Witam,
Mam pytanie. Otóż mój przodek zapisany jest raz jako Ekonom, którego znaczenie znam, a później Tywon. Czy ktoś wie kto to był we wsi, czym się zajmował itp?
Z góry dziękuję za pomoc i pozdrawiam.
Kim był tywon?
Moderatorzy: maria.j.nie, elgra, Galinski_Wojciech
-
Maksymilian_Rzemiński
- Posty: 139
- Rejestracja: ndz 18 mar 2018, 16:59
-
Janiszewska_Janka
- Posty: 1130
- Rejestracja: sob 28 lip 2018, 05:34
- Otrzymał podziękowania: 2 times
Re: Kim był tywon?
Przepraszam, już milczę
Ostatnio zmieniony ndz 20 lut 2022, 22:19 przez Janiszewska_Janka, łącznie zmieniany 1 raz.
-
Maksymilian_Rzemiński
- Posty: 139
- Rejestracja: ndz 18 mar 2018, 16:59
-
Janiszewska_Janka
- Posty: 1130
- Rejestracja: sob 28 lip 2018, 05:34
- Otrzymał podziękowania: 2 times
Re: Kim był tywon?
Przepraszam, już milczę
Ostatnio zmieniony ndz 20 lut 2022, 22:19 przez Janiszewska_Janka, łącznie zmieniany 1 raz.
Witam.
Roman M. słusznie stwierdził, że Tywon = Ciwun. Od siebie dodam, iż na przestrzeni czasu znaczenie tego wyrazu było różne.
Ciwun / Cywun / Tywun / / Tiwun / Tywon / Tywoń itp. - to różne formy zapisu tej samej nazwy.
Tak znaczenie tego słowa opisuje Zygmunt Gloger w swojej Encyklopedii Staropolskiej [ tom 1 ]: "Ciwun, tywoń, wyraz który (podług Karłowicza) dostał się od Normandów przez Psków na Białoruś i Litwę, pierwotnie oznaczał urzędnika książęcego na właściwej Litwie i Żmudzi, którego głównym obowiązkiem było zarządzanie dobrami panującego i wybieranie podatków. Urzędy ciwuńskie bywały tak intratne, że nieraz ubiegała się o nie można szlachta, a nawet senatorowie, choć właściwie ciwun był tylko rządcą dóbr skarbowych i dzierżawcą dochodów księcia, a jedynie podczas pospolitego ruszenia gospodarzem całego powiatu. Gdy wskutek unii lubelskiej swobody szlachty litewskiej znacznie rozszerzone zostały, ciwuństwo stało się z książęcego urzędem ziemskim i ciwunów nie naznaczał już król, ale tylko obieranych na sejmikach i przedstawionych sobie zatwierdzał. Konstytucja z r. 1588 przyznała ciwunowi w hierarchii urzędniczej ziemskiej miejsce naczelne. W księstwie żmudzkiem urzędowało 14-tu ciwunów: ejragolski, wielko-dyrwiański, małodyrwiański, retowski, użwencki, pojurski, twerski, szadowski, berżański, tędziagolski, korszewski, wiekszwiański, gondyński i birżyniański. Widzimy z tego, że ciwuństwo było jakby właściwością żmudzką, bo poza granicami księstwa żmudzkiego istniały na Litwie tylko 2 ciwuństwa: wileńskie i trockie. Ciwunowie wileński i trocki mieli jednak większe prerogatywy od żmudzkich, bo przodkowali przed wszystkimi urzędnikami ziemskimi i zagajali sejmiki. Sędziami wogóle, tak grodzkimi jak ziemskimi, być nie mogli, że jednak na całe księstwo żmudzkie był tylko jeden podkomorzy ziemski, więc konstytucja z r. 1764 dozwoliła ciwunom odbywać sądy graniczne, jeżeli wykonali przysięgę podług roty podkomorskiej i zamianowali sobie do pomocy jeometrów czyli t. zw. komorników. Apelacja od tych sądów szła do starosty żmudzkiego (taki tytuł nosił wojewoda żmudzki), lub do kasztelana żmudzkiego (Lengnich: „Prawo posp. król. Polsk." i Vol. leg. II, fol. 1464). Na wzór ciwunów królewskich, zaczęto nazywać ciwunami oficjalistów prywatnych pańskich na Litwie, aż w końcu nazwa ta, podobnie jak namiestnika, oznaczała włodarza czyli karbowego folwarcznego. Więc też Petrycy w czasach Zygmunta III pisze: "Urzędnikom, włodarzom, tywonom nie każą robić, ale doglądać".".
Pozdrawiam - Roman B.
Roman M. słusznie stwierdził, że Tywon = Ciwun. Od siebie dodam, iż na przestrzeni czasu znaczenie tego wyrazu było różne.
Ciwun / Cywun / Tywun / / Tiwun / Tywon / Tywoń itp. - to różne formy zapisu tej samej nazwy.
Tak znaczenie tego słowa opisuje Zygmunt Gloger w swojej Encyklopedii Staropolskiej [ tom 1 ]: "Ciwun, tywoń, wyraz który (podług Karłowicza) dostał się od Normandów przez Psków na Białoruś i Litwę, pierwotnie oznaczał urzędnika książęcego na właściwej Litwie i Żmudzi, którego głównym obowiązkiem było zarządzanie dobrami panującego i wybieranie podatków. Urzędy ciwuńskie bywały tak intratne, że nieraz ubiegała się o nie można szlachta, a nawet senatorowie, choć właściwie ciwun był tylko rządcą dóbr skarbowych i dzierżawcą dochodów księcia, a jedynie podczas pospolitego ruszenia gospodarzem całego powiatu. Gdy wskutek unii lubelskiej swobody szlachty litewskiej znacznie rozszerzone zostały, ciwuństwo stało się z książęcego urzędem ziemskim i ciwunów nie naznaczał już król, ale tylko obieranych na sejmikach i przedstawionych sobie zatwierdzał. Konstytucja z r. 1588 przyznała ciwunowi w hierarchii urzędniczej ziemskiej miejsce naczelne. W księstwie żmudzkiem urzędowało 14-tu ciwunów: ejragolski, wielko-dyrwiański, małodyrwiański, retowski, użwencki, pojurski, twerski, szadowski, berżański, tędziagolski, korszewski, wiekszwiański, gondyński i birżyniański. Widzimy z tego, że ciwuństwo było jakby właściwością żmudzką, bo poza granicami księstwa żmudzkiego istniały na Litwie tylko 2 ciwuństwa: wileńskie i trockie. Ciwunowie wileński i trocki mieli jednak większe prerogatywy od żmudzkich, bo przodkowali przed wszystkimi urzędnikami ziemskimi i zagajali sejmiki. Sędziami wogóle, tak grodzkimi jak ziemskimi, być nie mogli, że jednak na całe księstwo żmudzkie był tylko jeden podkomorzy ziemski, więc konstytucja z r. 1764 dozwoliła ciwunom odbywać sądy graniczne, jeżeli wykonali przysięgę podług roty podkomorskiej i zamianowali sobie do pomocy jeometrów czyli t. zw. komorników. Apelacja od tych sądów szła do starosty żmudzkiego (taki tytuł nosił wojewoda żmudzki), lub do kasztelana żmudzkiego (Lengnich: „Prawo posp. król. Polsk." i Vol. leg. II, fol. 1464). Na wzór ciwunów królewskich, zaczęto nazywać ciwunami oficjalistów prywatnych pańskich na Litwie, aż w końcu nazwa ta, podobnie jak namiestnika, oznaczała włodarza czyli karbowego folwarcznego. Więc też Petrycy w czasach Zygmunta III pisze: "Urzędnikom, włodarzom, tywonom nie każą robić, ale doglądać".".
Pozdrawiam - Roman B.
-
Płowik_Hubert
- Posty: 367
- Rejestracja: pn 13 wrz 2010, 16:17
- Lokalizacja: Błonie
Re: Kim był tywon?
Czy chodzi o Książenice w województwie mazowieckim?Janiszewska_Janka pisze: Mój 4 x pradziadek był przemiennie nazywany gospodarzem wsi Książenice lub ekonomem na przełomie XVIII i XIX wieku, a była to wieś prywatna.
Pozdrawiam
Hubert
Hubert
Re: Kim był tywon?
tywon - występował także we wsiach królewskich. Był odpowiednikiem naczelnika wsi.
Występuje kilka razy ta nazwa w lustracjach z 1565.
Występuje kilka razy ta nazwa w lustracjach z 1565.
Pozdrawiam, Marcin Niewalda - Genealogia Polaków