piotr_nojszewski pisze:. Ale co ciekawe Prawo małżeńskie KP z roku 1836 jasno określa to jedynie dla małżeństw katolik-ewangelik : syn po ojcu, córka po matce oraz dla prawosławie: wszystkie dzieci musiały byc prawosławne jesli jedno z rodziców było prawosławne. Prawo to odróżnia katolików od unitów ale tej kwesti na moje oko nie okresla.
Osobiście dawnych kodeksów prawa nie czytałem. Ograniczam się do tego, co piszą historycy. To co napisałem o dziedziczeniu obrządków oparte jest głównie na artykule Andrzeja Szabaciuka „Problem rozstrzygania przynależności religijnej ludności greckokatolickiej w Królestwie Polskim w XIX wieku” opublikowanego w książce "Między Rzymem a Nowosybirskiem", Lublin, Wydawnictwo KUL, 2012
Oto kilka cytatów:
s. 389
22 VII 1823 r. Komisja Rządowa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego wydała rozporządzenie zakazujące księżom zachęcenia unitów do przechodzenia na obrządek łaciński, a wiernym – samej konwersji.
16 III 1836 r. wydano ukaz o małżeństwach mieszanych, na mocy którego
w przypadku małżeństw unitów i łacinników córki z takich związków powinny przyjmować wiarę matki, a synowie wiarę ojca.
s. 390
W 1875 r. nastąpiła likwidacja Kościoła greckokatolickiego w Królestwie Polskim […] Nieplanowanym efektem tych narzuconych przez władzę i Cerkiew prawosławną zmian było pojawienie się ponad stutysięcznej grupy „opornych” – byłych grekokatolików niegodzących się na „zjednoczenie z prawosławiem”.
s. 391
Głównym problemem, jaki przyszło rozstrzygnąć, była data od której należało uważać konwersje na katolicyzm za niezgodne z prawem. Świątobliwy Synod Rządzący stał na nierealnym stanowisku, że powinien to być 1624 r., czyli rok wydania przez Urbana VIII bulli zabraniającej katolikom obrządku wschodniego przechodzenia na obrządek łaciński. Warszawski generał-gubernator, hr, Paweł Kutzebue, uważał, że termin ten należy przesunąć na 1836 r. – rok wydania ukazu o małżeństwach mieszanych. Pod uwagę brano także 22 VII 1823 r., czyli datę wydania wspomnianego rozporządzenia Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, zakazującego konwersji.
s. 395
Ukaz Świątobliwego Synodu z 11 II 1882 r. przewidywał, że dzieci z małżeństw mieszanych zawartych przed likwidacją unii, urodzone po 11 V 1875 r., powinny być bezwględnie uważane za wyznawców prawosławia.
s. 396
Zgodzono się na […] utworzenie komisji mieszanych, w których pracach mieli uczestniczyć przedstawiciele administracji i duchowieństwa prawosławnego i katolickiego.
25 II 1887 r. warszawski generał-gubernator Josif Hurko poinformował rzymskokatolickiego bp. lubelskiego Franciszka Jaczewskiego o planowanym powołaniu takich komisji. Zasady ich pracy były bardzo proste. Duchowieństwo prawosławne miało przygotować listy tzw. zakwestionowanych, tj. osób podejrzanych o pochodzenie unickie, a następnie poszczególne przypadki powinny być rozpatrzone w trakcie wspólnych posiedzeń komisji.
s. 397
[…]
duchowni prawosławni wciągali na listę dużą liczbę osób, które musiały potem na podstawie świadectw metrykalnych udowodnić, że ich rodzice i dziadkowie byli katolikami obrządku łacińskiego. Jeżeli nie potrafili przedstawić takich dokumentów, ponieważ księga metrykalna zaginęła lub uległa zniszczeniu, władze duchowne miały prawo oficjalnie uznać ich za wyznawców prawosławia.
Od siebie dodam, że przypadki chrztów w cerkwiach unickich dzieci z rodzin rzymskokatolickich były na przełomie XVIII/XIX bardzo częste. W rezultacie udowodnienie rzymskokatolickiego pochodzenia było dla wielu osób niemożliwe.
Henryk
