Par. Sierzchowy: Kazimierz i Eleonora: bałagan w nazwiskach

[rafal_rr]

Dzień dobry. Podczas tworzenia swojego drzewa natrafiłem na interesujący (przynajmniej dla mnie) przypadek, gdzie porównując różne akta jest kompletny bałagan w kwestii nazwisk wewnątrz tej samej rodziny.

Proszę bardziej doświadczonych użytkowników o wszelkie opinie i podpowiedzi. Jeśli ktoś znajdzie błędy logiczne w poniższej analizie, proszę także o naprostowanie.

TL;DR: Wg mnie akta Kazimierza i Eleonory to akta jednej pary, gdzie nazwiskiem Kazimierza jest "Pawlak", Eleonora z domu miała "Siemińska", ale nazwisko ich dzieci z jakiegoś powodu zmieniło się na "Kacprzak".

Oto moja analiza:

Moim przodkiem był Wojciech Kacprzak z Małej Wsi, parafia Sierzchowy (łódzkie).

W 1837 bierze ślub:

Akt ślubu Sierzchowy 1837 M10:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... =10-11.jpg
- Sierzchowy 12.11.1837 12:00
- świadek: Wawrzyniec Heleniak 45 l., w Małej Wsi na gospodarstwie osiadły
- świadek: Franciszek Piątek 40 l., w Małej Wsi na gospodarstwie osiadły
- Pan Młody:
- Wojciech Kasprzak
- kawaler
- 23 l. (ur. ok. 1814)
- ur. w Małej Wsi
- zostający na służbie w Małej Wsi
- rodzice: Kazimierz i Eleonora z Tupaczów, obydwoje już nieżyjący
- Panna Młoda:
- Teresa Zarzycka
- panna
- 18 l. (ur. ok. 1819)
- ur. w Małej Wsi
- zostająca przy rodzicach
- rodzice: Maciej i Franciszka z Heleniaków, żyjący

Z aktów urodzenia ich dzieci, na podstawie podanego wieku ojca, wynika, że Wojciech urodził się gdzieś pomiędzy 1811 a 1816.


W AD Łowicz znajduje się zindeksowany akt jego zgonu. Nie posiadam jego kopii jeszcze. Indeks i dodatkowe jego informacje mówią:

Akt zgonu Sierzchowy 1886 Z36:
- 10.11.1886
- Wojciech Kacprzak
- żona: Teresa Zarzecka (zgadza się)
- 88 lat (nie zgadza się, ale przy aktach zgonu często są błędy w tej kwestii)
- rodzice: Kazimierz i Eleonora z d. Siemińska

I już tutaj pierwszy rozjazd: panieńskie matki: Siemińska vs. Tupacz.

Nie znalazłem żadnych aktów urodzenia Wojciecha Kacprzaka ani Kazimierza Kacprzaka. Szukając natomiast po parze imion Kazimierz + Eleonora, oraz osobno po nazwisku Tupacz, odnalazłem następujące akta (od 1808, jest przerwa w aktach tej parafii 1790-1807):

1808, akt urodzenia (k.: Franciszek Japacz:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.75
- c.d: https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.75
- Sierzchowy 15.10.1808 10:30
- stawił się Kazimierz Japacz 38 l. (ur. ~1770), zam. Mała Wieś 18
- dziecko płci męskiej, ur. 14.10.1808 10:00 domu jego
- matka: Eleonora z Siemińskich
- imię: Franciszek
- świadek: Franciszek Ostrowski, 34 l., z Małej Wsi
- świadek: Maciej Zarzucki, 30 l., z Małej Wsi

Jako, że nazwisko Japacz nie istnieje w żadnych innych aktach w okolicy, jestem skłonny uznać, że to błąd w zapisie nazwiska "Tupacz"

1809, akt zgonu: Andrzej Tupacz:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... 848&zoom=2
- Sierzchowy 16.07.1809
- stawił się: Jan Mistal, włościanin, 50 l., z Małej Wsi, sąsiad zmarłego
- stawił się: Kazimierz Budziak, włościanin, 30 l., z Małej wsi, wuj zmarłego
- zmarł: Andrzej Tupacz 4 l. (ur. ~1805), 15.07.1809 20:00
- rodzice: Kazimierz Tupacz i Eleonora Budziakówna, włościanie, Mała Wieś 17

1810, akt urodzenia (k.3): Marianna Siemińska:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.75
- Sierzchowy 04.02.1810 9:00
- stawił się Kazimierz Siemiński 31 l. (ur. ~1779), zam. Mała Wieś 11
- dziecko płci żeńskiej, ur. 03.02.1810 17:00
- matka: Eleonora z Kacprzaków 28 l. (ur. ~1782)
- imię: Marianna
- świadek: Maciej Zarzucki, 40 l., z Małej Wsi
- Marcin Grocholski, wyrobnik, 31 l. z Małej Wsi

1813, akt urodzenia (k.6): Antoni Pawlak:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... 150&zoom=2
- Sierzchowy 30.05.1813 13:00
- stawił się Kazimierz Pawlak, 40 l. (ur. ~1773), zam. Mała Wieś 12
- dziecko płci męskiej, ur. 29.05.1813 22:00
- matka: Eleonora z Siemińskich, 30 l. (ur. ~1783)
- imię: Antoni
- świadek: uczciwy Jędrzej Albrycht, kucharz z Małej Wsi, 30 l.
- świadek: Antoni Łaciarski?, organista z Sierzchów, 37 l.

1815, akt urodzenia (k.6): Wojciech Tupacz:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.75
- c.d.: https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.75
- Sierzchowy 25.04.1815 10:00
- stawił się Kazimierz Tupacz, włościanin, 44 l. (ur. ~1771), zam. Mała Wieś 4
- dziecko płci męskiej, ur. 24.04.1815 14:00
- matka: Eleonora z Siemińskich 35 l. (ur. ~1780)
- imię: Wojciech
- świadek: Jan Grocholski, 31 l., z Małej Wsi włościanin
- świadek: Jan Szymczak, 32 l., z Małej Wsi włościanin

W 1817 umiera Kazimierz Tupacz:

1817, akt zgonu: Kazimierz Tupacz:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.25
- c.d. https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.25
- stawił się Maciej Zarzucki, 40 l., z Małej Wsi
- stawił się Jan Grocholski, 35 l., z Małej Wsi, sąsiad zmarłego
- 08.10.1817 22:00 zmarł Kazimierz Tupacz, 50 l. (ur. ~1767), włościanin z Małej Wsi, zm. w domu swej żony Mała Wieś 18
- żona: Marianna z Krzemieńskich

Imię żony się nie zgadza - Marianna zamiast Eleonory, ale innego Tupacza w aktach nie widzę. Obstawiam pomyłkę w imieniu żony, jako, że 2 lata później Eleonora bierze ślub, już jako wdowa:

1819, akt ślubu 12: Łukasz Czajka + Eleonora Siemińska:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... 922&zoom=2
- Sierzchowy, 20.02.1819
- pan młody:
- Łukasz Czajka, wdowiec, 34 l.
- (...)
- panna młoda:
- Eleonora Siemińska, 50 l. (ur. ~1769)
- rodzice: Wawrzyniec Siemiński, za kucharza służący i Katarzyna z Grzelczaków, obydwoje nieżyjący
- świadek: Grzegorz Siemiński 52 l., BRAT ZAŚLUBIONEJ
- świadek: Paweł(?) Siemiński 34 l., BRAT ZAŚLUBIONEJ
- (...)

1831, akt ślubu 6: Szymon Bogdanowicz + Marianna Pawlak:
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.25
- (...)
- panna młoda: 23 l. (~1808), ur. w Małej Wsi, rodzice: Kazimierz nieżyjący i Eleonora z Pawlaków żyjąca

Można znaleźć akta urodzenia ich dzieci w parafiach Rawskiej i Sierzchowskiej, panieńskie matki jest napisane jako Pawłowicz, Pawlak i ... Kasprzak

Marianna Bogdanowicz umiera w 1840 r. (Sierzchowy 1840 Z22), jako panieńskie ma wpisane nie Pawlak, a Kasprzak: https://skanoteka.genealodzy.pl/index.p ... =19-22.jpg

1832, akt ślubu 6: Ignacy Brzozowski + Marianna Bernakowska z d. Kacprzak
- https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.75

Tutaj się coś nie zgadza: znalazłem akt ślubu Antoniego Bernakowskiego (zmarł w 1830, akt Z2) i Marianny Kacprzak, imiona rodziców Marianny są tam inne. Pomińmy ten akt.

W 1833 umiera Eleonora z d. Siemińska:

1833, akt zgonu nr 6: Eleonora Czajka:
- https://skanoteka.genealodzy.pl/index.p ... 158&zoom=2
- Sierzchowy 04.03.1833 10:00
- stawił się: Grzegorz Siemiński, 70 l., BRAT zmarłej, z Małej Wsi
- stawił się: Franciszek Pytel, 40 l., z Małej Wsi
- 02.03.1833 2:00 zmarła Eleonora z Siemińskich Czajczyna, 70 l. (ur. ~1763)
- mąż: Łukasz Czajka

1859, akt zgonu nr 7: Marianna Bernakoska
- AD Łowicz, nie mam jeszcze kopii
- wdowa, 60 l. z d. Kacprzak

Wg mnie chronologicznie jest to na tyle spójne, by ten bałagan w nazwiskach uznać za pomyłki spisującego akty księdza.

Szukając aktu urodzenia Kazimierza, nie znalazłem nikogo o nazwisku Kacprzak przed 1808. Za to jest akt urodzenia Kazimierza Pawlaka:
- 1766, Kazimierz Pawlak, rodzice Kasper i Apolonia Przybysz, wieś: Mała Wieś

Czyżby to był jego akt urodzenia? Tylko czemu Pawlaki stali się w ciągu 2 pokoleń Kacprzakami, przechodząc jeszcze tymczasową zmianę w Tupaczów?

W aktach urodzenia dzieci Kazimierza i Eleonory podane za każdym razem inne adresy zamieszkania - rodzina często się przeprowadzała z domu do domu, zmieniała numeracja, czy przyjąć, że ksiądz zapisywał z taką samą starannością jak w kwestii ich nazwisk?

Szukając w aktów urodzenia dzieci Wawrzyńca i Katarzyny Siemińskich, znajduję akta urodzenia Grzegorza i Pawła, jednak Eleonory nie widzę. Jest za to akt urodzenia Marianny - może stąd ta pomyłka w akcie zgonu Kazimierza Pawlaka/Kacprzaka vel. Tupacza?

[Krystyna.waw]

jest akt urodzenia Kazimierza Pawlaka:
- 1766, Kazimierz Pawlak, rodzice Kasper i Apolonia Przybysz, wieś: Mała Wieś

Czyżby to był jego akt urodzenia? Tylko czemu Pawlaki stali się w ciągu 2 pokoleń Kacprzakami, przechodząc jeszcze tymczasową zmianę w Tupaczów?

Nazwiska w tym czasie bardziej przydomki przypominały.
Kazimierz syn Kacpra to Kacprzak
Kacper Pawlak - syn lub wnuk Pawła

Dużo w tej wsi Kacprów i Pawłów było? Może dla odróżnienia czasem Tupacze ich wołali? Nazwisko bardzo rzadkie. Od tupać? Prof. Rymut coś o nim pisze?

[Andrzej75]

Wg mnie chronologicznie jest to na tyle spójne, by ten bałagan w nazwiskach uznać za pomyłki spisującego akty księdza.

Po pierwsze, wcale nie wiadomo, kto te akty fizycznie spisywał. Zwykle były sporządzane przez kancelistę, pisarza parafialnego.
Po drugie, o wiele prostszym wyjaśnieniem tego „bałaganu” w nazwiskach jest uznanie, że zapisywano takie nazwiska, jakie podawali sami zainteresowani, a nie że osoba spisująca akt wymyślała im z niewiadomego powodu nieistniejące nazwiska. 200 lat temu nazwiska (zwłaszcza wśród chłopów) często niewiele różniły się od przezwisk czy przydomków i posługiwano się nimi wymiennie, niekonsekwentnie.
Po trzecie, niektóre błędy mogą wynikać z błędnego odczytania w dzisiejszych czasach aktu spisanego całkiem prawidłowo. Np. wg mnie w akcie z 1808 r. nie napisano Japacz, tylko Tupacz (pierwsza litera to na pewno T, takie samo jak w słowie „Tysiącznego”; odmienne od J w „Jedynastej”).
https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... &zoom=1.75

[rafal_rr]

Dziękuję za udzielone odpowiedzi, rozjaśniły mi sytuację.

Dużo w tej wsi Kacprów i Pawłów było? Może dla odróżnienia czasem Tupacze ich wołali? Nazwisko bardzo rzadkie. Od tupać? Prof. Rymut coś o nim pisze?

Kacprów i Pawłów może nie było statystycznie więcej niż gdzie indziej, ale Pawlaków już tak, więc argument o odróżnieniu rodzin jak najbardziej wydaje się prawidłowy. Książki prof. Rymuta nie mam pod ręką. Źródła dostępne online (np. https://nazwiska.ijp.pan.pl/) nie zawierają nazwiska Tupacz, jedynie podobne (Tupaj) i wywodzą je właśnie od czasownika "tupać".

[dominikk]

Cześć Rafał,
Kacprzakowie to też moja rodzina. Moja pra...babką była Marianna Kacprzak, córka Kazimierza i Eleonory z Siemińskich. Marianna miała trzech mężów: Bernakowskiego, Brzozowskiego i Kaśnickiego. Rzeczywiście z nazwiskami jest tam bałagan, ale to okres ich stabilizacji. Kazimierz Pawlak w końcu stał się Kacprzakiem. Wawrzyniec Siemiński z Katarzyną przez jakiś czas mieszkali w Kanicach. Akty chrztów syna Grzegorza (1770) i córki Eleonory (1772) są w par. Krzemienica. Eleonorę w genetece ujęto jako Leon.
Co ważne. Należy uważać na zapisy w księgach parafii Sierzchowy z drugiego dziesięciolecia XIX wieku. Ten przepisujący księgi pomylił, powymyślał dane o rodzicach w aktach małżeństw i zgonów. One nie pokrywają się z rzeczywistością, ale idzie do tego dojść po wcześniejszych i późniejszych aktach.
Pozdrawiam,
Dominik