Rolnik - Szlachcic? Właściciel ziemski? Chłop?

[Kacper_Januszewski]

Dzień dobry,

W poszukiwaniach natrafiłem na akt urodzenia mojego pra pra pra dziadka Jana Januszewskiego, wiem na pewno, że posiadał majątek ziemski we wsi Wychódźc (par. Chociszewo), urodzony został z Gospodarza. Jednak też wiem że jedno z jego 8 dzieci w spadku (1905 rok) otrzymało 11,2ha ziemi. Na akcie urodzenia jego syna (1891 rok) widnieje jako Rolnik. Jedna osoba z tej wsi w wieku podeszłym twierdzi że rodzina Januszewskich posiadała herb Pobóg, jednak nigdzie nie mogę odnaleźć informacji potwierdzających tę informację.
Stąd moje pytanie czy jeszcze w późnych latach XIX wieku nadawano szlachectwo? Czy to był już bogaty chłop, czy właściciel ziemski chłopskiego pochodzenia? Kompletnie nie mogę się w tym odnaleźć, przepraszam za chaotyczny zbiór informacji, za pomoc serdecznie dziękuję każdemu!

Pozdrawiam

[tomkrzywanski]

ciezkie tematy. Metryki pisza nie o wszystkim tzn jak cie widza, tak cie pisza. Przodek byl strzelcem, mieszkal we dworze, ksiadz dawal mu podpisac metryke. Gdy mieszkal juz nie we dworze przodek nagle " nie umial pisac". Inna metryka - szewc z Warszawy , syn niegdys zyjacego podskarbiego. Mozna by duzo pisac na ten temat.

[majkuss]

Cześć,
żeby mówić o wiarygodnych przesłankach do ustalenia statusu rodziny, należałoby dotrzeć co najmniej do metryk łacińskich z końca XVIII wieku, w których tatki status społeczny powinien być zapisany przy danej osobie. Status majątkowy, a status społeczny, to dwie różne sprawy. Poszukaj starszych metryk, poznaj kolejne pokolenia przodków, a może uda Ci się znaleźć informacje potwierdzające lub podważające zasłyszaną opowieść o szlachectwie.
Doświadczenie płynące z podobnych tematów, na tym forum, sugeruje raczej sceptyczne podchodzenie do legend o szlacheckim pochodzeniu. To oczywiście nie reguła, bo szlachta istniała i ulegała zubożeniu i zatracaniu zapisów o szlachectwie w dokumentach metrykalnych.

[tomkrzywanski]

czasem to trudne, bo ksieza nie byli konsekwentni. Ostatni tydzien wertowania metryk : Czestochowa chrzest neofity frankisty ( Jakub Frank bohater powiesci Tokarczuk przetrzymywany byl na Jasnej Gorze ). W metryce pojawia sie swiadek - Jasnie Oswiecony Pan Antoni Bilski. Wertuje dalsze matryki - famatus Antoni Bilski, Generosus Antoni Bilski, H.Antoni Bilski, Nobilis Antoni Bilski. Niezly rozstrzal

[Kacper_Januszewski]

Cześć,
żeby mówić o wiarygodnych przesłankach do ustalenia statusu rodziny, należałoby dotrzeć co najmniej do metryk łacińskich z końca XVIII wieku, w których tatki status społeczny powinien być zapisany przy danej osobie. Status majątkowy, a status społeczny, to dwie różne sprawy. Poszukaj starszych metryk, poznaj kolejne pokolenia przodków, a może uda Ci się znaleźć informacje potwierdzające lub podważające zasłyszaną opowieść o szlachectwie.
Doświadczenie płynące z podobnych tematów, na tym forum, sugeruje raczej sceptyczne podchodzenie do legend o szlacheckim pochodzeniu. To oczywiście nie reguła, bo szlachta istniała i ulegała zubożeniu i zatracaniu zapisów o szlachectwie w dokumentach metrykalnych.

Racja nie zawarłem najważniejszego
Januszewscy oryginalnie ze Szczeżewa, to chłopi (Gospodarze) majątek w Wychódźcu posiadał Jan Januszewski z urodzenia gospodarz, ziemie posiadł w okolicach 1880 roku. Stąd moje pytanie czy nadawano wtedy szlachectwa czy też to był zwykły bogatszy chłop czy jednak właściciel ziemski.

Pozdrawiam Januszewski Kacper

[jamiolkowski_jerzy]

Odpowiedź na pytanie czy jeszcze w późnych latach XIX wieku nadawano szlachectwo brzmi- to zależy jak rozumieć te „późne lata”. Jeśli do 1867 roku to teoretycznie tak . Wtedy została zlikwidowana III rada Stanu Królestwa Polskiego (wcześniej w 1861 zlikwidowana został Heroldia Królestwa Polskiego). Pojęcia teoretycznie używam nie bez powodu bowiem lista wylegitymowanych w tym okresie jest znana. Na podstawie zgromadzonego materiału aktowego opublikowała drukiem Spis szlachty Królestwa Polskiego (podając w nim nazwisko, imię, imię ojca i numer zapisu w księdze szlachty) do roku 1861 a do 1867 też można na podstawie dokumentów w AGAD ustalić..
Zatem jeśli poszukiwanego na tej liście i w dokumentach do 1867 roku nie ma to nadzieja na szlachectwo jedynie w dokumentach Departamentowi Heroldii Rządzącego Senatu w Petersburgu. Ale byłoby to już szlachectwo rosyjskie. Z Tego co piszesz bardzo wątpliwe aby Twoi przodkowie w ten skomplikowany sposób po 1867 o szlachectwo występowali.
Zdecydowanie sensowniej, z pewna nadzieja na sukces, jest postąpić wedle rady majkussa i szukać potwierdzenia szlachectwa we wcześniejszych dokumentach, przed XIX wiecznych. Olbrzymia większość polskiej szlachty (szczególnie drobnej ) nawet nie występowała o potwierdzenie swojego odwiecznego szlachectwa.
Innej metody nie ma. Bez takiego potwierdzenia wszelkie rodzinne przekazy będą tylko legendami.

[Tomasz_Lenczewski]

Okoliczności i osoby, które opisujesz w kontekście otrzymania szlachectwa w Królestwie Polskim w 2 pol. XIX w. są raczej zerowe. Owszem poddani rosyjscy otrzymywali szlachectwo, często osobiste, z racji otrzymania orderu lub rangi odpowiedniej klasy w słuźbie cywilnej lub wojskowej. Fakt posiadania ziemi nawet znacznej w Królestwie Polskim, zwłaszcza po powstaniu styczniowym przez bogatych chłopów jest również znany. Właściciel ziemski nie oznacza, wiec automatycznie szlachcica. Oczywiście więcej tych właścicieli ziemskich nieszlachty było w Galicji i Prusach niż w Królestwie Polskim, ale byli. Nosili nawet historyczne bądź zasłużone nazwiska.

[Kacper_Januszewski]

Bardzo dziękuję wszystkim, którzy odpowiedzieli, na prawdę dużo się dowiedziałem!

Pozdrawiam Januszewski Kacper

[Robert_Kostecki]

Z metryk zamieszczonych w GENETECE wynika, że w miejscowości Goławin należącej do parafii Chociszewo w 1 poł. XIX wieku odnotowano zarówno osoby o nazwisku Januszewski jak i Janiszewski. Przy tym heraldyka zna rodzinę Janiszewskich vel Janiszowskich herbu Pobóg. Adam hr. Boniecki w t. VIII, s. 191 swojego herbarza tak podaje: "Domów tego nazwiska jest kilka. Są Janiszewscy: Jastrzębczykowie, Junoszowie, Ostojowie, Półkozice, Sasowie, Strzemieńczykowie, h. Tępa Podkowa i inni, których herb jest nieznany. Ponieważ dojść jest trudno, skąd który dom wyszedł i do którego z nich pojawiający się w aktach Janiszewscy należą, wszystkich ich pod jedną rubryką zamieszczam, wskazując jedynie skąd by wyjść mogli i w której okolicy ich się spotyka."
Na przykład w 1673 roku w parafii Warka został ochrzczony Wojciech Janiszewski, syn Marcina i Zofii, którzy pochodzili z miejscowości Janiszew.
Nieliczne XIX-wieczne metryki par. Chociszewo, jednak nie zawierają cech szlachectwa Januszewskich/Janiszewskich, np. Januszewski, parobek, co oczywiście nie świadczy, że w XVII/XVIII wieku mogła to być szlachta.

[Sroczyński_Włodzimierz]

"Rolnik - Szlachcic? Właściciel ziemski? Chłop?"
Kacprze, a jakie kryteria stosujesz dla rozróżnienia? I czy są to rozłączne kategorie?
Co oznacza wg Ciebie "majątek ziemski" "posiadał" (mowa o Janie).

Odpowiedzi zależne od przypisania znaczeń pojęciom użytym lub od przeformułowania zagadnień.

[Czupryna01]

Dołączę się z pokrewnym pytaniem.
Czy istnieją metryki, z wpisami, które określają mieszkańca wsi, jako osobę zobowiązaną do wykonywania pańszczyzny? Jeżeli tak to, jakie są to wpisy?
Pozdrowienia, Romuald

[jamiolkowski_jerzy]

Wykluczyć niczego nie można ale przynajmniej ja nie spotkałem się z zapisem aby w metryce zapisywano konkretnie obowiązek pańszczyzny. Ten obowiązek generalnie wynikał z ówczesnych relacji własnościowych. Właścicielem ziemi był Pan, chłop był zmuszony do odpracowywania prawa do użytkowania ziemi Pana. Zdecydowanie dominująca , wręcz powszechną formą była pańszczyzna.
Uwłaszczanie było rzadkie a konkretne lokalne przypadki są generalnie rozpoznane. Jeśli zatem na podstawie innych dokumentów nie mamy wiedzy o innym niż pańszczyzna sposobie odpracowywania, np. poprzez czynsz, to sam zapis w metryce pracowity laboris świadczy, że mamy do czynienia z chłopem pańszczyźnianym.

[Sroczyński_Włodzimierz]

Zależy kiedy i gdzie był dominującą / powszechną. Tu mowa (przynajmniej wyjściowo) o Janie, który płodził dzieci pod koniec XIX wieku:)

[jamiolkowski_jerzy]

Pytanie Romualda czupryny01 miało charakter ogólny i na nie starałem się odpowiedzieć. Tym bardziej , że przywoływany przez Ciebie Jan z tego wątku nie może mieć nic wspólnego z pańszczyzną bo od 1864 pańszczyzna w Królestwie Polski została zniesiona.

[Sroczyński_Włodzimierz]

1863 - Manifestem Rządy Tymczasowego z 22 stycznia 1863 roku. Car się później tylko podpiął.
Co było (patrz wyżej) to jedno, a twierdzenia czy pytania mogą być (często są) odbiciem stanu wiedzy, nie stanu faktycznego.

P.S. Na pewno nie jako powszechna forma, ale i później (zgadzam się, że szczątkowo) istniała możliwość odpracowania powinności za użytkowanie. W skrajnej formie (typu sprzątanie klatek w blokach w zamian za długi wobec spółdzielni / wspólnot) i w XXI wieku:)