Dokumenty uwłaszczenia Gubernia Grodzieńska

[jamiolkowski_jerzy]

Nie wiem czy w świecie współczesnej genealogii sprowadzającej się głównie do poszukiwania jedynie skanów metryk w sieci ten mój wpis (będący odesłaniem do zasobów archiwum w Grodnie) ma sens ale może komuś sia przyda. Przez kilkanaście lat bezskutecznie szukałem dokumentów uwłaszczenia moich przodków w Wólce Juchnowieckiej. Bezskutecznie bo jak się okazało nie trzeba było szukać Wólki ale Juchnowszczyzny.
Uwłaszczenie w cesarstwie -a Wólka przynależała wtedy do guberni grodzieńskiej- przebiegało inaczej niż w Krółestwie Polskim. Pominę generalia bo nie czuję się kompetentny do ich omawiania, poprzestanę na wskazaniu kilku praktycznych spraw istotnych w kwerendzie genealogicznej
1.Aby znaleźć dokumenty trzeba przede wszystkim ustalić nazwisko właściciela majątku bo uwłaszczeniem (wykupem przez włościan) objęty był jego majątek.
2.Nie potrafiłem przez lata znaleźć Wólki (a szukałem także w inwentarzach archiwum w Grodnie) bo była ona tylko częścią uwłaszczanego majątku Pawła Kasprewicza. Ten majątek to Juchnowszczyzna, a składał się z Juchnowszczyzny, Złotnik i Wólki.
3. W dokumentach Juchnowszczyzny do których dotarłem (dzięki kompetentnej pomocy Jegora Markowskiego)
https://genealodzy.pl/PNphpBB2-viewtopi ... t-90.phtml
nie ma tabel likwidacyjnych natomiast są imienne spisy włościan gospodarzy poszczególnych wsi ; dla Wólki ten spis wygląda tak
Gospodarze pełnych działek (nie ma tego w spisie ale prawdopodobnie 8 dziesięcin co wynika z innych dokumentów)
1 Mikołaj Bielecki
2.Mateusz?( zdecydowanie częściej używano Maciej –prezyp.jj) Andruk
3. Wojciech Więcław
4 Jan Krysiuk
5.Michał Maliszewski
6 Józef Andruk
7 .Andrzej Andruk
8 .Jan Wasilczuk
9 .Jan Maliszewski
10 . Andrzej Więcław
10 .Wojciech Krysiuk
Gospodarze zmniejszonych działek trzy dziesięciny
12. Longin Bieryło (błąd w zapisie, takiego imienia u Bieryłów nie było –przyp.jj))
13. Paweł Szczygieł
14. Marcin Bieryło
15 . Stefan Krysiuk
16.Michał Bieryło
17.Jan Janowicz
18. Andrzej Krysiuk
4.Dokumentów dotyczących uwłaszczenia Juchnowszczyzny jest bardzo dużo, oczywiście w języku rosyjskim , to wymaga to przetrawienie przeze mnie . Niemniej z pobieżnej lektury wydają się genealogicznie nieprzydatne.

[jamiolkowski_jerzy]

Sylabizuję bazgroły, które otrzymałem. Min. próbuję dociec jakie były ceny wykupu ziemi przez włościan. Dla jasności - wiem że były negocjowane stąd były różne. Znam ogólne zasady, były następujące
Cenę wykupu ustalono na podstawie płaconego czynszu, a nie realnej wartości ziemi. Suma wynosiła tyle, ile wynosiłby kapitał, który przy oprocentowaniu 6% dawałby rocznie dochód równy danemu czynszowi3. Państwo opłacało 80% sum wykupnych od razu, co chłopi mieli zwracać w ratach przez 49 lat. Pozostałą sumę chłopi musieli opłacić gotówką, której z reguły nie posiadali, a więc odrabiali zapłatę poprzez swoją pracę. Doprowadziło to także do zadłużania się chłopów nie mogących spłacić swoich zobowiązań. W 1881 r. ze względu na problemy ze spłatami, władza zmniejszyła zobowiązania o jedną czwartą, by ostatecznie w 1907 r. z nich zrezygnować
Chodzi mi jednak o konkretna umowę wykupu Wólki. Niżej skany z umowy wykupu Wólki. Dałem je równocześnie do działu tłumaczeń ale uznałem, że i tu warto ,bo poza moją osobistą ciekawością mogą mieć szerszą wartość poznawczą.
https://photos.app.goo.gl/S9Jxh4CiY8F83eWZ9
Pierwsze dwa skany wprowadzają do zasadniczego (dla mnie) dylematu jaki zawarty jest w skanie trzecim , w którym są ceny w rublach i kopiejkach . Czy te ceny to za całą część na gospodarza (jakby nie było za kilka dziesięcin- jak rozumiem ponad 8 –co wydaje mi się bardzo tanio?) czy tylko za jedną dziesięcinę co na moją (tylko intuicyjną poza źródłową) wiedzę wydaje się sensowniejsze. Będę wdzięczny za rozjaśnienie tych moich wątpliwości.

[Sroczyński_Włodzimierz]

nie rozwieję
ale po kolei:
ale jak sądzę wartość określono na 1689 rubli 83 kopiejki - tak? (pkt 7)
z tego przy 6% p.a. dochód byłby 101,39 rs rocznie
tzn dochód oszacowano na 101.39 rs -> wartość całości przyjęto na 1689.83 rs
dobrze rozumiem?

[jamiolkowski_jerzy]

Nie wiem. Problem, że jak zawsze z bankiem (czy teraz czy wtedy) trzeba rozumieć umowy. Ja tej nie rozumiem. Nie tylko w wyniku zbyt słabej znajomości języka.
Rozumiem, że w myśl odwieczno ruskiej logiki jednostka (tu chłop) niczem a państwo (w tej umowie reprezentujące pamieszczika Kasprewicza) siłą to stroną umowy z państwem jest cała gmina czyli 18 gospodarzy (żeby było bardziej skomplikowane na dwóch różnych statusach). Kto konkretnie ile dziesięcin dostał do wykupu z tej umowy nie wiadomo. Można tylko rekonstruować. Podobnie jak ile płacił kupujący ?
I ad rem. Wedle Twojego Włodku rozumowania „wartość określono na 1689 rubli 83 kopiejki - tak? (pkt 7)z tego przy 6% p.a. dochód byłby 101,39 rs rocznie”. Pewnie tak. Ale wartość czego? całego majątku?. Czy tylko czynszu będącego ceną okupu za zwolnienie od pańszczyzny? Samą kwestię wysokości czynszu pomijam. Czy ta wartość 1689 rubli 83 kopiejki to owe 20% które gmina musiała wpłacić gotówką?
To wygląda prawdopodobnie jeśli porówna się z ówczesnymi cenami ziemi w wolnym obrocie. Za wiele tych informacji nie znalazłem ale np. w opracowaniu Jerzy Szumski Uwłaszczenie chłopów w północno wschodniej części Królestwa Polskiego gubernia augustowska
http://pbc.biaman.pl/Content/1859/uwlas ... 6-1871.pdf
cyt. „Według opisu gospodarstwa wiejskiego w guberni augustowskiej w roku 1846 i 1848 przeciętna cena jednej włóki (ok.17 ha –przyp. mój) gruntu omego kształtowała się w granicach 300 rubli. W tym okresie średnia cena włóki gruntu omego w Królestwie wahała się od 300 do 600 rubli. W Augustowskiem ziemia była więc relatywnie tańsza”
Pośrednie wskazówki można znaleźć w opracowaniu Janusza Danieluka Instrukcja z 23 lipca 1865 roku oraz jej zastosowanie na terenie byłego obwodu białostockiego w latach 1867−1878
file:///C:/Users/X/AppData/Local/Temp/19758-Tekst%20artyku%C5%82u-41066-1-10-20190918.pdf
W tabeli 2 podane są ceny jednej dziesięciny w powiatach guberni grodzieńskiej. W powiecie białostockim było to 22 ruble, najdrożej w powiacie grodzieńskim 25 ale w kobryńskim 6. Tu trzeba uwzględnić, ze były to wedle współczesnej terminologii ceny promocyjne bowiem dla Rosjan.
Na marginesie ceny ziemi zawsze były ( i nadal tak jest) w różnych regionach sporo różne. Przykładowo dziadek po mieczu sprzedał w 1935 roku w Roszkach (pow. wysokomazowiecki) gospodarkę „powierzchni hektarów osiem metrów kwadratowych sześć tysięcy dwieście sześć obejmującej z wszystkimi istniejącymi na niej mieszkalnemi i gospodarskimi budynkami, rosnącymi drzewami, ogrodzeniami, kamieniami, jednym cielakiem, jedną świnią z czterema prosiętami, połową tegorocznych zbiorów oziminnych, jarzynowych i okopowych i połową przygotowanego opału” za 9 tys. złotych
Już następnego dnia Jan zakupuje nieruchomość składającą się z trzech części własności niepodzielnej: 9 morgów we wsi Ogrodniczki, 8 morgów w Rumejkach i kolejnych 8 morgów w Rumejkach z budynkami. Dodatkowo zona kupiła 1,5 ha w Rumejkach. Wymienione wsie to powiat białostocki.
Zakładając, że owe 1689 rubli 83 kopiejki to 20% całego wykupu a reszta to dług wobec państwa który trzeba było spłacić przez 49 lat to chciałoby się wiedzieć ile (wysokość kwoty takiej raty) spłacał poszczególny gospodarz. Odpowiedzi na to pytanie ja w tej umowie nie dostrzegam, nie potrafię dociec jej konstrukcji.
A pewnie wystarczyło odpytać dziadka (gdy zmarł miałem już 15 lat) a może nawet wujka (gdy zmarł miałem blisko 50) aby nie mieć problemów. Tyle, że ja na genealogię zachorowałem po 50 ce.

[Sroczyński_Włodzimierz]

Mi łatwiej po liczbach dochodzić, stąd chciałem wyjść od wartości ogólnej (wyliczanej pewnie też wraz z ew. uwzględnieniem rozliczenia serwitutów)
Na razie nie zakładam, że ok. 1700 rs to 20% wartości "całego majątku" (bez dookreślenia czym był cały majątek nic mi nie powie), ale tak - to najbardziej prawdopodbne z układu dokumentu - to dotyczy "całości' (czymkolwiek całość była) , to co dotyczyło każdego z 36 (tak? 36?) bezpośrednio objętych procedurą - 105 dziesięcin (115? 150? ha)

[jamiolkowski_jerzy]

Włodku te 36 to (tylko nie wiadomo po co opis jakby statystyczny) ilość mężczyzn w rodzinach gospodarskich (w mojej było np. dwóch braci) w całej wsi. Tak jak nie wiadomo po co w opisie wymieniono 21 parobków. . Gospodarstw rodzin uprawnionych do wykupu było 18.
A te dziesięciny tez niejasne bo wymieniane są także (nie rozumiem kontekstu) 36 dziesięcin i 21 dziesięcin. Z późniejszej wiedzy (sprawy komasacji po I wojnie) wiem, że tych dziesięcin było sporo więcej niż 105.