest w następujący: „w polu mur nad którym trzy gwiazdy ( jedna nad dwiema )”. Dalej powiedziane jest, że: do herbu przynależy ród Gyss; pierwsze wzmianki pochodzą z pieczęci Jakóba Gyssa z 1571 roku. Autor strony podaje, że informacje zostały opracowane na podstawie publikacji Józefa Szymańskiego pt. „ Herbarz rycerstwa polskiego z XVI wieku. Warszawa: DiG, 2001, s. 85.” ( ISBN 83 – 7181 – 217 – 5 ). Osobiście herb ten opisałbym trochę inaczej: w polu mur w dziewięć rzędów nad nim trzy gwiazdy o sześciu rogach, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej ułożona. W roku 1911 we Lwowie przez Towarzystwo Heraldyczne, nakładem Drukarni Związkowej, zostało wydane opracowanie Franciszka Piekosińskiego pt. Wypisy Heraldyczne z Ksiąg Poborowych, które składało się z dwóch części: pierwsza część: Rekognicyarz Poborowy Woj. podlaskiego z r. 1581 (2.); druga część: Księga Podskarbińska NR 8. (3.). We wstępie do tej publikacji dr Wł. Semkowicz napisał: „Druga rzecz jest opracowaniem księgi podskarbińskiej nr. 8. Stanowi ona uzupełnienie materiału, zawartego w takiejże nr. 7., ogłoszonej drukiem w „Heroldzie” z r. 1906. Gdy tamta obejmowała lata 1568 – 70, to niniejsza stanowi jej kontynuacyę w latach 1571 – 73. Materyał tu nieco odmienny niż w księgach rekognicyi. Gdy bowiem te ostatnie mają układ terytorialny, wedle województw a w obrębie tych wedle powiatów i parafii, to księgi podskarbińskie, zawierające kwity z sum, opłacanych wprost do skarbu przez dzierżawców królewskich, z kwarty i t. p., obejmowały całą Polskę. Na podstawie tych kwitów ułożony wykaz osób odnosi się zatem do różnych stron państwa polskiego. Przy końcu dodajemy dwie tablice z wizerunkami herbów.”. Tak więc, w części drugiej: Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych; Księga podskarbińska Nr 8.: Księga poborowa Nr 8. z lat 1571 – 1573 znajduje się wpis, który pod pozycją Nr 165 mówi: „165. Gyss Jakób, 1571, herbu własnego ( Fig. 11 ).”. Na Tablicy II. zatytułowanej „Pieczęcie szlachty z księgi poborowej z 1568 – 1573.” widniej czarnobiały wizerunek herbu oznaczony cyfrą „11.” Herb ten można opisać w następujący sposób: w polu mur w sześć rzędów nad którym trzy gwiazdy o sześciu rogach, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej ułożona. Co nam to mówi o Jakóbie Gyss? Mówi nam, że Jakób Gyss był szlachcicem ( rycerzem ), który posługiwał się herbem własnym, to jest w polu mur w sześć rzędów nad którym trzy gwiazdy o sześciu promieniach, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej ułożona. – o nieznanych barwach, i który był dzierżawcą dóbr królewskich gdzieś na terenie Polski, z których w roku 1571 opłacił do skarbu podatek. Jest jeszcze jedna informacja o Jakóbie Gyss, która wydaje się niemniej ważną informacją. Mówi ona, że Jakób Gyss posiadał herb własny. Co nam, to mówi: „Herb własny – w heraldyce polskiej określenie herbu przysługującego tylko jednemu rodowi czy rodzinie. Ponieważ w Polsce istniały rody herbowe grupujące często po kilkadziesiąt i kilkaset rodzin współużytkujących ten sam herb, rodziny posługujące się tylko im przysługującym herbem, co było zasadą w heraldyce innych państw, były ewenementem. Herb taki nazywano często nazwiskiem rodziny lub określeniem równoznacznym herbu własnego. Herbem własnym posługiwała się najczęściej polska szlachta wywodząca się z bojarstwa ruskiego, litewskiego, szlachty niemieckiej ( zwłaszcza Śląsk, Prusy i Inflanty ) oraz Tatarów. W 1413 r. podczas zawarcia unii w Horodle dokonano adopcji herbowej 47 rodów litewskich do polskich rodów heraldycznych. Większość szlachty Wielkiego Księstwa Litewskiego posługiwała się jednak herbami własnymi ( np. Waga Pociejów, Korybut Wiśniowieckich ), mającymi czasem swoje nazwy. Częstokroć nazwa herbu była tożsama z nazwiskiem rodziny. Niekiedy na zasadzie podobieństwa graficznego utożsamiano herb obcego pochodzenia z herbem polskim, traktując go ewentualnie jako odmianę herbu polskiego. Rodziny herbu własnego to także w dużej mierze rodziny pochodzenia obcego, indygentowane w Polsce, niekiedy również rodziny nobilitowane. Większość herbów mieszczańskich to także herby własne, gdyż w przeciwieństwie do herbów szlacheckich nie posiadały zazwyczaj swoich nazw i były używane przez jedną rodzinę. Niekiedy stosuje się określenie "herb własny" do odmian herbowych i udostojnień wprowadzanych do herbów pojedynczych rodzin, rodu herbowego, w związku z nadaniem tytułu arystokratycznego. Zdaniem większości heraldyków jest to określenie błędne, powinno mówić się w takim przypadku o hrabiowskiej odmianie herbu X lub własnej odmianie herbu X.”(4.). Zatem, do której grupy należał Jakób Gyss? Wiemy, że w roku 1571 był szlachcicem. Raczej nie otrzymał indygenatu w Polsce ponieważ pierwszy raz zastosowano go w Polsce w 1578 roku (5.). Tak więc, pozostają inne możliwości, o których wspomniałem powyżej. Mógł być szlachcicem polskim wywodzącym się ze szlachty niemieckiej ( najczęściej ze Śląska, Prus i Inflant ), bojarstwa ruskiego, litewskiego oraz Tatarów albo być nobilitowanym mieszczaninem, który przy uszlachceniu przyjął swój dotychczasowy gmerek jako herb szlachecki (6.).
Może nazwisko Gyss pomoże uchylić rąbka tajemnicy o Jakóbie Gyss i jego rodzie. W średniowieczu pisownia nazwisk była jeszcze nieustalona, tak samo jak dziedziczenie nazwiska. Wczesne nazwy osobowe występujące od średniowiecza w dokumentach archiwalnych, traktuje się umownie jako oparte na prawie zwyczajowym. Kształtowały się one w ciągu XIV i XV wieku dzięki procesowi dziedziczenia nazwiska ojca przez dzieci, obejmowania wspólnym nazwiskiem całego rodu, rodziny lub generacji oraz przyjmowania nazwiska męża przez żonę. Tak pojmowane prawo zwyczajowe w stosunku do nazwiska skrystalizowało się w końcu XVI wieku. Powstaje pytanie z jakiego kręgu językowego może wywodzić się to nazwisko? Nazwisko to wywodzi się z niemieckich nazw osobowych. W średniowieczu i później pisownia tego nazwiska była różnorodna: Ghize, Ghyezo, Ghysen, Ghysonis, Gryze, Giise, Gise, Gisse, Gisen, Giso, Gissow, Gisius, Gyeze, Gӱse, Gyse, Gyss, Gӱsze, Gysze, Gysen, Gyser, Gysi, Gyrze, Gissa, Giża, Gische, Giesche, Guise, Giza, Ghize, Ghycze, Gryze, Gijse, Gisen, Gyeze, Gyze, Giżow, Giża, Gisowski, Gizowski, Taubeneker, Taubenecker, Tumber, Nowowiekski, itp. Nazwisko to najprawdopodobniej mogło powstać:
• od imienia brzmiącego Gisse albo od imienia Giesenbrecht, Gieselbrecht lub innych imion na Gis- lub Gies-;
• od niemieckiego hipokorystykum Gies(e) < Gisulf, imię oparte na bazie staro-wysoko- niemieckim geisla „rózga” lub „ogon”;
• od przydomków szlachty pomorskiej;
• od Gis, germańskie gaizá - ostro zakończony kij, później włócznia z żelaznym końcem;
Nazwisko to pojawiło się już w wczesnośredniowiecznych źródłach a w wieku XIII i XIV jego przedstawiciele mieszkali w różnych regionach Rzeszy Niemieckiej. Nazwisko to można było spotkać w Liineburgu, Frankfurcie nad Menem, Tangermiinde, Zerbst. Najczęściej jednak występowali w miastach nadmorskich, takich jak: Hamburg, Lubeka, Stralsund, Wismar. W XIV wieku drobni i średniozamożni kupcy niemieccy osiedlali się w miastach hanzeatyckich basenu morza Bałtyckiego. Mieszkali w Kołobrzegu, Elblągu, Braniewie, Rewalu, Toruniu, Poznaniu, Warszawie i w wielu innych polskich miastach nawet dotarli na wyspę Wisby. W większości byli to kupcy – nie można też wykluczyć, że była między nimi drobna szlachta niemiecka.(7.),(8.),(9.),(10.),(11.).
Biorąc powyższe pod uwagę, można postawić hipotezę, że herb Gyss, znany z odcisku pieczęci Jaku Gyssa z roku 1571, należał do tegoż Jakóba Gyssa, który był jego własnym herbem a on sam był prawdopodobnie polskim szlachcicem pochodzenia niemieckiego albo był mieszczaninem ( kupcem ) pochodzenia niemieckiego, który został nobilitowany przez króla polskiego za zasługi dla Polski i króla. Nie znalazłem informacji mówiących aby ten herb należał do starożytnego polskiego rodu szlacheckiego lub przynależał do któregoś z polskich rodów szlacheckich, wywodzących się z bojarów ruskich lub litewskich albo Tatarów.
W tym wszystkim należy pamiętać, że wizerunek herbu Gyss Jakóba Gyssa pochodzi z odcisku pieczęci z 1571 roku. Niestety w sieci nie znalazłem zdjęcia, na którym widniałby odcisk tej pieczęci. Jedynym znanych wizerunkiem tego herbu jest jego rysunek zamieszczony na Tablicy II ( Fig. 11. ) w Księdze Podskarbińskiej NR 8, Księga Poborowa Nr 8. Jeżeli jest mowa o odcisku pieczęci, to może zachodzić uzasadnione przypuszczenie, że odcisk tej pieczęci był niezbyt dokładny i nie wszystkie elementy herbu mogły się odcisnąć a prawdziwy herb wyglądał nieco inaczej.

W dniu 27 lutego 1519 roku, pochodzący z rodu patrycjuszy gdańskich, kanonik warmiński ( późniejszy biskup warmiński i chełmiński ) Tiedeman Giese otrzymał na sejmie piotrkowskim od króla polskiego Zygmunta I dyplom szlachecki. Nobilitacja obejmowała też żyjące rodzeństwo kanonika, to jest młodszych braci: Jerzego i Hermana oraz siostry: Katarzynę, Elżbietę, Natalię, Brygidę i Annę. Jak podaje Teresa Borawska, herb własny Gisego, który opisany jest w Metryce Koronnej, przedstawiał wspinającego i odwróconego w prawą stronę czerwonego lwa, a w dolnej części w zielonym polu w środku biały strumyk.(9.),(14.). Inni uważają, że dolne pole w herbie Tiedemana Giese jest niebieskie.(13.).
W Herbarzu polskim Kaspra Niesieckiego S.J. z 1839 roku ( Tom 4: E – J, str. 130 ) znajduje się herb o nazwie Gissa 2, którego wizerunek opisany jest następująco: „mur we dwa rzędy, na nim trzy blanki, nad nim trzy gwiazdy, z których dwie trochę niżej, trzecia we środku ich trochę wyżej, ułożone”. Herb ten należał do Pawła Gissa proboszcza Liwskiego, proboszcza Growiadzkiego, który zmarł w Warszawie i został pochowany w kościele św. Jana w Warszawie, i który był synem Balcera i Elżbiety Szeligówny.( 15.).
Słowniku Heraldycznym Stanisława Krzyżowskiego, który został wydany w Krakowie w roku 1870, pod literą M znajduje się opis herbu Gissa II, który mówi: „Mur we dwa rzędy, nad nim trzy blanki, nad temi trzy gwiazdy. Gissa II”.(16.).
W opracowaniu Wiktora Wittyga pt. Nieznana Szlachta Polska i jej Herby, które zostało wydane w Krakowie w roku MCMVIII, na stronie 92 znajduje się informacja, która mówi: „Gisza vel Gissa, h. własnego, Jakób, w roku 1694 z Warszawy list do Habgora superintendenta woelkopolskiego. Rodzina mieszczańska, która w drugiej połowie XVII w. wkręciła się prawem kaduka do szeregów szlachty”. Obok informacji zamieszczony jest wizerunek herbu, który przedstawia – w polu mur w pięć rzędów, spoza którego pól lwa w prawa stronę obróconego, z uniesionymi łapami, pysk rozwarty, język wywieszony, ogon zadarty nad nim trzy gwiazdy o sześciu rogach, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej ułożona.(17.).
W opracowaniu Juliusza Rawita hr. Ostrowskiego pt. „Księga herbowa rodów polskich”, które rozpoczęto wydawać w Warszawie w roku 1897. Publikacja ta składa się z 2 tomów, które składają się z zeszytów, w tomie 1 w zeszycie 1 zamieszczony został wstęp, oraz wizerunki herbów. Autor w tym opracowaniu mówi, że wizerunki herbów zostały przedstawione w technice szafirunku – metale, barw i futra w tym opracowaniu podane są w technice kreskowej. W tomie 1 w zeszycie V z roku 1898 pod pozycją:
• nr 825 widnieje herb o nazwie Gissa 1, Giża ( Giesse );
• nr 826 widnieje herb o nazwie Gissa II;
• nr 827 widnieje herb o nazwie Gissa III;
• nr 828 widnieje herb o nazwie Gissa IV;
• nr 829 widnieje herb o nazwie Gissa V, ( Giesche, Gische ).(18.).
W tomie 2 hr. Ostrowski podaje opisy poszczególnych herbów i niekiedy dodaje do nich komentarze. Na stronie 89 czytamy:
• „Gissa I, Giża ( Gisse ). – W polu srebrnym pod lwem czerwonym w lewo – trzy rzeki wężykowate równoległe poprzeczne, naturalna między błękitnemi. Nad hełmem w koronie lew czerwony w lewo. Rodzina w Prusiech mianowicie w Gdańsku osiadła – jedni z Tumbergerami i Nowowiejskimi, w osobie Tidemana Gise, kanonika i ofiyała warmińskiego, jego braci i sióstr, nobilitowani w r. 1519. ( Metr. Kor. 34 f. 16.; Nies.: Her. Kr. Pol.; Piek. ).
Podajemy odmianę bardziej licującą z opisem metryki koronnej – przytoczonym przez prof. Piekosińskiego, ( Gissa II ), a także odmianę zgodną z rysunkiem Niesieckiego i Hofera; u tego ostatniego pod nazwą Gizowski. ( Gissa III );
• Gissa IV. – W polu błękitnem z trzema gwiazdami złotemi sześciopromiennemi, jedna i dwie – mur we trzy blanki. Mieszczanie Warszawscy nobilitowani za Zygmunta Augusta. Jedni z Gisowskimi i Giżyńskimi. ( Nies.; Nagrob. u ś. Jana w Warszawie; Pol. );
• Gissa V ( Giesche, Gische ). – Na tarczy ściętej w polu górnem dwudzielnym z prawej błękitnem – trzy gwiazdy sześciopromenne złote dwie i jedna, z lewej błękitnem – lew złoty, w polu zaś dolnym srebrnym – mur czerwony z bramą o trzech basztach. Nad hełmem w koronie między dwoma skrzydłami – pół charta w złotej obroży. Labry z prawej błękitnej, z lewej czerwone – podbite srebrem. Widocznie odmiana poprzedniego. U Siebmachera znajdujemy wzmiankę, że herb ten jest pochodzenia polskiego. Sieb. VI, 8. III, 8.( 19 ).
Przytoczone powyżej herby o nazwie Gissa I, II, III, IV, V, na podstawie wizerunku, można podzielić na trzy grupy:
• pierwsza grupa, to herby Gissa I ( Giża, Gisse ), Gissa II i Gisaa III;
• druga grupa, to herb Gissa IV;
• trzecia grupa, to herb Gissa V ( Giesche, Gische ).
W Tablicach Odmian Herbowych Chrząńskiego ( tom 1, strona 10 ), wydanych w 1909 roku przez Juliusza Hr. Ostrowskiego, znajduje się informacja o herbie Gissa, która mówi:
• „Gissa, Tabl. I. Pieczętują się: Gissa, Giza, Koborska, Nowowiejski, Taubneker, Tumberg.”;
• „Gissa, Tabl. XII.”. (20. ).
W Tablicach Odmian Herbowych Chrząńskiego, w tomie 2, znajdują się kolorowe tablice z wizerunkami herbów i ich odmianami. I tak, wizerunek herbu o nazwie Gissa widnieje na tablicy oznaczonej rzymskimi cyframi:
• Tablica I – Gissa – herb ten można opisać w następujący sposób: w polu srebrnym trzy belki równoległe ułożone w poprzek z przerwą między nimi belkami, dolna błękitna, środkowa stalowa, górna błękitna, na której stoi lew czerwony z uniesionymi łapami, pysk rozwarty, język wywieszony, ogon zadarty. W klejnocie stojący lew czerwony z pyskiem rozwartym, wywieszonym językiem i zadartym ogonem, który zwrócony jest w lewą stronę. ( Napisałem, że są to belki ponieważ linie są proste. W przypadku gdyby linie był faliste można by mówić o rzekach czy strumieniach );
• Tablica XII – Gissa – herb ten można opisać w następujący sposób: w polu błękitnym mur w trzy rzędy, na nim trzy blanki, nad którymi trzy złote gwiazdy o sześciu rogach, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej ułożona. (21. ).
W opracowaniu Piotra Nałęcz – Małachowskiego pt. „Zbiór Nazwisk Szlachty z Opisem Herbów Własnych Familiom Zostającym w Królestwie Polskim i Wielkim Xięstwie Litewskim (…)”, wydanym w 1805 roku w Lublinie, na:
• stronie 141 czytamy: „gissa herbu Gissa.”; „giza herbu Gissa.”;
• stronie 609 i 610 pod pozycją 136 czytamy: „136. Gissa Herb. W polu białym trzy rzeki w poprzek tarczy iedna pod drugą płynące , wszystkie równe, od siebie oddzielone, pierwsza modra, w środku biała, trzecia znowu modra; na naywyższey w lewą stronę wyskakuie lew czerwony z pyskiem otwartym, ięzykiem wywieszonym, ogonem zadartym. W hełmie nad Koroną takiź lew na czterech łapach równo stoiący, w lewą tarczy obrócony, w Prusach nabyty.”;
• na stronie 610 pod pozycją 137 czytamy: „137. Gissa 2 Herb. Na murze dwurzędnym trzy blanki, nad niemi trzy gwiazdy, dwie niżey, trzecia w srzodku nich nieco wyźey; w polu niebieskim. W Hełmie nic. Przed ftem lat Gissowie tym Herbem pieczętowali się”. ( 22. ).
Na stronie Portal Miłośników Starej Warszawy – Warszawa 1939.pl, w dziale Biblioteka, w zakładce Opowieści Kustosza, znajduje się publikacja Krzysztofa Janiszewskiego pt. … był sobie dworek na Długiej, Część I. „Ogród Mniszkowski” ( 3 / 2005 ).( 23. ). W opowiadaniu tym zamieszczona jest rycina przedstawiająca gmerek mieszczański Jana Gissa, który można opisać w następujący sposób: w polu owalnej tarczy mur w sześć rzędów, na nim siedem blanek; przy czym blanka pierwsza, piąta i siódma posiada ostro zakończony daszek, licząc od prawej ( heraldycznej ) strony; nad którymi trzy gwiazdy o sześciu promieniach, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej ułożona. Przy najwyżej położonej gwieździe z jej prawej ( heraldycznej ) strony litera I. a z lewej ( heraldycznej ) strony litera G.
W opracowaniu Aleksandra Kraushara, wydanego w Warszawie w 1906 roku, pt. „Obrazy i Wizerunki Historyczne z Illustracyami”, na stronie 305 znajduje się rycina przedstawiająca Mikołaja Giża, burmistrza starej Warszawy z XVII wieku. Na rycinie tej widniej jego herb, który opisać można w następujący sposób: w polu tarczy mur w sześć rzędów, na nim trzy blanki; z tych środkowa wyższa od bocznych, nad każdą z blanek sześcioramienna gwiazda. W klejnocie nad hełmem w koronie gwiazda sześcioramienna i labry. Autor tego opracowania mówi też, że ród Giżów w różnych okresach czasu pisał swoje nazwisko: Gissa, Gisz, Giz, Gize, Giza, Giż, Giżu. Choć autor tego opracowania mówi o Mikołaju Giża, to na napisie biegnącym wokół portretu widnieje sentencja: „PROCONSVL AVTIQVR VARSAVIAE NICOLAVS GISZ S.R.M SECRETARI”. Mówi ona, ze Mikołaj Gisz był
prezydentem ( burmistrzem ) Warszawy i sekretarzem królewskim. Wynika z tego, iż nazwisko Mikołaj Gisza było różnie pisane.( 24. ).
W 2013 roku, wydana w Warszawie, ukazała się publikacja Michała Wardzyńskiego opracowana przy współpracy Huberta Kowalskiego, Piotra J. Jamińskiego pt. „ Lapidarium Warszawskie – Szlachetne Materiały Kamieniarskie w XVI i XVII wieku”. W publikacji tej, na stronie 45, między innymi czytamy: „ (…) epitafium ks. Pawła Gissy / Gizy ( zm. 1624 ), prepozyta liwskiego i proboszcza goniądzkiego ( li. 36 ), (…). Fundatorką była matka, Elżbieta Seligów, wdowa po rajcy Starego Miasta Warszawy, Baltazarze, oraz bracia kapłana. (…). Natomiast, na stronie 265 znajduje się zdjęcie – ilustracja nr 36, która podpisana jest „ Warszawa – Stare Miasto, archikolegiata, epitafium prepozyta Pawła Gissa / Giza ( zm. 1624 ), zniszczone w 1944, (…), fot. Z. Marcinkowski, ok. 1930.”. Na epitafium tym widnieje portret pośmiertny, imię i nazwisko: PAVLI GISSA ( Paweł Gissa ), oraz sentencja spisana po łacinie. Pod sentencją widnieje herb, który odczytuję następująco: w polu mur w cztery ( pięć ) rzędy, nad nim trzy blanki, nad którymi trzy sześcioramienne gwiazdy, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej ułożona.(25. ).
W publikacji Seweryna hrabiego Urskiego pt. Rodzina. Herbarz Szlachty Polskiej, wydanej w Warszawie, w tomie IV, wydanym w roku 1907, na stronie 167 autor tak pisze: „Gissa lub Giza h. Giza III. Herb – mur w dwa rzędy kamieni; na nim trzy blanki; z tych środkowa wyższa od bocznych, nad każdą z blanek gwiazda. Zamożna miejska warszawska rodzina, właściwe jej nazwisko Giesse v. Gieze. Barbara, ulubienica króla Zygmunta Augusta, miała otrzymać od niego dla siebie i swej rodziny nobilitację; po śmierci króla zaślubiła Michała ks. Woronieckiego. Jakób, racja m. Warszawy, pozostawił syna Jana, dobrego poetę, pod przybraną nazwą łacińską Gisaeus. Paweł, syn Baltazara i Elżbiety Szeleg, proboszcz liwski, um. 1624 r. Wojciech, prowincjał Franciszkanów prowincji ruskiej, kapłan pobożny i wielkiej nauki 1625 r. Aleksander, kanonik gnieździeński, kujawski i warszawski 1689 r.”.( 26. ).

Dzięki zachowanej fotografii epitafium Pavli Gissa ( Paweł Gissa ) wiemy jak naprawdę wyglądał herb księdza Pawła Gissa. Kasper Niesiecki opisując herb ( Gissa 2 ) księdza Pawła Gissa (15. ) napisał, że widział go w kościele św. Jana w Warszawie na nagrobku Pawła Gissa i tak go opisał: mur we dwa rzędy, na nim trzy blanki, nad nim trzy gwiazdy, z których dwie trochę niżej, trzecia we środku ich trochę wyżej, ułożone”. Teraz wiemy, że Niesiecki niezbyt dokładnie przyjrzał się herbowi na epitafium i popełnił błąd licząc rzędy muru w herbie Pawła Gissa. Napisał, że mur składa się z dwóch rzędów a na zachowanej fotografii epitafium Pawła Gissa ( 25. ) można doliczyć się przynajmniej czterech rzędów w murze. Teb błąd za Niesieckim powtarzają inni autorzy herbarzy pisząc o herbie Gissa 2. Biorąc pod uwagę wizerunek herbu Mikołaja Gisza, zamieszczony na rycinie w opracowaniu Aleksandra Kraushara ( 24. ), na którym można doliczyć się sześciu rzędów w murze, to herb Gissa 2 znacznie odbiega od wizerunku herbu podanego przez Niesieckiego. Kim był Paweł Gissa i Mikołaj Gisz? Wiemy już, że pierwszy był księdzem w Warszawie, spowiednikiem królowej Konstancji i był synem Baltazara, rajcy warszawskiego i Elżbiety z Szeligów, który zmarł w 1624 roku. Drugi był prezydentem starego miasta Warszawy S.R.M. w pierwszej połowie XVII wieku. Obaj mieli ten sam herb, który był herbem własnym. Tak więc, obaj żyli i mieszkali w Warszawie mniej więcej w tym samym czasie.

Wspomniani powyżej Paweł Gissa i Mikołaj Gisz należeli do najbardziej wpływowej i zamożnej rodziny patrycjuszy warszawskich okresu XVI i XVII wieku, której nazwisko było różnie zapisywane w dokumentach: Giesse, Gissa, Gisa, Gisz, Giz, Giza, Giż, Gyssa itd. Rodzina ta posiadała kilkanaście domów na terenie Warszawy, kilka folwarków w okolicy Warszawy, ziemię oraz liczne przywileje i nadania przyznane przez ostatnich władców Mazowsza, króla Zygmunta I Starego, króla Zygmunta II Augusta oraz króla Zygmunta III Wazę. Na podstawie informacji zawartych w poniżej wymienionych publikacji:
• Janiszewski Krzysztof: … był sobie dworek na Długiej, Część I. Ogród Mniszkowski w Opowieści Kustosza ( 3 / 2005 ) ( 23. );
• Kraushar Aleksander: Obrazy i Wizerunki Historyczne z Illustracyami”; Warszawa, 1906. ( 24. );
• Boniecki Adam: Herbarz Polski, część I, tom VI, strona 58 – 60; Warszawa, 1903. ( 27. );
• Boniecki Adam: Poczet rodów w Wielkim Księstwie Litewskim w XV i XVI wieku; Warszawa, 1887. ( 28. );
• Giza Jerzy: Pułkownik Mikołaj Giza – Komendant Nowego Sącza, w: Almanach Sądecki R.VI Nr 1 ( 18 ), str. 40 – 44; Nowy Sącz, 1997. ( 29. );
• Gomulicki Wiktor: Opowiadania o Starej Warszawie; Warszawa, 1908. ( 30. );
• Rola – Stężycki Andrzej Zygmunt: Woronieccy; Instytut Genealogii. ( 31. );
• Bugaj Roman: Nauki tajemne w dawnej Polsce – Mistrz Twardowski; Wrocław: Wydawnictwo Ossolińskich, 1986. ( 32. );
• Kraszewski Józef Ignacy: Infantka; tom 3, Kraków, 1884. ( 33. );
• Przezdziecki Aleksander: Jagiellonki Polskie w XVI. wieku; tom 4; Kraków, 1868. ( 34. );
• Niemcewicz Julian Ursyn.: Zbiór pamiętników historycznych o dawnéy Polszcze z rękopismów, tudzież dzieł w różnych językach o Polszcze wydanych oraz z listami oryginalnemi królów i znakomitych ludzi w kraju naszym; Tom I; Warszawa, 1822. ( 35. );
• Teler Marek: Czy Zygmunt August faktycznie zmarł bezpotomnie?; Histmag.org – Pierwszy Polski Portal Historyczny; 2015-07-27. ( 36. );
• Baruch Maksymilian: Rud Fukierów; Warszawa, 1922. ( 37. );
• Orzelski Świętosław: Bezkrólewia ksiąg ośmioro: czyli, Dzieje polski od zgonu Zygmunta Augusta r. 1572 aż do r. 1576; Petersburg, 1858. ( 38. );
• Nagielski Mirosław: Gwardia królewska szkołą korpusu oficerskiego autoramentu cudzoziemskiego Rzeczpospolitej za dwóch ostatnich Wazów (1632-1668). ( 39. );
• Wikiwad: Barbara Giżanka. ( 40. );
• Zawistowski Władysław: Ko jest kim w trylogii Henryka Sienkiewicza; Litera G – Giza; Tower Press, 1999. ( 41. ).
• Siarczyński Franciszek: Obraz wieku panowania Zygmunta III. króla polskiego i szwedzkiego zawieraiący opis osób żyiących pod jego panowaniem, znamienitych przez swe czyny pokoju i woyny [...] porządkiem abecadła ułożony. Cz. 1, strona 138; Lwów, 1828. ( 42. ).
• Marczak Jarosław: Barbara Giżanka ( 1550 – 1588 ) – właścicielka dóbr w powiecie wiskim i wąsoskim, nałożnica Zygmunta Augusta; Grajewiaj.pl, 12.10.2015. ( 43. );
• Jankowski Jerzy: Monarsze sekrety; Wrocław, 1995. ( 44. );
wiemy, że pierwszym przedstawicielem tego rodu był Baltazar Giesse v. Gieze, kupiec Warszawski. Nie będę wymieniał wszystkich przedstawicieli tego rodu. Skupię się tylko na niektórych z nich, to jest tych, którzy występują w moim opracowaniu:
1. Baltazar Giesse v. Gieze, v. Gissa. Urodzony około 1470 roku. Kupiec pochodzenia niemieckiego, który przybył do Księstwa Mazowieckiego około roku 1510 i osiedlił się w Warszawie. W roku 1512 został wpisany do ksiąg miasta jako pełnoprawny mieszczanin. Potomkami jego byli / były:
1.1. Jan Gissa, v. Giz, v. Giza, itp. Urodzony w Warszawie ok. 1510 roku, zmarła w Warszawie ok. 1583 roku. Był żonaty z Anną o nieznanym nazwisku. Mieszczanin, rajca, ławnik i burmistrz starej Warszawy w latach 1558 – 1559 oraz lichwiarz;
1.1.1. Jakób Gissa, v. Giss, v. Giz, v. Giza, v. Gyss, v. Gyssa, itp. Urodzony z grubsza około roku 1540 w Warszawie, zmarła w Warszawie w 1603 roku. Rajca i burmistrz starej Warszawy. Żonaty z Jadwigą z Fukierów herbu własnego Fugger i Cecylią Pipan.
1.1.1.1. Mikołaj Gisz, v. Giz, v. Giż, v. Giza, v. Gissa, itp. Syn Jakóba Gissa i Cecylii Pipan. Rajca i prezydent starej Warszawy. Urodzony około 1600 roku w Warszawie, zmarł w Warszawie około roku 1646. Żonaty z Łucją Chawłas. Szlachcic herbu własnego ( Gissa – Gissa 2, Gissa IV );
1.1.1.2. Jan Gissa v. Gisaeus. Syn Jakóba Gissa i Jadwigi z Fukierów herbu własnego Fugger. Urodzony około roku 1571 w Warszawie, zmarł w Warszawie około roku 1626. Był jedynym w rodzinie, który był poetą. Pisał pod pseudonimem Jan Gisaeus. Między innymi napisał: In ebitum Stephani Regis – 1588, Charites Annam Reginam Salutant – 1589. Autor tekstu ( rękopis ), w którym opisuje historię „wywołania ducha” Barbary Radziwiłłówny w nocy z 7 na 8 stycznia 1569 roku i osób biorących udział w tej mistyfikacji. Ponoć sam Jan Gisaeus ( Jan Gissa, Gise, Giza ) był naocznym świadkiem tego zdarzenia. Jan był też ławnikiem, rajcą, burmistrzem i wójtem warszawskim.
1.1.2. Baltazar Gissa. Rajca starej Warszawy. Był żonaty z Barbarą Szeliga. Zmarł około roku 1604.
1.1.2.1. Paweł Gissa. Syn Baltazara i Elżbiety z Szeligów był księdzem. Pełnił wiele zaszczytnych stanowisk kościelnych i świeckich, między innymi był: altarystą kościoła św. Ducha w Warszawie, proboszczem liwskim, inflanckim i goniądzkim, spowiednikiem królowej Polski Konstancji Habsburżanki, drugiej żony króla Polski Zygmunta III Wazy. Szlachcic herbu własnego – Gissa, Gissa 2, Gissa IV. Zmarł w roku 1624 w Warszawie;
1.1.3. Barbara Gissa, v. Gizanka. Barbara Gizanka była córka Jana Gissa v. Giza i Anny. Urodzona około 1550 roku w Warszawie. Metresa i konkubina króla Polski Zygmunta II Augusta w latach 1569 – 1572. Miała ona nieślubną córkę z królem Zygmuntem II Augustem o imieniu Barbara, którą król uznał za swoje dziecko. Barbara Gizanka, po śmierci króla wyszła za mąż za księcia ( kniazia ) wołyńskiego Michała Woronieckiego około 14 lipca 1573. Miała ona z nim sześcioro dzieci. Książe Michał Woroniecki po ślubie z Barbarą Gizanką uznał jej córkę Barbarę, pochodzącą ze związku z królem Zygmuntem II Augustem, za własną córkę. Barbara ( Gizanka ) Woroniecka zmarła w roku 1589;
1.1.4. Córka Jana Gissa v. Giza i Anny o nieznanym imieniu. Żona mieszczanina warszawskiego Krzysztofa Szałowskiego.

Jakie koligacje rodzinne łączyły księdza Pawła Gissa i prezydenta Warszawy Mikołaja Gisza. Z linii genealogicznej, jaką zamieściłem powyżej, wynika, że byli braćmi stryjecznymi. Oznacza to, że ich ojcowie byli braćmi rodzonymi. Ojcem księdza Pawła Gissa był Baltazar Gissa a ojcem prezydenta Warszawy Mikołaja Gisza był Jakób Gissa v. Giza. Ojcem Jakóba Gissa, v. Giza i Baltazara Gissa był Jan Gissa v. Giza. Wizerunki herbów obu braci stryjecznych, to jest księdza Pawła Gissa i prezydenta Warszawy Mikołaja Gisza ( Gissa, Gissa 2, Gissa IV ), które zostały opisane powyżej, są w zasadzie ze sobą tożsame. Autorzy herbarzy, w tym Juliusz hr. Ostrowki mówi, że rodzina mieszczan warszawskich została nobilitowana za czasów króla Zygmunta II Augusta i nosi herb własny Gissa IV ( Gissa, Gissa 2 ). ( 19. ). Co nam mówi określenie „herb własny”? Otóż mówi nam to, że nobilitowany otrzymał herb dla siebie i swoich potomków – dotyczy tylko jednego rodu ( rodziny ) i nikt inny nie ma prawa go używać. Jak to, odnosi się do braci stryjecznych Pawła Gissa i Mikołaja Gisza? Oznacza to, że każdy z nich odziedziczył swój herb i szlachectwo po swoim ojcu. Ojciec Pawła Gissy, Baltazar Gissa i ojciec Mikołaja Gisza v. Giza ,Jakób Gissa, Giza, byli rodzonymi braćmi. Skoro byli rodzonymi braćmi, to mieli taki sam herb, taki jak ich synowie. Szlachectwo i herb musieli odziedziczyć po swoim ojcu, Janie. Jan Gissa ( Giz, Giza ) żył w czasach króla Zygmunta II Augusta, zmarł jedenaście lat później niż król, to jest w roku 1583. Nobilitacja mieszczan warszawskich, o której wspomina hr. Ostrowski, przez Zygmunta II Augusta powinna odnosić się do rodziny mieszczanina, rajcy, burmistrza starej Warszawy Jana Gissa v. Giza, bowiem w tym czasie w Warszawie mieszkała tylko jedna rodzina mieszczan o nazwisku Gissa ( Gisz, Giz, Giza ) i była to rodzina Jana Gissa, syna Baltazara, który przybył do Warszawy około 1510 roku. Wspomniałem powyżej, że rodzina Gissa ( Gisz, Giz, itp. ) należała do najbardziej wpływowych i zamożnych mieszczan Warszawy, która była skoligacona z największymi i najbogatszymi rodami mieszczańskimi Warszawy. Nobilitacja tej rodziny mogła nastąpić z różnych przyczyn. W czasach, o których piszę, o tym kto i z jakich powodów został uszlachcony decydował tylko król. Zygmunt II August był ostatnim królem Polski, który bez żadnego skrepowania ze strony sejmu mógł przyznać szlachectwo komu chciał i za co chciał. W przywołanych powyżej źródłach znajduje się informacja mówiąca, że król polski Zygmunt II August gdzieś około stycznia 1569 roku poznał Barbarę Gizankę, córkę Jana Gissa ( Giza, itp. ) rajcy i burmistrza starej Warszawy, która bardzo szybko stała się kochanką i konkubiną króla. Na skutek zauroczenia Barbarą Gizanką, która był ponoć bardzo podobna do zmarłej drugiej żony Zygmunta II Augusta, Barbary Radziwiłłówny, król Zygmunt II August zakochał się w niej i pozostawał pod jej silnym urokiem oraz ulegał jej wpływom. Dzięki temu Barbara Gizanka stała się osobą mającą wpływ na politykę króla i zyskała ogromne wpływy na dworze królewskim. Dzięki tym wpływom matka Barbary Gizanki, Anna, oraz jej siostra i jej mąż Krzysztof Sawłowski stali się ważnymi osobistościami na dworze królewskim. Wielu ówczesnych dygnitarzy świeckich, kościelnych uzyskało od króla zaszczyty i stanowiska dzięki wstawiennictwu Barbary Gizanki. Sama Barbar Gizanka uzyskała od króla dla siebie i swojej rodziny przywilej nobilitujący ją i jej rodzinę do stanu szlacheckiego. Uzyskała dla siebie i swojej rodziny nadania ziemskie oraz inne przywileje. Barbara Gizanka po urodzeniu królowi córki w dniu 8 września 1571 roku, która na chrzcie otrzymała imię Barbara, otrzymała od Zygmunta II Augusta ogromną sumę pieniędzy jak na owe czasy, to jest 20 tysięcy czerwonych złotych. Zygmunt II August w dniu 8 czerwca 1572 roku nadał w dożywotnią dzierżawę wakujące po śmierci Jakóba Drozdowskiego starosty wiskiego dobra w powiatach wiskim i wąsoskim: Bronowo, Bożejewo, Kalinowo, Przytuły Wólkę, Brzozową Wólkę i Rudę z puszczą Dybła mając na uwadze zabezpieczenie Barbary Gizanki, jej córki też Barbary, na przyszłość. Zygmunt II August tuż przed śmiercią rozkazał aby po jego śmierci Barbara Gizanka otrzymała 13 tysięcy dukatów, które po śmieci króla zostały jej przekazane. Zygmunt II August zmarł w dniu 7 lipca 1572 roku w Knyszynie. Po śmierci Zygmunta II Augusta rozeszły się pogłoski, że zausznicy Barbary Gizanki wraz z nią zagarnęli majątek króla i ograbili królewską szkatułę. W tej sprawie oraz w sprawie nadużyć popełnionych w ostatnich latach panowania Zygmunta II Augusta przez jego otoczenie zostało wszczęte śledztwo oraz powołano specjalną komisję sejmową, która miała to śledztwo przeprowadzić. Komisja przesłuchała wielu świadków i ustaliła wiele faktów. Ostatecznie na Sejmie Konwokacyjnym w Warszawie śledztwo zostało umorzone. Wiele osób zawdzięczało Barbarze Gizance swoją pozycję społeczną i ekonomiczną, za jej pomocą uzyskali od króla Zygmunta II Augusta godności świeckie, kościelne. Były też osoby, które za jej wstawiennictwem zostały mianowane senatorami. Zapewne te fakty mogły się przyczynić do umorzenia śledztwa. Barbara Gizanka w lipcu 1573 Barbara wyszła za mąż za księcia wołyńskiego Michała Woronieckiego, z którym miała sześcioro dzieci. Barbara Gizanka nie cieszyła się dobrą opinią u części szlachty, która spowodowała, że w lutym 1574 roku król Henryk Walezy odebrał Barbarze Gizance majętności, nadane przez Zygmunta II Augusta, i je nadał swemu łożnemu Piotrowi Stareckiemu. Barbara Gizanka zmarła w maju 1589 roku.
O tym, że Barbara Gizanka otrzymała od Zygmunta II Augusta przywilej mówiący o nobilitowaniu jej oraz jej najbliższej rodziny mówią też trzy inne fakty. Pierwszy dotyczy samej Barbary Gizanki. Otóż przed komisją sejmową powołaną, po śmierci króla Zygmunta II Augusta, w sprawie wyjaśnienia domniemanego zagarnięcia mienia króla przez Barbarę Gizankę i jej zauszników oraz wyjaśnienia nieprawidłowości mających miejsce w ostatnich latach panowania Zygmunta II Augusta, zeznawał Piotr Grajewski, starosta wiski, który przedstawił deputowanym wyjęty z ksiąg grodzkich zamku w Wiźnie przywilej, na mocy którego Barbara Gizanka uznana została szlachcianką. Ten fakt mówi nam, że Barbara Gizanka i jej rodzina została nobilitowana zapewne przed dniem 8 czerwca 1572, to jest przed nadaniem Barbarze Gizance dóbr w powiatach wiskim i wąsoskim ponieważ takie dobra mogła otrzymać tylko osoba, która była szlachcicem lub szlachcianką. Jedne źródła mówią, że Barbara Gizanka wraz z rodziną otrzymała szlachectwo po urodzeniu córki królowi, to jest po dniu 8 września 1571 roku. Inne źródła podają wcześniejsze daty. Dokładna data nobilitowania Barbary Gizanki i jej rodziny nie jest znana. Najprawdopodobniej mogło to nastąpić między 1569 a 1572 rokiem. Drugim faktem mówiącym, że rodzina Barbary Gizanki została uszlachcona wraz z nią jest informacja podana przez Maksymiliana Barucha. Podaje on i przytacza tekst oryginalnego spisu, sporządzonego przez Jakóba Gizę ( Gissa, Gyss, Giza ) w 1595 roku dla Urzędu Miasta, przedmiotów wydanych ze spadku po jego zmarłej żonie Jadwidze z Fukierów Gizinie. W spisie tym figuruje puzdro z łyżkami ozdobione herbem Fukierów i Gizów ( Gissa, Gyss, Giza ). M. Boruch mówi też, że w kościele św. Jana w Warszawie znajduje się tablica poświęcona pamięci Jakóba Gizy ( Gissa ) i jego żony Jadwigi z Fukierów przez ich syna Jana Giza ( Gissa ). Na tablicy tej znajdował się herb Fukierów i Gizów oraz napis mówiący: „ [D(omino) Jacobo Gissa praeco(n)s(uli) et Hedvigi D(omini) Nicolai Fvccar co(n)s(ulis) filiae parentib(us) [charissimis Joan(n)ew Gissa co(n)s(ul) et] advocat(us) Vars(oviensis) pignv p(osuit). [Accipe terra tvos, tv Christe rede(m)ptas] svscipias animas crvdeli morte. Svpersvunt [stem(m)ata, divitiae, proles et gratia, tantvnal [Non tamen vt jvdex attendas crimina, vervm] infirmae prolis genitor miserere precamvr.”. M. Boruch sentencję tą przetłumaczył w następujący sposób: „Jakóbowi Gizie burmistrzowi i Jadwidze córce Mikołaja Fukiera rajcy, najukochańszym rodzicom, Jan Giza, rajca i wójt warszawski, w dowód czci wystawił. Przyjm, ziemio, twe prochy, Ty Chryste, przyjm dusze przez śmierć nieubłaganą odkupione. Zostają herby, bogactwa, potomstwo i łaski, a tylko dobre lub złe uczynki staną przed Twym sądem. Atoli nie jako sędzia bodaj występki, lecz jako ojciec zmiłuj się nad słabemi dziadkami, ( o to Cię ) błagamy.”. Trzecim faktem, który przemawia o tym, że rodzina Gissa, v. Giza, v. Gisza, v. Gyssa została nobilitowana przez Zygmunta II Augusta jest informacja podana przez Maksymiliana Barucha, w tej samej, powyżej wymienionej publikacji z roku 1922, który pisząc na stronie 87 o winiarni i kamienicy Fukierów na rynku Starego Miasta Warszawy napisał: „W ostatnich latach obecny właściciel przyozdobił pokój na wprost wejścia od rynku stylowym umeblowaniem oraz kominkiem ze specjalnie wypalonych kafli z herbami Fuggerów – Fukierów, oraz warszawskich rodów patrycyuszowskich, spokrewnionych z Fukierami, Baryczków i Gizów.” Baruch w przypisach dodaje: „Kafle malowane przez prof. politechniki Z. Kamińskiego. Urządzenie całego pokoju projektował architekt Z. Kalinowski”.
Niestety podczas Powstania Warszawskiego Stare Miasto zostało doszczętnie zniszczone i nie zachowały się tablice pośmiertne ( epitafia ) Pawła Gissa oraz Jakóba Gissa i jego żony Jadwigi z Fukierów z kościoła św. Jana jak też kafle z kamienicy Fukierów z herbami Fukierów, Baryczków i Gizów w Warszawie.

Pozostaje nam ustalić jako herb został nadany Barbarze Gizance ( Gissa, Giza ) i jej rodzinie przez króla Zygmunta II Augusta przy nobilitacji. Niestety nie zachował się wizerunek herbu jaki otrzymała Barbara Gizanka, córka Jana Gissa ( Giza ) mieszczanina, rajcy i burmistrza starej Warszawy. W czasach, o których piszę istniał zwyczaj według, którego mieszczanie przyjmowali swój znak, zwany gmerkiem, jako herb szlachecki. Nie był to nakaz lecz zwyczaj. Mieszczanie przy nobilitacji mogli otrzymać też herb, któreś z rodzin szlacheckich, jeżeli ta na to się zgodziła. Najczęściej jednak mieszczanie przyjmowali swoje dotychczasowe herby mieszczańskie, które mogły być modyfikowane, jako herby własne nadane im przy nobilitacji. Istniała też możliwość, że nadawane im herby posiadały dowolny wizerunek ale zawsze były to ich własne herby, które przypisane były do jednej osoby – rodziny. Znane są wizerunki herbu Mikołaja Gisza ( 24. ), prezydenta starej Warszawy oraz herbu Pawła Gissa ( 25. ), księdza i sekretarza królowej Konstancji. Mikołaj Gisza i Paweł Gissa byli bratankami Barbary Gizanki. Zatem, obaj byli synami braci rodzonych Barbary Gizanki. Mikołaj Gisza był synem Jakóba Gissa ( Giza ) i Jadwigi z Fukierów. Paweł Gissa był synem Baltazara Gissa i Elżbiety z Szeligów. Tak więc, Mikołaj Gisza i Paweł Gissa byli braćmi stryjecznymi i posiadali herb o takim samym wizerunku. Herb dziedziczy się po ojcu, to i ojcowie Mikołaja Gisza i Pawła Gissa mieli ten sam herb. Wiemy, że Barbara Gizanka, siostra rodzona Jakóba Gissa ( Giza ) i Baltazara Gissa, uzyskała od Zygmunta II Augusta dla siebie i swojej rodziny przywilej nobilitujący ją i jej rodzinę. Zatem, wizerunek herbu jaki Barbara Gizanka otrzymała przy nobilitacji powinien odpowiadać wizerunkowi herbu Mikołaja Gisza, syn Jakóba Gissa ( Giza ) i Jadwigi z Fukierów oraz wizerunkowi herbu Pawła Gissa, syn Baltazara Gissa i Elżbiety z Szeligów, obaj bracia stryjeczni. Oba wizerunki herbu różnią się nieznacznie od siebie. Herb Mikołaja Gisza, znajdujący się na XVII wiecznej rycinie, przedstawia w polu tarczy mur w sześć rzędów, na nim trzy blanki; środkowa blanka wyższa od dwóch pozostałych; nad każdą z blanek gwiazda sześcioramienna, przy czym nad środkową blanką gwiazda trochę wyżej ułożona od dwóch pozostałych gwiazd, które ułożone są niżej. W klejnocie nad hełmem w koronie gwiazda sześcioramienna i labry – rycina nie jest kolorowa. Herb Pawła Gissa, znajdujący się na czarnobiałej fotografii wykonanej w 1930 roku, która przedstawia epitafium pośmiertne Pawła Gissa, na którym widnieje wizerunek uproszczonego herbu, który przedstawia: mur w cztery ( może sześć ) rzędy, na nim trzy blanki, nad którymi trzy sześcioramienne gwiazdy; przy czym gwiazda środkowa trochę wyżej ułożona od dwóch pozostałych. Oba wizerunki obu herbów, w zasadzie niewiele się różnią między sobą, choć są między nimi niewielkie różnice. Wspomniałem wyżej, że rodziny mieszczańskie zazwyczaj otrzymywały przy nobilitacji herb pochodzący od ich znaków ( gmerków ) mieszczańskich. Herb mógł być identyczny z gmerkiem lub trochę zmodyfikowany. Znamy jest gmerek Jana Gissa. Jan Gissa był ojcem Barbary Gizanki, Jakóba Gissa ( Giza ) i Baltazara Gissa oraz nieznanej z imienia córki, która byłą żoną Krzysztofa Szawłowskiego. Wizerunek gmereka Jana Gissa jest bardzo podobny do wizerunku herbu Mikołaja Gisza oraz Pawła Gissa i moim zdaniem herb nadany Barbarze Gizance i jej rodzinie przez Zygmunta II Augusta pochodził od gmerka jej ojca, to jest Jana Gissa ( Giza ), syna Baltazara i najprawdopodobniej przedstawiał: w polu tarczy mur w sześć rzędów, na nim trzy blanki, nad każdą z blanek gwiazda sześcioramienna; dwie niżej, trzecia w środku nich nieco wyżej położona albo w polu tarczy mur w sześć rzędów, na nim trzy blanki, środkowa blanka wyższa od dwóch pozostałych, nad każdą z blanek sześcioramienna gwiazda; przy czym gwiazda środkowa trochę wyżej ułożona od dwóch pozostałych. W klejnocie nad hełmem w koronie gwiazda sześcioramienna i labry. Ten ostatni opis herbu, moim zdaniem jest najbardziej prawdopodobnym, graniczącym z pewnością, herbem jaki otrzymała Barbara Gizanka i jej rodzina, przywilejem nadanym przy nobilitacji przez króla Zygmunta II Augusta. Według Nałęcz – Małachowskiego ( Gissa 2 ), Chrząńskiego ( Gissa ) oraz Ostrowskiego ( Gissa IV ) barwy herbu mieszczan warszawskich nobilitowanych przez Zygmunta II Augusta były następujące: pole tarczy – błękitne, mur czerwony ( kolor ceglasty ), gwiazdy złote. Z uwzględnieniem tych barw, w moim przekonaniu herb Barbary Gizanki i jej rodziny wyglądał następująco:
• wersja 1. – w polu błękitnym mur czerwony w sześć rzędów, na nim trzy blanki, nad każdą z blanek sześcioramienna złota gwiazda; przy czym dwie gwiazdy niżej, trzecia w środku nich nieco wyżej położona. W klejnocie nad hełmem w koronie sześcioramienna złota gwiazda i labry. Labry z prawej ( heraldycznej ) strony na wierzchu błękitne od spodu podbite złotem. Z lewej ( heraldycznej ) strony na wierzchu czerwone od spodu podbite złotem;
• wersja 2. – w polu błękitnym mur w sześć rzędów, na nim trzy blanki, środkowa blanka wyższa od dwóch pozostałych, nad nimi trzy złote sześcioramienne gwiazdy; przy czym środkowa gwiazda trochę wyżej ułożona od dwóch pozostałych. W klejnocie nad hełmem w koronie sześcioramienna złota gwiazda. Labry z prawej ( heraldycznej ) strony na wierzchu błękitne od spodu podbite złotem. Z lewej ( heraldycznej ) strony na wierzchu czerwone od spodu podbite złotem.
Zatem, kto z rodziny Barbary Gizanki był z nią nobilitowany przez Zygmunta II Augusta? W tym czasie żyli znani z imienia i nazwiska następujący członkowie jej najbliższej rodziny: ojciec Jan, matka Anna oraz bracia: Jakób, Jan, Baltazar, oraz nieznana z imienia siostra, która była żoną Krzysztofa Szawłowskiego, mieszczanina warszawskiego. Wszystkie te osoby mogły być nobilitowane wraz z Barbarą Gizanką i zapewne tak było.
Ciekawą informację podaje Piotra Nałęcz – Małachowskiego w swojej publikacji pt. „Zbiór Nazwisk Szlachty z Opisem Herbów Własnych Familiom Zostającym w Królestwie Polskim i Wielkim Xięstwie Litewskim (…)”, wydanej w 1805 roku w Lublinie. Napisał on, że ród Gissa i Giza, obecnie używający herbu Gissa, to jest „w polu białym trzy rzeki w poprzek tarczy iedna pod drugą płynące , wszystkie równe, od siebie oddzielone, pierwsza modra, w środku biała, trzecia znowu modra; na naywyższey w lewą stronę wyskakuie lew czerwony z pyskiem otwartym, ięzykiem wywieszonym, ogonem zadartym. W hełmie nad Koroną takiź lew na czterech łapach równo stoiący, w lewą tarczy obrócony, w Prusach nabyty.”, wcześniej pieczętowali się Herbem Gissa 2 o wizerunku: „Na murze dwurzędnym trzy blanki, nad niemi trzy gwiazdy, dwie niżey, trzecia w srzodku nich nieco wyźey; w polu niebieskim. W Hełmie nic.”. Informacja ta mówi nam, że Gissowie oraz Gizowie przed rokiem 1805 lub znacznie wcześniej zaprzestali używać swojego pierwotnego własnego herbu i zastąpili go innym.

Powyższy wywód genealogiczny warszawskiej rodziny mieszczańskiej Giesse v. Gissa, v. Giss, v. Giza, v. Gieze, v. Gisz, v. Giz, v. Gyss, v. Gyssa ( itp. ), która była nobilitowana przez króla Zygmunta II Augusta był niezbędny i był wstępem do odpowiedzi na pytanie dotyczące herbu Gyss, który jest znany z odcisku pieczęci Jakóba Gyssa ( Gyss ) z 1571 roku. O tym herbie pisał jako pierwszy Franciszek Piekosiński w swojej publikacji z roku 1911 pt. Wypisy Heraldyczne z Ksiąg Poborowych, które składało się z dwóch części: pierwsza część: Rekognicyarz Poborowy Woj. podlaskiego z r. 1581; druga część: Księga Podskarbińska NR 8. W części drugiej: Wypisy heraldyczne z ksiąg poborowych; Księga podskarbińska Nr 8.: Księga poborowa Nr 8. z lat 1571 – 1573 znajduje się wpis, który pod pozycją Nr 165 mówi: „165. Gyss Jakób, 1571, herbu własnego ( Fig. 11 ).”. Na Tablicy II. zatytułowanej „Pieczęcie szlachty z księgi poborowej z 1568 – 1573.” widnieje czarnobiały wizerunek herbu oznaczony cyfrą „11.” Herb ten można opisać w następujący sposób: w polu mur w sześć rzędów nad którym trzy sześcioramienne gwiazdy, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej położona. Mała dygresja, trochę odbiegająca od tematu, w heraldyce istnieją tylko gwiazdy, które posiadają przynajmniej sześć ramion i jest to podstawowa gwiazda heraldyczna. Tylko w przypadku większej liczby ramion koniecznie trzeba podać wtedy liczbę ramion, promieni takiej gwiazdy. W przypadku gdy mówimy o gwiazdach w herbach, nie podając liczby ramion, zawsze jest to gwiazda sześcioramienna. „Gwiazdy” o pięciu i mniejszej liczbie ramion nie są gwiazdami w rozumieniu heraldyki. Wracając do tematu; pisząc to opracowanie, przejrzałem wiele herbarzy oraz innych opracowań mówiących o herbach i osobach nimi się pieczętujących. Pierwsza wzmianka o tym herbie jest podana przez prof. Franciszka Piekosińskiego, w jego opracowaniu wydanym w roku 1911. Przed opracowaniem F. Piekosińskiego w herbarzach herb Gyss nie był notowany. W późniejszych publikacjach też nie pojawiał się. Dopiero prof. Józef Szymański w swojej publikacji z roku 2001, Herbarz rycerstwa polskiego z XVI wieku, wspomina o polskich herbie szlacheckim Gyss, należącym do Jakóba Gyssa ( Gyss ), który pochodził z odcisku jego pieczęci z roku 1571. Wynika z tego, że herbem o wizerunku: w polu mur w sześć rzędów nad którym trzy sześcioramienne gwiazdy, z których dwie trochę niżej, trzecia w środku, trochę wyżej położona ( o nieznanych barwach ) pieczętował się w roku 1571 Jakób Gyss ( Gyssa ). Nazwisko Jakóba Gyss ( Gyssa ) znajdowało się w rejestrze podatkowym z 1571 roku. Zapewne nie zostało wpisane do rejestru ręką samego Jakóba tylko ręką poborcy podatkowego. W owym czasie, ortografia i pisownia języka polskiego był nieustalona i różnie zapisywano te same nazwy ( wyrazy ). W użyciu była też łacina, którą posługiwano się na co dzień w oficjalnych dokumentach i prywatnie. Niestety nic nie jest wiadomo jak sam Jakób zapisywał i wymawiał swoje nazwisko. Znamy tylko zapis jego nazwiska pochodzący z Księgi podskarbińskiej Nr 8.: Księga poborowa Nr 8. z lat 1571 – 1573 – Gyss ( Gyssa ). Inną, fakultatywną forma zapisu tego nazwiska może być postać: Giss lub/i Gissa. W okolicy roku 1571 znane był dwie rodziny mieszczańskie, które używały nazwiska Gissa ( Giss ). Pierwszą z nich była mieszczańska rodzina pochodzące z Gdańska. Rodzina ta, w osobie Tidemanna Giese, biskupa warmińskiego i chełmiński, i jego braci i sióstr, została nobilitowana w roku 1519 przez Zygmunta I. Jak podaje Teresa Borawska, herb własny Gisego, który opisany jest w Metryce Koronnej, przedstawiał wspinającego i odwróconego w prawą stronę czerwonego lwa, a w dolnej części, w zielonym polu w środku biały strumyk.(9.),(14.). Jak pisał hr. Urski: „Właściwym nazwiskiem tej zamożnej, gdańskiej rodziny, był Taubenecker v. Tumberg, do którego, otrzymawszy nobilitację, dodała przydomek von Giesse, spolszczony na Gissa i Giza, a w XVI stuleciu rozdzieliła się na dwie gałęzie, z których jedna pisała się Gisse, Gissa lub Giza, druga Taubenecker, i tej jedna linia wzięła polskie nazwisko Nowowiejski.”.( 26. ). Drugą rodzina jest rodzina patrycjuszy warszawskich, nobilitowanych przez króla Zygmunta II Augusta między rokiem 1569 – 1571, która początkowo nosiła nazwisko Giesse v. Gieze. Następnie, jak podają herbarze i powyżej wymienione źródła, używała nazwiska, które zapisywane było w wielu różnych formach, to jest: Gis, Giss, Gissa, Giz, Giza, Gisz, Giż, Gyss, Gyssa, Ghissa, itp. Biorąc pod uwagę wizerunek herbu Gyss, Jakóba Gyss ( Gyssa ) z roku 1571, oraz wizerunek herbu gdańskiej rodziny patrycjuszy, nobilitowanej przez Zygmunta I w 1519 roku, z całą pewnością oba wizerunki całkowicie odbiegają od siebie i nie mają nic wspólnego ze sobą. Zostaje na druga rodzina, warszawska rodzina patrycjuszy, nobilitowana przez Zygmunta II Augusta między rokiem 1569 a rokiem 1571. Herb tej rodziny, w szczególności herb prezydenta starej Warszawy Mikołaja Gisza, najbardziej przypomina swoim wizerunkiem herb Jakóba Gyssa ( Gyss ), pochodzący z odcisku jego pieczęci z 1571 roku. Jedynie co różni oba herby to brak trzech blanek na murze w herbie Jakóba Gyssa ( Gyss ). Brak blanek w na odcisku pieczęci Jakóba Gyssa można wytłumaczyć niedokładnym odciśnięciem pieczęci w wosku czy laku lub zatarciem ich odcisku z biegiem czasu. Moim zdaniem herb Jakóba Gyssa ( Gyss ), pochodzący z odcisku pieczęci z roku 1571, należy identyfikować z herbem warszawskiej rodziny mieszczańskiej, nobilitowanej przez króla Zygmunta II Augusta między rokiem 1569 a rokiem 1571. Natomiast osobę Jakóba Gyssa ( Gyss ) należy utożsamić z członkiem warszawskiej rodziny patrycjuszy Jakóbem Gissa v. Gis, v. Giss, v. Giz, v. Giza, v. Gys, v. Gyss, v. Gyssa, który był członkiem wymienionej powyżej rodziny mieszczańskiej nobilitowanej przez Zygmunta II Augusta. Za takim postawieniem sprawy przemawiają liczne poszlaki, to jest:
• niewystępowanie herbu Jakóba Gyss ( Gyssa ) przed rokiem 1571, pochodzącego z odcisku jego pieczęci;
• nobilitacja warszawskiej, mieszczańskiej rodziny przez króla Zygmunta II Augusta między rokiem 1569 a rokiem 1571 i nadanie jej herbu;
• pojawienie się herbu Jakóba Gyssa ( Gyss ) w roku 1571, to jest w czasie odpowiadjącym nobilitacji warszawskiej rodziny mieszczan przez Zygmunta II Augusta;
• zbieżność wizerunku herbu Jakób Gyssa ( Gyss ) z wizerunkiem herbu Jakóba Gissa, Giza, Gyss, Gyssa, itp., nobilitowanego przez Zygmunta II Augusta,
• identyczność zapisu imienia i nazwiska obu Jakóbów;
• nie występowanie w źródłach herbu Jakóba Gyss ( Gyssa ) po roku 1571;
• występowanie w źródłach herbu Jakóba Gissa, Giza, Gyss, Gyssa, itp., nobilitowanego mieszczanina warszawskiego, po roku 1571;
• występowanie ( życie ) obu Jakóbów w tym samym czasie, to jest w roku 1571.
W mojej ocenie Jakób Gyss ( Gyssa ), którego wizerunek herbu pochodził z odcisku jego pieczęci z roku 1571, z dużą dozą prawdopodobieństwa, graniczącą z pewnością, odpowiada osobie Jakóba Gissa, Giza, Gyssa, mieszczanina warszawskiego, nobilitowanego przez króla Zygmunta II Augusta.
Pod linkiem:
https://drive.google.com/file/d/0B5Vn9p ... sp=sharing
zamieściłem tablicę z wizerunkami herbów, w tym z otworzonym, prawdopodobnym wizerunkiem własnego herbu warszawskiej, mieszczańskiej rodziny Gissa, v. Giza, v. Gyssa, v. Gisza i herbu Jakóba Gyss ( Gyssa ).

To co napisałem powyżej, to tylko moja hipoteza. Jest ona w moim przekonaniu prawdopodobna. Hipotezy podlegają weryfikacji, może ktoś ma inne informacje i udzieli Ci innej odpowiedzi – moją odpowiedź na Twoje pytanie już znasz.

Pozdrawiam – Roman – Roman_B.

Źródła podstawowe:
(1.)
http://encyklopedia.eduteka.pl/wiki/Gys ... achecki%29
(2.)
http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmeta ... 8621F65-23
(3.)
http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmetadata?id=72074
(4.)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Herb_własny
(5.)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Indygenat
(6.)
http://www.forumakad.pl/archiwum/2008/09/33_gmerki znaki_mieszczanskie.html
(7.)
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadat ... ublication
(8.)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Polskie_nazwiska
(9.)
http://www.kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain ... t?id=44664
(10.)
http://www.gdansk.pl/gdanszczanie-archi ... u,3,9.html
(11.)
http://genezanazwisk.pl/content/gise
(12.)
http://www.academia.edu/1651475/Nazwisk ... 0-1772_r._
(13.)
http://jerzyschroeder.bloog.pl/id,55362 ... aid=615bc3
(14.)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Giza_(herb_szlachecki)
(15.)
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=161&from=FBC
(16.)
http://sdo.studienstelleog.de/Digibib/D ... zny_t1.pdf
(17.)
http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmeta ... ublication
(18.)
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=231&from=FBC
( 19. )
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadat ... ublication
( 20. )
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadat ... =&lp=7&QI=
( 21. )
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent ... 9&from=FBC
( 22. )
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=381&from=FBC
( 23. )
http://www.warszawa1939.pl/index_biblio_main.php
( 24. )
http://kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain-content?id=39408
( 25. )
http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit ... b87f67024b
( 26. )
http://www.wbc.poznan.pl/dlibra/docmeta ... ublication
( 27. )
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadat ... ublication
( 28. )
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/docmetadat ... ds=1&tab=1
( 29. )
http://www.sbc.nowysacz.pl/dlibra/docme ... ds=4&lp=20
( 30. )
https://archive.org/stream/opowiadaniao ... 9/mode/2up
( 31. )
http://www.instytut-genealogii.com.pl/i ... itemid=128
( 32. )
http://www.fotografika-kurc.prosta.pl/w ... jemne.html
( 33. )
http://biblioteka.jubilerskie.info/infa ... ntka04.htm
( 34. )
https://archive.org/stream/jagiellonkip ... 1/mode/2up
albo
https://archive.org/stream/jagiellonkip ... g_djvu.txt
( 35. )
http://www.kpbc.ukw.edu.pl/dlibra/plain ... t?id=49926
( 36. )
http://histmag.org/Czy-Zygmunt-August-f ... ie-11521;1
( 37. )
http://ebuw.uw.edu.pl/dlibra/doccontent?id=339&from=FBC
( 38. )
https://archive.org/details/bezkrlewiaksigo01orzegoog
albo
https://archive.org/stream/bezkrlewiaks ... g_djvu.txt
albo
http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=h ... =1up;seq=1
( 39. )
http://czashum.hist.pl/media//files/Prz ... 07-226.pdf
( 40. )
http://www.wikiwand.com/pl/Barbara_Gizanka#/overview
( 41. )
http://biblioteka.kijowski.pl/sienkiewi ... ogii/g.pdf
albo
http://biblioteka.kijowski.pl/sienkiewi ... i/?C=D;O=A
( 42. )
https://books.google.pl/books?id=QglYAA ... na&f=false
( 43. )
http://www.grajewiak.pl/index.php/biogr ... ka-barbara
( 44. )
http://toporzel.pl/teksty/krolef.html

Inne źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/El%C5%BCbieta_Rakuszanka
http://www.historia-polski.com/xvi/wyda ... u_1572.htm
http://www.historia-polski.com/xvi/wyda ... u_1571.htm
http://krasne.pl/135-4bc6b2fac9372.htm
https://slowianin.wordpress.com/2012/07 ... ow-polski/
https://przodek.pl/menu/czytelnia/histo ... -1447-1795
http://www.estreicher.uj.edu.pl/staropo ... 13929.html
https://archive.org/stream/bibliografia ... 7/mode/2up
https://bialczynski.wordpress.com/categ ... ka/page/5/
http://wielcy.pl/

[AndrzejG]

Romanie ! BARDZO serdecznie dziękuję.
Pozdrawiam Andrzej.