Pochodzenie nazwisk (cz.7)

[Ewa_Szczodruch]

Witam

Garbuleński, Garbuliński - od garb, garbić się ‘pochylac się, trzymać się krzywo’.

Buratowski - w grupie nazwisk pochodzących od podstawy bur- , por. bury; bura ‘awantura’; burak, burka ‘opończa’, burza, burzyć.

Gliński 1391 - od nazw miejscowych Gliny, Glinki, Glinik, Glińsk.

Pers - od Pers ‘mieszkaniec Persji’.

Źródło: Kazimierz Rymut, 'Nazwiska Polaków. Słownik historyczno - etymologiczny, Wydawnictwo Naukowe DWN, Kraków 2001

[Gawroński_Zbigniew]

Coś z Kresów:

Poniekąd zdumiewająca jest etymologia kresowa w odniesieniu do nazwiska Pers. To oczywiście prawda, że od Persji nazwisko pochodzi, ale znaczenie słowa kresowe jest całkowicie inne. Pers to idiom = nie Turek nie Tatar. To przezwisko podkreślające brak jakichkolwiek związków z islamem i tymi nacjami. Od przezwiska do nazwiska jeden krok.
--
W historii kresowej pojawił się najznamienitszy Gliński. Murza tzn. syn chana z Ordy o imieniu Leksad porzucił ordę, islam i swego ojca Mamaja udając się na służbę do wielkiego księcia Witolda na Litwę. Schrystianizował się przybierając imię Aleksander, a z nadania książęcego otrzymał Glińsk i Połtawę na swoją własność. Ród Glińskich, potomków Leksada zachował tytuł książęcy, a od miasta sporo Glińskich pochodzi. http://dic.academic.ru/dic.nsf/es/15915/Глинские
--
Burat to inaczej baraban albo grochot (барабан, грохот) tj. bęben bojowy. Widzieliśmy takie w „Ogniem i mieczem”.

[jasiel]

dziękuje, ciekawe, że i Buratowski, Gliński i Pers byli w XIX wieku spowinowaceni

Janusz

[Bartusman]

Witam

Zwracam się do Was z prośbą o pochodzenie nazwisk:
Hałaś, Szczerbaty, Smycz, Makuch, Majcher,

[Ewa_Szczodruch]

Witam

Hałaś - od hałas ‘wrzawa, krzyk’.

Źródło: Kazimierz Rymut, "Nazwiska Polaków. Słownik historyczno - etymologiczny", Instytut Języka Polskiego PAN, Kraków 1999

Majcher 1690 - w grupie nazwisk pochodzących od imienia Melchior. Jest to imię pochodzenia hebrajskiego, od melki’or ‘król (Bóg) jest moją światłością’. W Polsce notowane od XIV wieku, wykazywało różnorodne wahania fonetyczne: Melchior, Malchior, Melchier, Malchier, Melchiar, Malchar, Malchier, Marchel, Merchar, Malchar, Marchał, Melchar, Malchiel.

Makuch 1606 - w grupie nazwisk pochodzących od mak, możliwe też od imion Maksym, Makary.

Smycz - od smyk ze staropolskiego ‘grajek’, smykać.

Szczerbaty - od szczerba, ze staropolskiego szczyrba ‘miejsce powstałe po odpadnięciu czegoś, wyrwa’.

Źródło: Kazimierz Rymut, 'Nazwiska Polaków. Słownik historyczno - etymologiczny, Wydawnictwo Naukowe DWN, Kraków 2001

[Gawroński_Zbigniew]

Kresowe trzy grosze.
Szczerba (щерба/щурба) to ukraińska zupa z ryby zaprawiana mlekiem. Czasownik szczerbczit’ (щербачить) = robić coś z entuzjazmem/ wykrzykiwać coś z entuzjazmem.
Natomiast „szczerbaty” (Щербатый) i „szczerbak” (щербак) to kolejny kresowy idiom i oznacza wykonującego pracę w jednego konia.
--
Makuch/Makucha/Makuszka (Макух/ Макуха/ Макушка) to południowokresowy… chmiel a jednocześnie przedchrześcijańskie imię męskie o tej samej etymologii. Makuch to imię życzeniowe wyrażające prośbę o cechy chmielu u dziecka tj. swoistą lekkość życia związaną z wyglądem rośliny i jej przeznaczeniem. Jako drugorzędna etymologia pojawia się wytłoki po wyciśnięciu oleju z roślin oleistych.

[JakubP]

Od czego pochodzi nazwisko Fedyrko? Czy może to mieć związek z imieniem Friedrich?

[Pobłocka_Elżbieta]

Fedyrko - w grupie nazwisk pochodzących od imienia Teodor, notowanego w Polsce od XIII wieku, pochodzenia greckiego Theodoros, to od theos 'Bóg' + doron 'dar'. W okresie staropolskim adaptowane też jako Czader, Czedor, na Kresach wschodnich występowały natomiast formy wschodniosłowiańskie tego imienia Chodor, Fiedor też od niemieckiej nazwy osobowej Feder.
http://www.stankiewicz.e.pl/index.php?kat=44&sub=536

[Dagamero]

Witam, bardzo proszę o informacje na temat nazwiska "Sobotta". Rodzina już przed II wojną światową mieszkała na terenie Śląska Opolskiego w okolicach Prudnika. Pozdrawiam serdecznie i dziękuję za odpowiedź

[agakuchta]

Robert, Kamila

Z parafii Pniewo, obecnie woj. mazowiecki.

Pozdrawiam

Aganieszka

[Litwos]

Agnieszko,

wiec tutaj moze byc zrodlo:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Turek_(wo ... zowieckie)

80 km od Pniewa.

[Jan64]

Nazwisko Turek - wg Genezanazwisk.pl :

Nazwisko proste, od nazwy etnicznej Turek[1]‘
ktoś pochodzący z Turcji’.
Można też wiązać pochodzenie nazwiska z: I. nazwą miejscową Turek, występującą kilka razy na terenie całego kraju, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880, t. XII s. 638; II. apelatywem turek:
1. ‘muzułmanin’ M. B. Linde, Słownik języka polskiego, Lwów 1854-1860, t. V s. 741,
2. gatunek kwiatów, Z. Abramowicz, L. Citko, L. Dacewicz, Słownik historycznych nazw osobowych i elementów identyfikacyjnych Białostocczyzny (XV-XVII wiek), t. I-II, Białystok 1997, s. 152; III. Nazwiskiem Tur lub apelatywem tur + przyrostek -ek Borek s. 239. Nazwę Turek odnotował już Słownik staropolskich nazw osobowych, red. W. Taszycki 1965-1981 t. V s. 489. Por. Turka.

[1] „Nazwa ogólna szczepów tursko-tatarskich, Torki u ruskiego nestora; później na Osmanów przeniesiona; od imienia wodza, znaczącego ‘dzielny’.” Brückner s. 585.

Janusz

[kar102030]

"Nazwisko kresowe"

Witam. Chciałbym zwrócić się z prośbą do Państwa, czy macie jakieś informacje nt. nazwiska Kardela. Moja rodzina tovrepatrianci ze wschodu, tj. okolic Lwowa. Dodam tylko, że w pewnej księdze metrykalnej z arch. lwowskiej pojawia się forma przez dwa"l", tj. Kardella. Z góry dziękuję.

Pozdrawiam, Krzysztof

[Gawroński_Zbigniew]

Rosyjskie źródła odnajdują mi najstarszego Kardelę jako chłopa pańszczyźnianego w Putiwilu nad rzeką Sejm w 1591 roku. Problem w tym że jest to nazwisko również o korzeniach litewskich i... francuskich, a jak francuskich to zapewne i z połową Europy powiązane.

Jeśli by nazwisko miało mieć korzenie kresowe to może również, ale nie musi pochodzić od flisactwa. Kardel/kardela i trochę wariantów to specjalny spleciony rzemień z łyka, najczęściej sosnowego, którym wiązało się spławiane rzekami drewno. Oprócz tego kordel/kardel to po prostu rzemień, cieniutki służący do szycia np uprzęży końskiej, do obszywania butów ze skóry itp.

Tknięty przeczuciem sprawdziłem i mogę z całą pewnością potwierdzić, że jeśli nazwisko jest kresowe to i podlega zjawisku akania. Tzn, że wśród przodków nazwiska Kordela i Kardela są tożsame i wynikają z czytania cyrylicy "po białorusku i nie po białorusku" - tak bez wnikania w szczegóły. To również oznacza, że było rozpowszechnione na konkretnym obszarze tzn na Litwie bez Żmudzi z czasów sprzed pierwszego zaboru = całej dzisiejszej Białorusi i północnej Ukrainie.

Może być też całkiem inaczej. Otóż jeden z książąt Rurykowiczów nazywał się Kordeli, a miejscowości zachowanych w nazwie do dziś od jego nazwiska/przydomka jest sporo. Rodzi to jednak inną implikację. Kordeli to litewskie = żmudzkie słowo. Nie bardzo mam czas sprawdzać teraz co ono dokładnie znaczyło, ale odwraca dokładnie o 180 stopni to co napisałem w akapicie wyżej o jego występowaniu .


Nazwisko odfrancuskie pochodzi od imienia męskiego Kordul i żeńskiego Kordula = mniej więcej: serdeczny/na. Co do rozpowszechnienia wymagałoby to dłuższego ślęczenia w temacie.

[ROMAN_B]

Witam!
Nazwisko Kardela jest osobową nazwą derywowaną za pomocą sufiksu –ela od podstawy słowotwórczej Kard– [ Kard + ela = Kardela; Kard–ela ]. Przyrostek –ela w osobowych nazwach występuje gdzieś od XIII wieku i był bardzo produktywny do XIX wieku. Miano Kardela moim zdaniem powstało od bazy apelatywnej rzeczownikowej, to jest od apelatywu kard. W Słowniku Języka Polskiego [ tak zwany Słownik Warszawski – Warszawa, 1900 ] w tomie 2, litera H – M, na stronie 265 znajduje się słowo kard,(a), które znaczy tyle co ‘karczoch’. [ Kard to warzywo przypominające nieco karczocha, zwane również karczochem hiszpańskim lub ostowym. W przeszłości w Polsce kardy były popularne; dziś próżno szukać ich na targowiskach - uprawiane są amatorsko ].
W zasadzie można jeszcze wiele napisać o sufiksie –ela i rdzeniu kard, który jest bazą nazwiska Kardela. Wspomnę tylko, iż sufiks –ela wiąże się z przyrostkami –el, –ała, –ela,–ale [ nazwiska Kardel, Kardała, Kardela, Kardale ]. Jest też nazwisko Kardell [ suliks –el ]. W zasadzie można powiedzieć, że jest to jedno i to samo nazwisko, które różni się tylko sufiksem. Każde z wymienionych nazwisk powstało w różnym okresie czasu, co jest związane z pojawieniem się konkretnego przyrostka.
Niemniej jednak nazwa osobowa Kardela mogła powstać na skutek dość powszechnego zjawiska występującego przy tworzeniu nazwisk, które zwane jest zmianą paradygmatu [ dodane –a ]. Była to chęć oddalenia nazwiska od motywującego go tematu słowotwórczego, zazwyczaj było to wyraz pospolity. Takie zjawisko zaczęło już występować w okresie staropolskim i trwało gdzieś do końca XIX wieku. Za przykład tego zjawiska niech posłużą nazwiska: Dyla < Dyl; Buca < Buc; Kloca < Kloc; Mecha < Mech. Tak samo może być w przypadku nazwy osobowej Kardela: Katdela < Kardel.
Następną możliwością powstania miana Kardela jest ta możliwość, która zakłada, iż nazwisko Kardela jest mianem patronimicznym tak zwanym nazwiskiem dopełniaczowym. Tak więc mógł być Wojciech od Kardela oraz Wojciech [ czyj? ] Kardela. Ojciec Kardel, syn Kardela.
Odnośnie różnych znaczeń bazy ‘kard’ w nazwisku Kardela nie będę się dalej wypowiadał ponieważ już wcześniej Krzysztofie otrzymałeś wiele informacji o możliwym znaczeniu tego nazwiska, choć ani słowem nie wspomniałeś, że pytałeś [ w roku 2016 ] już o etymologię i pochodzenie nazwiska Kardela / Kardella i otrzymałeś odpowiedzi na zadane pytania.
Zaznaczam, że to tylko moje hipotezy i rozważania, które można pogłębić lub rozwinąć oraz zweryfikować – to już pozostawiam Tobie.
Pozdrawiam – Roman.