Indeks nazwisk do Herbarza Niesieckiego

wolenski_pipis · Post autor: **wolenski_pipis** » ndz 24 maja 2020, 13:22

Nakładem Wydawnictwa Kastor ukazał się drukiem oraz w PDF Indeks nazwisk do Herbarza polskiego Kaspra Niesieckiego, tomy I-X. Indeks liczy 412 stron i obejmuje 22888 haseł, format A-5. Opracowanie te pozwoli na nowo odkryć Herbarz Niesieckiego, z nieznanej dotychczas strony, na którą składają się liczne oboczności nazwisk nie wymienionych w hasłach głównych, nieznana szlachta, rodziny pominięte w hasłach głównych, a które pojawiają się w tekście, oraz przydomki, których jest więcej niż u Bonieckiego i Uruskiego łącznie. Niesiecki, herb łączony z nazwiskiem, nazywał przydomkiem. Tak też uczyniłem w Indeksie po uzyskaniu m.in. poniższych przykładów:
Suchodolski herbu niewiadomego o przydomku Bończa. Nie odnotowano Suchodolskich z herbem Bończa.
Nowosielski herbu Ślepowron, przydomku Pierzchała.
Piętka herbu Ślepowron, przydomku Szeliga.
Przezdziecki herbu Prus I., przydomku Pierzchała.
Podbereski herbu Gozdawa, przydomku Samson.
Smoniewski herbu Włoszek, przydomku Włoch. Jak zaznaczył Niesiecki, przydomek „od herbu wziętym”.

Nieznana szlachta w Herbarzu polskim Niesieckiego: Benuga; Białuchowski (to może Białuch); Chodoręcki (to Chodorecki); Fartawski; Gabowski; Giełko (to Giełka); Grzęboszowski; Kalfus; Lenop; Lettan (może to Lettaw); Lewendal; Lęsiński z Lęsina (to może Lesiński); Madaj; Maofs; Mitelfort; Myjowski; Nielawicki (to Nieławicki); Odynowicz; Orydrychowski; Ostendowski (może to Osten); Pisklewicz; Poporich; Prażniczowski; Raciborzewski; Rukinicki; Ryski; Sergeant, de; Skukowski; Szpaczek; Sztuwart; Turiański; Uweliński (to zapewne Uwiliński); Walon; Wiktowski. Nie można wykluczyć, że część z tych nazwisk to nieznane oboczności, jak też błędy w zapisie w postaci literówek.

Przykład rodziny Kreutz świadczy, że oboczności nazwisk mają kapitalne znaczenie w genealogii. Kreutzowie pisami byli też jako: von Creiczen; Cteitz; Creitz; Creutz; von Creütz; von Creutzen; Crucini, Crux, Cruyczyn, Cruz, Czeitz, Kraje, Krauczen, Kreic; Krecz; a Kreicz; à Kreitz; Kreje; Kreycz; Kreytzen; von Krëytzen; Kreütz; a (à, von), Kreutzen; à Kreützen; Kruczyn; Kruyczyn.

Jest też sporo rodzin o nazwiskach zaczynających się na końcowe litery alfabetu, o których wiadomo że istniały, ale jedynie Niesiecki, jako pierwszy, a czasami jedyny, podaje ich przedstawicieli z imienia i nazwiska. Przy części tych rodzin wymienione są też ich dobra dziedziczne.

Tom X Herbarza, podzielony jest na dwie części o oddzielnej numeracji. Część pierwsza obejmuje rodziny o nazwiskach na litery Z – Ż, natomiast część druga to Dodatek do Herbarza polskiego, obejmujący nazwiska na litery A-Ż. Tom X podzieliłem na dwie oddzielne części: część pierwszą oznaczyłem jako X/I-, natomiast część drugą X/II-.

Pozdrawiam Marek Woliński

piotr_nojszewski · Post autor: **piotr_nojszewski** » pn 25 maja 2020, 15:24

Wydawnictwo Kastor oferuje też możliwość sprawdzenia interesujących nazwisk przez serwis internetowy

https://szlachtarp.pl/

adamrw · Post autor: **adamrw** » pn 25 maja 2020, 15:35

piotr_nojszewski pisze:Wydawnictwo Kastor oferuje też możliwość sprawdzenia interesujących nazwisk przez serwis internetowy
https://szlachtarp.pl/

Trochę to wygląda na reklamę komercyjnego serwisu.

piotr_nojszewski · Post autor: **piotr_nojszewski** » pn 25 maja 2020, 15:41

Bo to jest komercyjny serwis. Ale czy z tego wynika, ze mamy tu nie mówić o książkach sprzedawanych za pieniądze albo dokumentach dostępnych za opłata w archiwach albo na portalach typu Ancestry czy MH czy Archion?

Akurat ten serwis pozwala najpierw sprawdzić czy nazwisko jest w przeszukiwanych pozycjach.

adamrw · Post autor: **adamrw** » pn 25 maja 2020, 15:46

To pytanie do adminów forum.
Kiedy swego czasu pytałem na forum o namiary na osobę, która oferuje komercyjny dostęp do dokumentów, to mój post edytowano, a na pw dostałem informację, cyt. "Forum Genealodzy to forum Polskiego Towarzystwa Genealogicznego i skierowane jest do genealogów amatorów. Forum PTG NIE jest platforma wymiany informacji o usługach "zawodowców".".

Tomasz_Lenczewski · Post autor: **Tomasz_Lenczewski** » pn 25 maja 2020, 18:41

To nie oznacza, aby nie można zamieszczać informacji o publikacjach i linkach dotyczących nazwisk i indeksów nazwisk. To się mieści w kategorii szeroko pojętej informacji. Przecież już samo sprawdzenie nazwiska nie oznacza automatycznie konieczności kupowania informacji, a stanowi zachętę do samodzielnego wyszukania źródła drukowanego. Na przykład sprawdzenie nekrologu w nekrologi-baza.pl dla mnie stanowi zachętę do samodzielnego odszukania go w prasie drukowanej.

wolenski_pipis · Post autor: **wolenski_pipis** » pn 22 cze 2020, 13:11

Zostałem poinformowany, że na którymś forum genealogicznym, pojawił się zapis dotyczący mego Indeksu nazwisk do Herbarza K. Niesieckiego o treści: W herbarzu Niesieckiego nie ma Przeździeckich herbu Prus z przydomkiem Pierzchała. Są Przeździeccy herbu Prus i Przeździeccy herbu Pierzchała, czyli Roch (Niesiecki, t. VII, s. 548-550). Nie ma w tym nic nadzwyczajnego, albowiem Przeździecko w ziemi nurskiej było bardzo rozległą okolicą szlachecką i siedzieli tam po prostu przedstawiciele różnych rodów herbowych - oprócz Prusów i Pierzchalitów także Ładowie.

Niesiecki tom VII str. 549 pod hasłem Przeździecki herbu Prus I., wymieniony jest Jan Piechrzała Przezdziecki, chorąży grodzieński. Przydomki zapisywane są w tym herbarzu kursywą i tak też ten został zapisany. Hasło Przezdziecki w tym tomie obejmuje jedynie rodzinę herbu Prus. Często bywało tak, że przydomek był tożsamy z nazwą herbu, ale z herbem nie miał nic wspólnego. Pierzchała jest pochodnym od wyrazu pierzchać w znaczeniu uciekać, znikać, i jest to dość popularne w Polsce nazwisko, Jest to też przydomek, który używany jest m.in., przez rodziny o nazwisku: Krypski, Lucławski, Myszczyński, Nowosielski, Piasecki, Pląskowski, Skoraczewski, Wyszeński.
Dodatkowo Uruski w swych herbarzu wymienia:
Przezdziecki h. Prus I., przydomku Pierzchała (Urus. XV-31),
Przezdziecki h. Roch III., przydomku Pierzchała (Urus. XV-36).

Przykładowo: Miączyński herbu Suchekownaty, przydomku Dunin (Urus. X-353). Jedynie ród heraldyczny Łabędziów używał przydomku Dunin.
Mieszkowski herbu Lis, p. Odrowąż (Urus. X-37). W tym przypadku przydomek mógł (ale nie musiał) powstać od nazwy wsi Odrowąż, których wsi o tej nazwie w Polsce było kilka.

Jak z powyższego wynika, często przydomek ma takie same brzmienia jak herb szlachecki, ale z herbem nie ma nic wspólnego. Może być natomiast drugim członem nazwy dziedzicznych dóbr. Według Rejestru podatkowego województwa podlaskiego z 1676 r. Jabłoński Paweł z przydomkiem Samson, dziedziczył na części dóbr Jabłonie Samsony, w ziemi bielskiej. Nie należy tego przydomku łączyć z herbem Samson, ale wyłącznie z drugim członem nazwy jego dziedzicznej wsi, który to człon mógł i zapewne powstał od nazwy herbu pierwszego właściciela wsi.

Pozdrawiam Marek Woliński