Nazwisko: Wyrzyk
Moderatorzy: maria.j.nie, adamgen
-
Komentarze
- Posty: 4721
- Rejestracja: ndz 02 lip 2006, 14:34
Nazwisko: Wyrzyk
Wątek ten zawiera informacje na temat <A HREF="index.php?name=Nazwiska&file=index&nid=9472&ez=2 target=_top">tego nazwiska</A> i osób je noszących
-
Markowski_Maciej
- Posty: 948
- Rejestracja: ndz 09 maja 2010, 22:22
- Lokalizacja: Warszawa
- Kontakt:
Nazwisko: Wyrzyk
Wyrzykowie z ziemi liwskiej są stosunkowo dobrze poznani. Nad tą stosunkowo małą rodziną pracuje kilkoro genealogów
Re: Nazwisko: Wyrzyk.
Witam.
Etymologia nazwisko Wyrzyk.
[ genezą nazwiska można też odnieść do mian typu Wyrzykowski, Wyrzykoski itp. ]
Na pierwszy rzut oka nazwę osobową Wyrzyk można przypisać polskie pochodzenie. Uznać za miano sufiksalne, które zostało utworzone poprzez dodanie słowotwórczego formatu -yk do rdzenia wyż- [ wyż + yk = wyżyk ]. To znaczy, że powstało na skutek derywacji, to jest „procesu słowotwórczego polegającego na utworzeniu nowego wyrazu ( wyraz pochodny, derywat, formacja lub konstrukcja słowotwórcza ) na podstawie innego ( podstawy lub bazy słowotwórczej ) poprzez zmianę jego budowy morfologiczne”. [ Za: Stanisław Grabias: Typy derywacji i składnikowa analiza formantów, [w:] Jerzy Bartmiński (red.), Pojęcie derywacji w lingwistyce, Lublin 1981. ]. Wynika z tego, że miano Wyrzyk jest pochodną innego wyrazu i ma inne znaczenie niż wyraz podstawowy, od którego pochodzi.
Jak wspomniałem nazwa osobowa Wyrzyk zawiera przyrostek -yk. Przyjmując, iż sufiks -yk jest polskim przyrostkiem, to zaliczyć go należy do grupy formatów z podstawowym -k i wtedy jest ona formatem wielofunkcyjnym. Między innymi do jego zadań należy tworzenie:
1. zdrobnień [ deminutiwum ]. Wyraz zdrobniony oznacza osobę lub rzecz mniejszą od nazwanej wyrazem podstawowym. Takie słowa mogą też nieść pozytywny lub negatywny stosunek do osoby lub/i rzeczy nimi nazwanymi. Zdrobnienia były też tworzone aby wywołać emocjonalny stosunek do istoty lub/i przedmiotu takim wyrazem nazwanym, albo pożądanych emocji, które zazwyczaj są pozytywne, czasem bywają ironiczne, kpiące, lekceważące albo wręcz lekko pogardliwe. Format -yk tworzył zdrobnienia od podstaw zakończonych na spółgłoski twarde: sz, cz, c, ż, rz [ a po spółgłosce -sz albo -yk, albo -ik ];
2. nazwisk przynależnościowych, wskazujących na relacje rodzinne. To jest mian patronimicznych [ odojcowskich ] albo nazwisk wskazujących na przynależność do konkretnego rodu [ rodziny ].
To już coś niecoś wiemy. Zatem, nazwisko Wyrzyk może być patronimiczną nazwą osobową, która mówi nam, że pierwsza osoba nazwana Wyrzykiem [ Wyrzyk ] była synem kogoś kto nazywany był mianem, które zawierało rdzeń Wyrz-. Tylko do jakiego polskiego imienia, przezwiska, przydomka albo innego nazwania lub apelatywu można przypisać temat Wyrz-? Znamy postać graficzną przedmiotowego miana, to jest Wyrzyk. Nazwisko to zapisane pod taką postacią brzmi Wyrzyk. Powstaje pytanie, czy zapis w formie Wyrzyk oddaje pierwotne brzmienie tej nazwy osobowej? Wiele pytań a odpowiedzi nie widać.
W obecnych granicach Polski jest przynajmniej 5 miejscowości, które noszą nazwę Wyrzyki:
1. Wyrzyki – wieś w woj. mazowieckim, w pow. łosickim, w gminie Stara Kornica,
2. Wyrzyki – wieś w woj. mazowieckim, w pow. pułtuskim, w gminie Świercze,
3. Wyrzyki – część wsi Skarżyn w woj. mazowieckim, w pow. węgrowskim, w gminie Wierzbno,
4. Wyrzyki – wieś w woj. podlaskim, w pow. łomżyńskim, w gminie Piątnica.
Wyżyki, obecnie część wsi Skarżyn w woj. mazowieckim, w pow. węgrowskim, w gminie Wierzbno. Kiedyś samodzielna wieś [ zaścianek, okolica szlachecka ] – gniazdo rodowe szlachty o nazwisku Wyrzyk.
Są też i inne miejscowości, które maja w swojej nazwie człon Wyrzyki:
1. Wieś Polków – Pobratamy ( Polikowo-Wyrzyki) w parafii Liw,
2. Nowe Wyrzyki – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie łomżyńskim, w gminie Łomża,
3. Wyrzyki – Pękale – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim, w gminie Świercze.
oraz wiele innych miejscowości o nazwie Wyrzki, które znajdowały się na dawnych ziemiach Polski, które wymienia Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich [ tom XIV, strona 107 ].
Wieś Wyrzyki wymieniona jest w Metryce księcia Janusza I [ lata 1414 – 1425 ]. Metryka ta też wymienia dwie osoby, które nazywane są: Jasko z Wyrzków i Manczk z Wyrzyków.
Wiktor Mieszkowski w publikacji noszącej tytuł „Nazwy miejscowe gminy Bieżuń i południowej części powiatu żuromińskiego”, która ukazała się w roku 2004 w Bieżuńskich Zeszytach Historycznych ( 20 ) od strony 163 do strony 258, na stronie 164 pisze: „(…). Wielki historyk języka polskiego Zenon Klemensiewicz w swej „Historii języka polskiego” ( Warszawa 1961,t..I, s. 124 ) podał krótką, lecz jakże sugestywną uwagę zawierającą także dość jasny podział nazw: „Ciekawym dokumentem starych tendencji i formacji słowotwórczych są nazwy miejscowe. Wiążą się one z fizjograficznymi właściwościami danej okolicy, np.: Dębica, Kalisz ( mokradło ), (…).Są tzw. nazwy kulturalne, pochodzące od dorobku zamieszkałego w danej okolicy człowieka, od jego urządzeń materialnych, społecznych itp., np.: Mogilno, Targowica, (…).Wiele miejscowości uzyskało nazwę od rodu, który w nich mieszkał, np.: Pałuki, Pawełki, Wszebory, Wścieklice, Wypychy, Wyrzyki, Zajączki, Zagwizdy, Załuski, Korytki, Konopki. (…).”. Z treści tego fragmentu dowiadujemy się, że miejscowości noszące nazwę Wyrzyki wzięły ją od imienia ich właściciela. Tak więc Wyrzyk to imię, które istniało przynajmniej już w roku 1414 [ patrz Metryka ks. Janusza I ]. Zatem, jest to bardzo stare imię, które było już notowane na początku XV wieku na Mazowszu. Wynika z tego, że nazwisko Wyrzyk jest mianem prostym, równym imieniu Wyrzyk.
Czy nazwa osobowa Wyrzyk jest zdrobniałym imieniem jakiego innego miana? Przyjmując, że pochodzi ona z języka polskiego, to mogło one być jedno lub dwuczłonowe. Tylko co to by było za imię? Jeżeli by to było dwuczłonowe imię staropolskie, to w grę by wchodziły dwa człony, od których mogłoby powstać zdrobnienie Wyrzyk. Przejrzałem kilka ogólnych opracowań, w których ich autorzy wymieniają imiona staropolskie oraz słowiańskie. W żadnej z nich nie natrafiłem na imię Wyrzyk. Wnioskuję, że było to bardzo rzadkie imię, które nie przetrwało do naszych czasów ale jego ślad pozostał w nazwisku Wyrzyk / Wyrzykowski. Skoro było to tak rzadkie imię, to zapewne było niepopularne i występowało w jednym albo kliku rodach albo pojawiało się lokalnie lub pochodziło z innego języka i brzmiało całkiem inaczej. W takim razie zapis graficzny Wyrzyk byłby spolszczeniem jakiegoś obcego imienia, imienia pochodzącego z innego języka. Dawna Polska był krajem wielonarodowościowym, każdy naród miał swoje imiona i to w brzmieniu i pisowni wynikającej z tego języka. Wiemy, że od imienia Wyrzyk powstało kilka wsi o nazwie Wyrzyki, w większości wsie te znajdowały się na Mazowszu, a pierwsze wzmianki o istnieniu takich wsi pochodzą przynajmniej z pierwszej lub drugiej dekady XV wieku.
W roku 1967 w periodyku Język Polski, Organ Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego [ XLVII 2 Marzec – Kwiecień ] Hubert Górnowicz opublikował artykuł noszący tytuł „Wyniki badań nad rodowymi nazwami miejscowymi w języku polskim na tle innych języków słowiańskich”. Na stronie nr 105 czytamy: „Wśród nazw rodowych od imion niesłowiańskich naczelną pozycję zajmują nazwy od imion bałtyckich. Oto ich przykłady ( w nawiasach podaję ich podstawy antroponimiczne w postaci zapisanej głównie w dyplomach krzyżackich ): (…), Wyrzyki (od pr. n. o. Wyriko, Wyrike, spolszczonej na Mazowszu na Wyrzyk ). Nazwy te istnieją na Warmii, Mazurach, w Malborskim, na północnym Mazowszu oraz Podlasiu, a poza Polską na Białorusi. Sporadycznie takie nazwy mamy w ziemi dobrzyńskiej, sieradzkiej i w Rosji. (…).”.
Ze wspomnianej publikacji profesora Huberta Górnowicza dowiedzieliśmy się, że na Mazowszu gdzieś na przełomie XIV i XV wieku pojawiły się miejscowość o nazwie Wyrzyki, które otrzymały swoje nazwę od niesłowiańskiego, bałtyckiego imienia Wyriko, Wyrike, które na Mazowszu zostało spolszczone do formy Wyrzyk. Imiona bałtyckie, to imiona zaczerpnięte z kręgu kultury ludów bałtyckich: Prusów , Litwinów , Łotyszy . Są dosyć rzadkie i upowszechniły się w Polsce głównie w wyniku kontaktów dworów panujących [ małżeństwa, sprowadzenie Jagiellonów ] jak również wymiany przygranicznej. W roku 1925 Reinhold Trautmann wydał swoje opracowanie noszące tytuł „Die altpreussischen Personennamen” [ Staro – pruskie nazwiska ]. Na podstawie tej publikacji Von Preussen opracował słownik imion pruskich, który w dniu 29 kwietnia 2015 roku pod tytułem „Pruskie imiona / Old Prussian names / Altpreussischen namen / Прусские имена / Prūsų vardai 2.0.” zamieścił na swoim blogu Pruski Horyzont „… o kraju ciemnych lasów i kryształowych jezior.”
W słowniku tym widnieje imię Wyriko, które tak jest opisane: „Wyriko ( Przezmark, Kiersity )”.
Przezmark i Kiersity to miejscowości, gdzie odnotowano te imiona w XIV wieku. Tak więc, Przezmark to [ dawniej Pruski Targ, niemiecki Preußisch Mark ] – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, w gminie Stary Dzierzgoń, w krainie historycznej Prusy Górne. Kiersity [ niemieckie Kirschitten ] – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko – mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bartoszyce. Druga wieś o nazwie Kiersity, to osada w Polsce położona w województwie warmińsko –mazurskim, w powiecie elbląskim, w gminie Rychliki. Wieś wchodzi w skład sołectwa Protowo. Zatem, imię Wyriko [ Wyrike ] jest stro – pruskim imieniem. Prusowie , to ludy bałtyckie zamieszkujące w średniowieczu tereny między Pomorzem, Mazowszem, Litwą, Bałtykiem [ wybrzeże Bałtyku między dolną Wisłą a dolnym Niemnem ] oraz Niwą. Obecnie ich terytorium zajmują Polskie województwo warmińsko – mazurskie, fragment województwa pomorskiego oraz obwód kaliningradzki, który należy do Rosji.
Podsumowanie.
Biorąc pod uwagę powyżej zaprezentowane informacje uważam, że nazwisko Wyrzyk pochodzi od imienia Wyrzyk. Zatem, jest to nazwisko proste, równe imieniu Wyrzyk, które wywodzi się od staro – pruskiego imienia Wyriko, Wyrike.
Imię Wyrzyk powstało mniej więcej na obszarze średniowiecznego Mazowsza w wyniku spolszczenia stro – pruskiego imienia Wyriko, Wyrike.
To tylko moje spojrzenie na ewentualną etymologię i pochodzenie nazwiska Wyrzyk, które sporządziłem na podstawie zebranych informacji.
Pozdrawiam – Roman.
Źródła – Bibliografia:
Wielki słownik ortograficzny PWN z zasadami pisowni i interpunkcji. Praca zbiorowa po redakcją Edwarda Polańskiego; Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016.
Dereń Ewa, Polański Edward: Wielki słownik języka polskiego; Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2012.
Jerzy Bralczyk, Włodzimierz Gruszczyński: Słownik gramatyki języka polskiego; Wydawnictwo: WSiP Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna, Warszawa, 2002.
Stanisław Jodłowski, Witold Taszycki: Zasady pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym; Ossolineum; Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo; Wrocław, 1983.
Stanisław Jodłowski, Witold Taszycki: Słownik ortograficzny i prawidła pisowni polskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Wrocław, 1990.
Włodzimierz Witczuk: Szkice do dziejów zachodnich przedproży Siedlec; Cisie – Zagrudzie 2002 – 2012.
http://www.skorzec.eu/wp-content/upload ... ie-PDF.pdf
Jarosław Suproniuk: Osadnictwo ziemi liwskiej w XV i XVI wieku w świetle źródeł pisanych.
http://www.academia.edu/22894828/Osadni ... is%C3%B3w_
Liw, Parafia św. Leonarda.
http://www.sawicki-genealogia.se/81734588
Wieś Wyrzyki: Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich [ tom XIV, strona 107 ].
http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geogra ... om_XIV/107
Arkadiusz Borek, Michał Gochna, Anna Salina, Urszula Zachara, Tomasz Związek: Metryka ks. Janusza I (1414-1425). Indeks geograficzno – osobowy; Archiwum Główne Akt Dawnych, Metryka Koronna, sygn. MK3, k. 1 – 127.
http://www.agad.gov.pl/MK_3/MK3_indeks.pdf
Wiktor Mieszkowski: Nazwy miejscowe gminy Bieżuń i południowej części powiatu żuromińskiego; Bieżuńskie Zeszyty Historyczne 20 / 2004.
Pruski Horyzont „… o kraju ciemnych lasów i kryształowych jezior.”
http://pruskihoryzont.blogspot.com/
Etymologia nazwisko Wyrzyk.
[ genezą nazwiska można też odnieść do mian typu Wyrzykowski, Wyrzykoski itp. ]
Na pierwszy rzut oka nazwę osobową Wyrzyk można przypisać polskie pochodzenie. Uznać za miano sufiksalne, które zostało utworzone poprzez dodanie słowotwórczego formatu -yk do rdzenia wyż- [ wyż + yk = wyżyk ]. To znaczy, że powstało na skutek derywacji, to jest „procesu słowotwórczego polegającego na utworzeniu nowego wyrazu ( wyraz pochodny, derywat, formacja lub konstrukcja słowotwórcza ) na podstawie innego ( podstawy lub bazy słowotwórczej ) poprzez zmianę jego budowy morfologiczne”. [ Za: Stanisław Grabias: Typy derywacji i składnikowa analiza formantów, [w:] Jerzy Bartmiński (red.), Pojęcie derywacji w lingwistyce, Lublin 1981. ]. Wynika z tego, że miano Wyrzyk jest pochodną innego wyrazu i ma inne znaczenie niż wyraz podstawowy, od którego pochodzi.
Jak wspomniałem nazwa osobowa Wyrzyk zawiera przyrostek -yk. Przyjmując, iż sufiks -yk jest polskim przyrostkiem, to zaliczyć go należy do grupy formatów z podstawowym -k i wtedy jest ona formatem wielofunkcyjnym. Między innymi do jego zadań należy tworzenie:
1. zdrobnień [ deminutiwum ]. Wyraz zdrobniony oznacza osobę lub rzecz mniejszą od nazwanej wyrazem podstawowym. Takie słowa mogą też nieść pozytywny lub negatywny stosunek do osoby lub/i rzeczy nimi nazwanymi. Zdrobnienia były też tworzone aby wywołać emocjonalny stosunek do istoty lub/i przedmiotu takim wyrazem nazwanym, albo pożądanych emocji, które zazwyczaj są pozytywne, czasem bywają ironiczne, kpiące, lekceważące albo wręcz lekko pogardliwe. Format -yk tworzył zdrobnienia od podstaw zakończonych na spółgłoski twarde: sz, cz, c, ż, rz [ a po spółgłosce -sz albo -yk, albo -ik ];
2. nazwisk przynależnościowych, wskazujących na relacje rodzinne. To jest mian patronimicznych [ odojcowskich ] albo nazwisk wskazujących na przynależność do konkretnego rodu [ rodziny ].
To już coś niecoś wiemy. Zatem, nazwisko Wyrzyk może być patronimiczną nazwą osobową, która mówi nam, że pierwsza osoba nazwana Wyrzykiem [ Wyrzyk ] była synem kogoś kto nazywany był mianem, które zawierało rdzeń Wyrz-. Tylko do jakiego polskiego imienia, przezwiska, przydomka albo innego nazwania lub apelatywu można przypisać temat Wyrz-? Znamy postać graficzną przedmiotowego miana, to jest Wyrzyk. Nazwisko to zapisane pod taką postacią brzmi Wyrzyk. Powstaje pytanie, czy zapis w formie Wyrzyk oddaje pierwotne brzmienie tej nazwy osobowej? Wiele pytań a odpowiedzi nie widać.
W obecnych granicach Polski jest przynajmniej 5 miejscowości, które noszą nazwę Wyrzyki:
1. Wyrzyki – wieś w woj. mazowieckim, w pow. łosickim, w gminie Stara Kornica,
2. Wyrzyki – wieś w woj. mazowieckim, w pow. pułtuskim, w gminie Świercze,
3. Wyrzyki – część wsi Skarżyn w woj. mazowieckim, w pow. węgrowskim, w gminie Wierzbno,
4. Wyrzyki – wieś w woj. podlaskim, w pow. łomżyńskim, w gminie Piątnica.
Wyżyki, obecnie część wsi Skarżyn w woj. mazowieckim, w pow. węgrowskim, w gminie Wierzbno. Kiedyś samodzielna wieś [ zaścianek, okolica szlachecka ] – gniazdo rodowe szlachty o nazwisku Wyrzyk.
Są też i inne miejscowości, które maja w swojej nazwie człon Wyrzyki:
1. Wieś Polków – Pobratamy ( Polikowo-Wyrzyki) w parafii Liw,
2. Nowe Wyrzyki – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie łomżyńskim, w gminie Łomża,
3. Wyrzyki – Pękale – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim, w gminie Świercze.
oraz wiele innych miejscowości o nazwie Wyrzki, które znajdowały się na dawnych ziemiach Polski, które wymienia Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich [ tom XIV, strona 107 ].
Wieś Wyrzyki wymieniona jest w Metryce księcia Janusza I [ lata 1414 – 1425 ]. Metryka ta też wymienia dwie osoby, które nazywane są: Jasko z Wyrzków i Manczk z Wyrzyków.
Wiktor Mieszkowski w publikacji noszącej tytuł „Nazwy miejscowe gminy Bieżuń i południowej części powiatu żuromińskiego”, która ukazała się w roku 2004 w Bieżuńskich Zeszytach Historycznych ( 20 ) od strony 163 do strony 258, na stronie 164 pisze: „(…). Wielki historyk języka polskiego Zenon Klemensiewicz w swej „Historii języka polskiego” ( Warszawa 1961,t..I, s. 124 ) podał krótką, lecz jakże sugestywną uwagę zawierającą także dość jasny podział nazw: „Ciekawym dokumentem starych tendencji i formacji słowotwórczych są nazwy miejscowe. Wiążą się one z fizjograficznymi właściwościami danej okolicy, np.: Dębica, Kalisz ( mokradło ), (…).Są tzw. nazwy kulturalne, pochodzące od dorobku zamieszkałego w danej okolicy człowieka, od jego urządzeń materialnych, społecznych itp., np.: Mogilno, Targowica, (…).Wiele miejscowości uzyskało nazwę od rodu, który w nich mieszkał, np.: Pałuki, Pawełki, Wszebory, Wścieklice, Wypychy, Wyrzyki, Zajączki, Zagwizdy, Załuski, Korytki, Konopki. (…).”. Z treści tego fragmentu dowiadujemy się, że miejscowości noszące nazwę Wyrzyki wzięły ją od imienia ich właściciela. Tak więc Wyrzyk to imię, które istniało przynajmniej już w roku 1414 [ patrz Metryka ks. Janusza I ]. Zatem, jest to bardzo stare imię, które było już notowane na początku XV wieku na Mazowszu. Wynika z tego, że nazwisko Wyrzyk jest mianem prostym, równym imieniu Wyrzyk.
Czy nazwa osobowa Wyrzyk jest zdrobniałym imieniem jakiego innego miana? Przyjmując, że pochodzi ona z języka polskiego, to mogło one być jedno lub dwuczłonowe. Tylko co to by było za imię? Jeżeli by to było dwuczłonowe imię staropolskie, to w grę by wchodziły dwa człony, od których mogłoby powstać zdrobnienie Wyrzyk. Przejrzałem kilka ogólnych opracowań, w których ich autorzy wymieniają imiona staropolskie oraz słowiańskie. W żadnej z nich nie natrafiłem na imię Wyrzyk. Wnioskuję, że było to bardzo rzadkie imię, które nie przetrwało do naszych czasów ale jego ślad pozostał w nazwisku Wyrzyk / Wyrzykowski. Skoro było to tak rzadkie imię, to zapewne było niepopularne i występowało w jednym albo kliku rodach albo pojawiało się lokalnie lub pochodziło z innego języka i brzmiało całkiem inaczej. W takim razie zapis graficzny Wyrzyk byłby spolszczeniem jakiegoś obcego imienia, imienia pochodzącego z innego języka. Dawna Polska był krajem wielonarodowościowym, każdy naród miał swoje imiona i to w brzmieniu i pisowni wynikającej z tego języka. Wiemy, że od imienia Wyrzyk powstało kilka wsi o nazwie Wyrzyki, w większości wsie te znajdowały się na Mazowszu, a pierwsze wzmianki o istnieniu takich wsi pochodzą przynajmniej z pierwszej lub drugiej dekady XV wieku.
W roku 1967 w periodyku Język Polski, Organ Towarzystwa Miłośników Języka Polskiego [ XLVII 2 Marzec – Kwiecień ] Hubert Górnowicz opublikował artykuł noszący tytuł „Wyniki badań nad rodowymi nazwami miejscowymi w języku polskim na tle innych języków słowiańskich”. Na stronie nr 105 czytamy: „Wśród nazw rodowych od imion niesłowiańskich naczelną pozycję zajmują nazwy od imion bałtyckich. Oto ich przykłady ( w nawiasach podaję ich podstawy antroponimiczne w postaci zapisanej głównie w dyplomach krzyżackich ): (…), Wyrzyki (od pr. n. o. Wyriko, Wyrike, spolszczonej na Mazowszu na Wyrzyk ). Nazwy te istnieją na Warmii, Mazurach, w Malborskim, na północnym Mazowszu oraz Podlasiu, a poza Polską na Białorusi. Sporadycznie takie nazwy mamy w ziemi dobrzyńskiej, sieradzkiej i w Rosji. (…).”.
Ze wspomnianej publikacji profesora Huberta Górnowicza dowiedzieliśmy się, że na Mazowszu gdzieś na przełomie XIV i XV wieku pojawiły się miejscowość o nazwie Wyrzyki, które otrzymały swoje nazwę od niesłowiańskiego, bałtyckiego imienia Wyriko, Wyrike, które na Mazowszu zostało spolszczone do formy Wyrzyk. Imiona bałtyckie, to imiona zaczerpnięte z kręgu kultury ludów bałtyckich: Prusów , Litwinów , Łotyszy . Są dosyć rzadkie i upowszechniły się w Polsce głównie w wyniku kontaktów dworów panujących [ małżeństwa, sprowadzenie Jagiellonów ] jak również wymiany przygranicznej. W roku 1925 Reinhold Trautmann wydał swoje opracowanie noszące tytuł „Die altpreussischen Personennamen” [ Staro – pruskie nazwiska ]. Na podstawie tej publikacji Von Preussen opracował słownik imion pruskich, który w dniu 29 kwietnia 2015 roku pod tytułem „Pruskie imiona / Old Prussian names / Altpreussischen namen / Прусские имена / Prūsų vardai 2.0.” zamieścił na swoim blogu Pruski Horyzont „… o kraju ciemnych lasów i kryształowych jezior.”
W słowniku tym widnieje imię Wyriko, które tak jest opisane: „Wyriko ( Przezmark, Kiersity )”.
Przezmark i Kiersity to miejscowości, gdzie odnotowano te imiona w XIV wieku. Tak więc, Przezmark to [ dawniej Pruski Targ, niemiecki Preußisch Mark ] – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie sztumskim, w gminie Stary Dzierzgoń, w krainie historycznej Prusy Górne. Kiersity [ niemieckie Kirschitten ] – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko – mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bartoszyce. Druga wieś o nazwie Kiersity, to osada w Polsce położona w województwie warmińsko –mazurskim, w powiecie elbląskim, w gminie Rychliki. Wieś wchodzi w skład sołectwa Protowo. Zatem, imię Wyriko [ Wyrike ] jest stro – pruskim imieniem. Prusowie , to ludy bałtyckie zamieszkujące w średniowieczu tereny między Pomorzem, Mazowszem, Litwą, Bałtykiem [ wybrzeże Bałtyku między dolną Wisłą a dolnym Niemnem ] oraz Niwą. Obecnie ich terytorium zajmują Polskie województwo warmińsko – mazurskie, fragment województwa pomorskiego oraz obwód kaliningradzki, który należy do Rosji.
Podsumowanie.
Biorąc pod uwagę powyżej zaprezentowane informacje uważam, że nazwisko Wyrzyk pochodzi od imienia Wyrzyk. Zatem, jest to nazwisko proste, równe imieniu Wyrzyk, które wywodzi się od staro – pruskiego imienia Wyriko, Wyrike.
Imię Wyrzyk powstało mniej więcej na obszarze średniowiecznego Mazowsza w wyniku spolszczenia stro – pruskiego imienia Wyriko, Wyrike.
To tylko moje spojrzenie na ewentualną etymologię i pochodzenie nazwiska Wyrzyk, które sporządziłem na podstawie zebranych informacji.
Pozdrawiam – Roman.
Źródła – Bibliografia:
Wielki słownik ortograficzny PWN z zasadami pisowni i interpunkcji. Praca zbiorowa po redakcją Edwarda Polańskiego; Wydawnictwo Naukowe PWN, 2016.
Dereń Ewa, Polański Edward: Wielki słownik języka polskiego; Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2012.
Jerzy Bralczyk, Włodzimierz Gruszczyński: Słownik gramatyki języka polskiego; Wydawnictwo: WSiP Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna, Warszawa, 2002.
Stanisław Jodłowski, Witold Taszycki: Zasady pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym; Ossolineum; Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo; Wrocław, 1983.
Stanisław Jodłowski, Witold Taszycki: Słownik ortograficzny i prawidła pisowni polskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Wrocław, 1990.
Włodzimierz Witczuk: Szkice do dziejów zachodnich przedproży Siedlec; Cisie – Zagrudzie 2002 – 2012.
http://www.skorzec.eu/wp-content/upload ... ie-PDF.pdf
Jarosław Suproniuk: Osadnictwo ziemi liwskiej w XV i XVI wieku w świetle źródeł pisanych.
http://www.academia.edu/22894828/Osadni ... is%C3%B3w_
Liw, Parafia św. Leonarda.
http://www.sawicki-genealogia.se/81734588
Wieś Wyrzyki: Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich [ tom XIV, strona 107 ].
http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geogra ... om_XIV/107
Arkadiusz Borek, Michał Gochna, Anna Salina, Urszula Zachara, Tomasz Związek: Metryka ks. Janusza I (1414-1425). Indeks geograficzno – osobowy; Archiwum Główne Akt Dawnych, Metryka Koronna, sygn. MK3, k. 1 – 127.
http://www.agad.gov.pl/MK_3/MK3_indeks.pdf
Wiktor Mieszkowski: Nazwy miejscowe gminy Bieżuń i południowej części powiatu żuromińskiego; Bieżuńskie Zeszyty Historyczne 20 / 2004.
Pruski Horyzont „… o kraju ciemnych lasów i kryształowych jezior.”
http://pruskihoryzont.blogspot.com/
-
Nowik_Andrzej
- Posty: 595
- Rejestracja: pt 22 cze 2007, 22:18
Re: Nazwisko: Wyrzyk.
"Rodzina Wyrzyków to „starożytny” ród szlachecki. Pierwszą wzmiankę o nim można znaleźć w Kodeksie dyplomatycznym Księstwa Mazowieckiego, w którym w 1476 roku książę Czerski i Liwski Konrad III Rudy wydał dokument zwalniający niektóre dobra ze służebności stawiania i naprawiania zamku Liwskiego".
Maćku,
najstarszy znany dokument dotyczący Wyrzyków w ziemi liwskiej pochodzi z 1429 r. (MK 334, 23v)
i prezentuje się następująco:
http://pther.net/MK/334/PL_1_4_1-334_0049.html
(ten tom Metryki Mazowieckiej opublikowany został w "Pomnikach Prawa" już w 1930 r.).
Andrzej Marek Nowik
Maćku,
najstarszy znany dokument dotyczący Wyrzyków w ziemi liwskiej pochodzi z 1429 r. (MK 334, 23v)
i prezentuje się następująco:
http://pther.net/MK/334/PL_1_4_1-334_0049.html
(ten tom Metryki Mazowieckiej opublikowany został w "Pomnikach Prawa" już w 1930 r.).
Andrzej Marek Nowik
-
Markowski_Maciej
- Posty: 948
- Rejestracja: ndz 09 maja 2010, 22:22
- Lokalizacja: Warszawa
- Kontakt:
Re: Nazwisko: Wyrzyk.
Andrzeju,
Dziękuję za czujność. Co fachowiec, to fachowiec.
Tak, masz absolutną rację. Jest wzmianka z 1429 roku: ks. Janusz I sprzedaje wójtostwo o 3 wł. we wsi książ. Wola [Czerwonka] Pawłowi z Wyrzyk. za 20 kóp gr posp. i kilka późniejszych (np. 1439), ale gdy pisałem artykuł, ta z 1476 wydawała mi się fajniejsza do podania.
Jak wiesz mnie bardzo interesuje XIX w. i jakoś te ciągnięcie przodków do czasów Grunwaldu mało ekscytuje.
_________________
Pozdrawiam
Maciej
Dziękuję za czujność. Co fachowiec, to fachowiec.
Tak, masz absolutną rację. Jest wzmianka z 1429 roku: ks. Janusz I sprzedaje wójtostwo o 3 wł. we wsi książ. Wola [Czerwonka] Pawłowi z Wyrzyk. za 20 kóp gr posp. i kilka późniejszych (np. 1439), ale gdy pisałem artykuł, ta z 1476 wydawała mi się fajniejsza do podania.
Jak wiesz mnie bardzo interesuje XIX w. i jakoś te ciągnięcie przodków do czasów Grunwaldu mało ekscytuje.
_________________
Pozdrawiam
Maciej