Życie codzienne na wsi w XIX w.

[Piotr_Wawa]

Witam serdecznie,

polećcie proszę jakieś dobre publikacje przybliżające praktyczne realia funkcjonowania wsi i jej otoczenia w Kongresówce? Interesuje mnie takie ujęcie bardziej etnograficzne.

Może istnieje tu coś na wzór galicyjskich "Pamiętników włościanina" Jana Słomki?

Pozdrawiam,
Piotr

[Janina_Tomczyk]

Witam

Na potrzeby wiedzy genealogicznej może przydać się opracowanie ze strony rodziny Stankiewiczów http://www.stankiewicze.com/index.php?kat=8&sub=35
Natomiast najdokładniej życie codzienne na wsi w Kongresówce w XIX wieku pokazał nasz noblista Władysław Reymont w swoim dziele "Chłopi", bo urodził się i mieszkał długo we wsiach na terenie Kongresówki. Jego obraz wsi jest bardzo realistyczny i dokładny. Generalnie panowała straszna bieda, niska kultura rolna i społeczna mieszkańców wsi na tym terenie. Musiała to być bardzo szokująca bieda skoro jeszcze po II wojnie światowej panowało przekonanie na Pomorzu i w Wielkopolsce, że wieś w Kongresówce to smród, brud i dziadostwo. Faktycznie jadąc do rodziny w Bydgoszczy w latach 1950-1968 widziałam z okien kolosalne różnice między łódzkim, a kujawsko pomorskim. W łódzkim biedne drewniane chałupy kryte strzechą, a w pomorskim murowane duże domy i budynki gospodarcze, więc różnice kolosalne.
A szukanie pamiętników chłopów, którzy niemal w 100 % byli analfabetami to szukanie igły w stogu siana. Kiedy mieliby pisać te pamiętniki skoro wstawali o świcie i strasznie ciężko tyrali na polu własnym ( jeśli je mieli) i swego pana, a kładli się spać o zmroku bo światła i świec lub nafty do lampy brakowało?
Moim zdaniem najdokładniejszym pamiętnikarzem życia na polskiej wsi został Władysław Reymont i Oskar Kolberg.
Pozdrawiam
Janina Władysława Tomczyk

[kwroblewska]

Bohdan Baranowski

Życie codzienne wsi między Wartą a Pilicą w XIX wieku,

oraz inne
Kultura ludowa XVII i XVIII wieku na ziemiach Polski środkowej,
Życie codzienne małego miasteczka w XVII i XVIII wieku,
https://pl.wikipedia.org/wiki/Bohdan_Baranowski

___
Krystyna

[Konrad_Konrad]

Dołączę się do pytania.

Czy ktoś posiada wiedzę o chłopach, którzy byli na tyle zamożni, by posiadali swoją własną ziemie i nie odrabiali, albo odrabiali ale w niewielkim stopniu pańszczyznę przed 1864 r.? - Pytam z ciekawości, ponieważ kiedyś szukałem przodków (rolników) w tabelach nadawczych wsi i nic AP mi nie znalazło.
Pozdrawiam, Konrad

[Pawłowski_Henryk]

Interesuję się bardziej Galicją i sytuacją chłopów w XVII i XVIII wieku ale już na tym przykładzie widzę że nie da się wrzucać chłopów do jednej kategorii. To była warstwa bardzo zróżnicowana, podobnie jak szlachta.
W XIX wieku, nawet przed zniesieniem pańszczyzny zdarzali się bogaci kmiecie, posiadający własną służbę, wysyłający synów na studia, więc pisać miał kto.
Ostatnio w inwentarzu z 1698 natrafiłem na chłopskich sołtysów, którzy jeszcze wtedy czasami istnieli, posiadający duże areały ziemi, nie zmuszani do pańszczyzny, płacący jedynie podatki.
Rody sołtysie na Podhalu są tego świetnym przykładem. Zachowało się wiele przywilejów kolejnych królów polskich dla takich rodów chłopskich, adresowanych do konkretnych gospodarzy! Tacy Kalatowie potrafili się procesować w XIX wieku z Homolacsami właścicielami hut żelaza z Kuźnic o granicę ich ziem
Jeżeli chodzi o historię chłopów to polecam Stefana Inglota "Historia Chłopów Polskich" trochę już mychowata bo z lat 60-tych XX wieku ale nie spotkałem się z jakąś współczesną monografią dotyczącą chłopów, a szkoda

[Wszeborowski_Tomasz]

Skoro mowa o wsi, to polecam pozycję dostępną w bibliotekach cyfrowych: Władysław Smoleński "Drobna szlachta w Królestwie Polskim, Studium etnograficzno-społeczne" (Warszawa 1885).

Pozycja ciekawa choćby ze względu na barwny język, np. : " Szarak do gawędy pochopnym jest wielce. Ma głos donośny, po cichu prawić nie umie. Rezonując krzykliwie, pod bok się bierze, chowa ręce do kieszeni od spodni, giestykuluje, drapie się w głowę lub wąs pokręca."

[Janina_Tomczyk]

Witam

Jest ciekawa pozycja w internecie na temat życia na wsi świętokrzyskiej w okolicach Małogoszcza i tu jest link: http://muzeum.lasochow.pl/chata.html
Polecając opisy życia wiejskiego w XIX wieku zawarte w powieści "Chłopi" W. Reymonta zakładałam, że czytającym mój post jest ona znana, ale na wszelki wypadek uściślę iż przedstawiono tam życie w rodzinie zamożnego gospodarza oraz biedoty jaka w tej wsi ( Lipcach obecnie Rejmontowskich) mieszkała. Tak się składa, że mieszkam blisko tej wsi i jeszcze 2 lata temu we wsi Celigów stała rozwalająca się chałupa biednego chłopa, zbudowana z kamienia polnego i kryta strzechą. Składała się z jednej izby i pomieszczenia zwanego oborą w tym samym maleńkim budynku. Budynki gospodarcze zbudowane z kamienia polnego nadal spełniają swoje funkcje do dziś w wielu zagrodach powiatu skierniewickiego. Poza takimi biedniejszymi zagrodami są bogate, wielkie zabudowania i domy jak pałace należące do współczesnych rolników. Jest więc zróżnicowanie jak było od wieków tylko zmieniły się proporcje i potomkowie dawnej biedoty wiejskiej to ludzie wykształceni i majętni. Różnice stanu między XIX i XXI wiekiem są ogromne i tylko należy się cieszyć ( nie wstydzić) iż takie zmiany nastąpiły. Nie mamy wpływu na to co działo się z naszymi przodkami i musimy przyjąć fakty z ich życia takie jakie są, bez romantycznego podbarwiania tego , co było tak strasznie trudne.
Mam książkę opisującą dzieje gminy Głuchów w dawnym Księstwie Łowickim i w latach 1775-1790 i czytam, że w szkołach wyższego szczebla, głównie w szkole podwydziałowej w Rawie uczyli się tylko synowie dziedziców Pruskich i dwaj synowie chłopscy. W XIX wieku do szkół elementarnych w tej gminie formalnie zapisywanych było po 20-25 dzieci, ale wizytacje pokazywały, że praktycznie chodziło tam 4-5 dzieci bo rodzice nie chcieli ich kształcić i zostawiali w domu do prac gospodarczych.
Reasumując uważam, że z dostępnych lektur wyłania się trudny, mozolny żywot polskiego społeczeństwa na wsi w XIX wieku i nie ma co tego koloryzować. Gdyby było lepiej to nie byłoby tak wielkiej emigracji ekonomicznej z polskich wsi w XIX wieku.

Pozdrawiam serdecznie
Janina Władysława Tomczyk

[Pawłowski_Henryk]

oczywiście że w ogromnej większości chłopi w XIX wieku byli niezwykle biedni, czego nikt nie neguje. Ale pamiętać należy o tym wielkim zróżnicowaniu tej warstwy i zastanawianie się czy ktoś tam umiał pisać jest kolejnym uproszczeniem.
Przecież w XIX wieku rodziły się już partie chłopskie, chłopi mieli swoich przedstawicieli w parlamencie galicyjskim itd.
Zresztą XIX wiek to okres ogromnie szeroki i należałoby raczej wskazywać czasy przed i po zniesieniu pańszczyzny i uwłaszczeniu chłopów co w każdym zaborze miało miejsce w trochę innym czasie.
Podział jedynie na trzy stany w I Rzeczpospolitej to raczej podręcznikowe uproszczenie, w rzeczywistości ta mozaika była znacznie bardziej skomplikowana i nie każdy chłop był bosy i mieszkał w kurnej chacie w jednej izbie z krową

[Markowski_Maciej]

Artykuł Krzysztofa Dunin Wąsowicza "Świadomość Narodowa chłopów w świetle pamietników w okresie powstań narodowowyzwoleńczych" wymienia kilka pamiętników chłopskich.
Moi chłopscy przodkowie pamiętników co prawda nie spisali, ale z podpisów na dokumentach wynika, że prababka miała bardzo ładny, wyrobiony charakter pisma - ładniej pisała niż większość szlacheckich przodków. Je matkę stać było na wysłanie mojego dziadka do prywatnej szkoły. Więc z tą biedą wśród chłopów w Kongresówce bywało różnie.

[wojtstyp]

Proponuję jeszcze pozycję Stanisława Dworakowskiego "Kultura społeczna ludu wiejskiego na Mazowszu nad Narwią" dostępną pod adresem http://pbc.biaman.pl/dlibra/docmetadata?id=15175
Co prawda dotyczy ona przełomu XIX i XX wieku, jednakże niezaprzeczalną wartością tej pracy jest oparcie na bogatym materiale źródłowym powstałym w wyniku pracy terenowej S. Dworakowskiego.

Wojtek

[Czerkawska_Ewa]

Artykuł Krzysztofa Dunin Wąsowicza "Świadomość Narodowa chłopów w świetle pamietników w okresie powstań narodowowyzwoleńczych" wymienia kilka pamiętników chłopskich.
Moi chłopscy przodkowie pamiętników co prawda nie spisali, ale z podpisów na dokumentach wynika, że prababka miała bardzo ładny, wyrobiony charakter pisma - ładniej pisała niż większość szlacheckich przodków. Je matkę stać było na wysłanie mojego dziadka do prywatnej szkoły. Więc z tą biedą wśród chłopów w Kongresówce bywało różnie.

W publikacji cytowany jest brat mojego przodka Walenty Czerkawski, który określał się jako włościanin, ale po upadku powstania styczniowego był pułkownikiem wojsk carskich, a jego rodzice w metryce chrztu najstarszego syna mają obydwoje określenie stanu Urodzeni. Jego zięć razem z hrabią Mielżyńskim był jednym z dowódców bitwy pod Brodnią w 1920 roku. Jego ojciec był ekonomem, a dziadek kupcem. Dlatego pan Eligiusz Kozłowski, profesor UJ, w wydaniu z lat 80-tych, kwestionował jego chłopskość.

Najzabawniejsze jest to, że pan Krzysztof Dunin-Wąsowicz był skoligacony z Walentym Czerkawskim poprzez rodzinę Degórskich, o czym pewnie nawet nie wiedział.

Pozdrawiam,

Ewa

[Piotr_Wawa]

Dziękuję wszystkim za zaangażowanie i pomoc. Uzbierała się całkiem spora i arcyciekawa biblioteczka, nad którą mam nadzieję spędzić nadchodzące długie zimowe wieczory.

Z pozdrowieniami, Piotr