"Dziedzic części szlacheckiej" - co to oznacza?

Tomasz_Mierzejek · Post autor: **Tomasz_Mierzejek** » sob 29 cze 2019, 22:26

Witam.
W akcie numer 19 i w każdym akcie ktory sprawdziłem do tej pory z tej części rodziny występuje takie zdanie jeśli dobrze odczytuje: "dziedzic części szlacheckiej".
Co to może oznaczać?
http://metryki.genealodzy.pl/metryka.ph ... =1827&y=54

Karbowska_Marianna

To oznacza, że dziedziczył część wsi, która była własnością szlachty (inna część wsi była zapewne własnością włościańską). Czyli, że był szlachcicem.

Tomasz_Mierzejek · Post autor: **Tomasz_Mierzejek** » sob 29 cze 2019, 22:42

Dziękuję serdecznie. Ciesze się bo to pierwszy szlachcic w mojej rodzinie

arnel · Post autor: **arnel** » ndz 30 cze 2019, 10:51

No, niezupełnie tak.
Oczywiście, to znaczy, że był szlachcicem, tyle, że "zagrodowym" - własnoręcznie obrabiającym posiadaną ziemię.
Dziedziczył "część szlachecką" - łana szlacheckiego (który był większy od chłopskiego), ale jaką część?
1/2? (~12 ha) czy 1/8? (około 3 ha)?
Gdyby miał kilka łanów, byłby "dziedzicem majątku" lub "dziedzicem folwarku"...
Chłop/włościanin - kmieć mógł dzierżawić (zwykle nie był jego właścicielem) 1 łan (~17 ha) - za odrobek/pańszczyznę lub czynsz, a sołtys - nawet ponad 50 ha (dochodziły 2 łany "funkcyjne").
"Dziedzice części szlacheckiej" mieszkali zwykle w zaściankach, w których nie było miejsca na "część włościańską".
pozdrawiam
Andrzej

PS Była też "szlachta czynszowa" - dzierżawiąca od bogatszych "część wsi" za czynsz, czyli ich położenie niczym nie różniło się od włościan czynszowych. No, może poza tytulaturą...
I, nic nie posiadająca, szlachta "gołota" szukająca zarobku u innych lub na służbie państwowej.

Tomasz_Mierzejek · Post autor: **Tomasz_Mierzejek** » ndz 30 cze 2019, 11:43

Rozumiem. Osoba ta z podanego wyżej aktu czyli Onufry Pszczolkowski istnieje na stronie Wielka Genealogia Minakowskiego. Wszystko się zgadza wiec to on. Ale co to oznacza? Jakim byl szlachcicem?
Czy taki szlachcic posiadał herb?

arnel · Post autor: **arnel** » ndz 30 cze 2019, 13:07

To właśnie powinieneś zbadać. Na tym polega genealogia...
A herb - pewnie posiadał - trzeba poszukać w herbarzach.
Wg https://ornatowski.com/wykazy-nazwisk/h ... ospolitej/
Pszczołkowski, Pszczółkowski nosił herb Jastrzębiec, ale były różne wyjątki.
Andrzej

Tomasz_Mierzejek · Post autor: **Tomasz_Mierzejek** » ndz 30 cze 2019, 13:25

Dziękuję bardzo.

Krzysztof_Wasyluk · Post autor: **Krzysztof_Wasyluk** » ndz 30 cze 2019, 14:37

arnel pisze:No, niezupełnie tak.
Oczywiście, to znaczy, że był szlachcicem, tyle, że "zagrodowym" - własnoręcznie obrabiającym posiadaną ziemię.
Dziedziczył "część szlachecką" - łana szlacheckiego (który był większy od chłopskiego), ale jaką część?...
Andrzej

No, niezupełnie tak.

Czasem pisano w aktach "na swej dziedzicznej części zamieszkały". Innym razem (w innych parafiach) "na własnej części zamieszkały". Jednak oprócz tej części zamieszkałej mógł posiadać i bardzo często posiadał ziemię w innych miejscowościach (sąsiedzkich, ale nie tylko). Gdy się popatrzy na akty notarialne w Łosicach, to widać, że większość z nich dotyczy operacji związanych z ziemią. Tak było na początku XIX w. Z tym własnoręcznym obrabianiem, to też bez przesady. Służba bywała nie tylko u szlachty, a i u chłopów. Niekoniecznie potrzebny był folwark.

mszatilo · Post autor: **mszatilo** » ndz 30 cze 2019, 14:43

arnel pisze:No, niezupełnie tak.

Ależ zupełnie tak (jeśli potwierdzają to także inne dokumenty).

Był szlachcicem, a jego stan majątkowy nic tu nie zmieniał, bo wciąż wywodził sie z warstwy szlacheckiej, posiadał szlacheckich przodków i zapewne był wychowany w kulturze szlacheckiej. Fakt, że istnieli chłopi bogatsi niż uboga szlachta niewiele znaczy, bo w społeczeństwie stanowym (a w dużej mierze takie obowiązywało przynajmniej do uwłaszczenia) możliwości życiowe były skorelowane z przynależnością do stanu, zarówno z formalnego punktu widzenia (normy prawne) jak i praktycznego (wielopokoleniowe koligacje rodzinne, szacunek i dostęp do wykształcenia itd.)

Oczywiście można sie zastanawiać czy taki podział społeczny był rozsądny (raczej nie był) lub sprawiedliwy (z pewnością nie był), ale jest on faktem i wypieranie go nie ma najmniejszego sensu, bo oceniając sytuację życiową przodka, trzeba brać pod uwagę nie tylko jego zasobność, ale również pochodzenie.

Natomiast co do kwestii majątkowych, to fakt faktem, zróżnicowanie społeczne szlachty było olbrzymie i warto ją zbadać. Zwłaszcza, że na różnych obszarach "część szlachecka" mogła oznaczać coś zupełnie innego. Bezpośrednio to jest część wsi. Jak duża? To należy ustalić.

Michał

arnel · Post autor: **arnel** » ndz 30 cze 2019, 16:47

Pisząc, "niezupełnie tak", odnosiłem sie do fragmentu:
"To oznacza, że dziedziczył część wsi, która była własnością szlachty (inna część wsi była zapewne własnością włościańską)."
z którego można wnioskować, że dziedziczył całą część szlachecką, w przeciwieństwie do "własności włościańskiej" (jakiej własności? - co prawda w połowie XIX w. w tym regionie już taka była, ale chyba niezbyt wielka).
"własnoręcznie obrabiającym posiadaną ziemię..."
Nigdzie nie pisałem, że tylko i wyłącznie samodzielnie...
Małą działkę również szlachcic mógł obrobić sam (z pomocą rodziny i zwierząt gospodarskich), przy większej - musiał zatrudnić pomocników - parobków, wyrobników itd., ale dopiero po przekroczeniu pewnego areału mógł się ograniczyć tylko do nadzoru, ale wtedy już nie był chyba "dziedzicem części" tylko właśnie folwarku.
To samo dotyczyło chłopów - małorolni obrabiali sami (+j.w.), bogatsi korzystali z pomocników.
Andrzej

mszatilo · Post autor: **mszatilo** » ndz 30 cze 2019, 16:58

Rozumiem, założyłem że Twoja wypowiedź dotyczyła wcześniejszego posta (Tomka), a nie Marianny.

Michał

Sroczyński_Włodzimierz

folwark to raczej coś innego niż tylko większy areał
nie wiązałbym ( z tego powodu)..chyba w żadnym okresie
choć na wielu terenach "plackowato" użytkowanych czy zasiedlonych faktycznie duże, a nie folwark to pewnie tylko teoria

arnel · Post autor: **arnel** » ndz 30 cze 2019, 17:23

Czy nie za bardzo teoretyzujemy?
Proponuję wrócić do podstaw: mamy akt z 1849 r. parafia Czernice Borowe .. czyli północne Mazowsze...
Andrzej

Sroczyński_Włodzimierz

to "teoretyzowanie" (a moim zdaniem korekta) to jedyny walor wątku-zapytania, które doczekało się wielu odpowiedzi przed jego założeniem:)

tomaszi · Post autor: **tomaszi** » ndz 30 cze 2019, 18:56

arnel pisze:To właśnie powinieneś zbadać. Na tym polega genealogia...
A herb - pewnie posiadał - trzeba poszukać w herbarzach.
Wg https://ornatowski.com/wykazy-nazwisk/h ... ospolitej/
Pszczołkowski, Pszczółkowski nosił herb Jastrzębiec, ale były różne wyjątki.
Andrzej

Pszczółkowscy herbu Szeliga wywodzą się z okolicy szlacheckiej Pszczółki (-Czubaki, -Dziarnowo, -Golanki, -Górne, -Szerszenie, -Wiończyki) w parafii Grudusk.
To jakieś 10 km na południowy zachód od Czernic Borowych...