Epitafium C.T. ALTENSHAMMERA z Bazyliki w Jeleniej Górze

[DariuszS]

Epitafium nr 5 z Bazyliki świętego Erazma i świętego Pankracego w Jeleniej Górze

                              𝚂𝚞𝚋𝚜𝚒𝚜𝚝𝚎 𝚅𝚒𝚊𝚝𝚘𝚛
                                                            𝚎𝚝
                                 𝙿𝚊𝚞𝚌𝚞𝚕𝚊 𝚑æ𝚌 𝚕𝚎𝚐𝚒𝚝𝚘
                    𝙷𝚘𝚌 𝚛𝚎𝚌𝚘𝚗𝚍𝚒𝚝𝚞𝚛 𝚂𝚊𝚛𝚌𝚘𝚙𝚑𝚊𝚐𝚘 𝙲𝙷𝚁𝙹𝚂𝚃𝙹𝙰𝙽𝚄𝚂
                                   𝚃𝙷𝙴𝙾𝙿𝙷𝙹𝙻𝚄𝚂 𝙰𝙻𝚃𝙴𝙽𝚂𝙷𝙰𝙼𝙼𝙴𝚁
                     𝙲𝚞𝚒 𝙿𝚊𝚝𝚛𝚒𝚊 𝙷𝚒𝚛𝚜𝚌𝚑𝚋𝚎𝚛𝚐𝚊 e[x] 𝙵𝚊𝚖𝚒𝚕𝚒𝚊 𝚌𝚎𝚕𝚎𝚋𝚛𝚒
                𝙰𝙻𝚃𝙴𝙽𝚂𝙷𝙰𝙼𝙼𝙴𝚁𝙹𝙰𝙽𝙰 𝙰𝚗𝚗𝚘 𝙼𝙳𝙲𝙲 𝚍𝚒𝚎 𝚇𝙸 𝙼𝚊𝚛𝚝𝚒𝚒 𝚗𝚊𝚝𝚞𝚜
                                                             𝚒𝚗 𝚚𝚟𝚘
      𝙿𝚛æ𝚌𝚕𝚊𝚛ae 𝚊𝚗𝚒𝚖𝚒 𝚍𝚘𝚝𝚎𝚜 𝚙𝚒𝚎𝚝𝚊𝚜 𝚗𝚎𝚖𝚙𝚎 𝚎𝚝 𝚎𝚛𝚞𝚍𝚒𝚝𝚒𝚘 𝚙𝚛𝚞𝚍𝚎𝚗𝚝𝚒𝚊
                 𝚒𝚗𝚝𝚎𝚐𝚛𝚒𝚝𝚊𝚜𝚚𝚞𝚎 𝚟𝚒𝚝æ 𝚜𝚎𝚖𝚙𝚎𝚛 𝚒𝚗 𝚟𝚒𝚌𝚎𝚖 𝚌𝚎𝚛𝚝𝚊𝚛𝚞𝚗𝚝, 𝚍𝚞𝚖
        𝚒𝚗 𝚊𝚗𝚝𝚒𝚚𝚟𝚒𝚜𝚜𝚒𝚖𝚊 𝚄𝚗𝚒𝚟𝚎𝚛𝚜𝚝𝚊𝚝𝚎 𝙿𝚛𝚊𝚐𝚎𝚗𝚜𝚒 𝙹𝚞𝚛𝚒𝚜 𝙿𝚛𝚞𝚍𝚎𝚗𝚝𝚒æ
𝚘𝚙𝚎𝚛𝚊𝚖 𝚍𝚎𝚍𝚒𝚜𝚜𝚎𝚝 𝙿𝚛𝚊𝚡𝚒𝚖 𝙹𝚞𝚛𝚒𝚍𝚒𝚌𝚞𝚖 𝙳𝚎𝚡𝚝𝚛𝚎 𝚎𝚡𝚎𝚛𝚌𝚞𝚒𝚝, 𝚗𝚘𝚗 𝙵𝚞𝚖𝚒𝚜 [Fumæ?]
                                                    𝚜𝚎𝚍 𝙵𝚊𝚖æ 𝚒𝚗𝚜𝚎𝚛𝚟𝚒𝚎𝚗𝚜
     𝙿𝚘𝚝𝚒𝚝𝚞𝚜 𝚙𝚘𝚜𝚝𝚑𝚊𝚌 𝚂𝚎𝚌𝚛𝚎𝚝𝚊𝚛𝚒𝚊𝚝𝚞 𝙲𝚘𝚖𝚖𝚒𝚜𝚜𝚊𝚛𝚒𝚊𝚝𝚞𝚚𝚞𝚎 𝙴𝚙𝚒𝚜𝚌𝚘𝚙𝚊𝚕𝚒
                                𝙿𝚛æ𝚝𝚘𝚛𝚚𝚞𝚎 𝙲𝚒𝚟𝚒𝚝𝚊𝚝𝚒𝚜 𝙿𝚊𝚝𝚛𝚒æ 𝚏𝚊𝚌𝚝𝚞𝚜
                                                         𝙲𝚘𝚗𝚓𝚞𝚐𝚎𝚖 𝚍𝚞𝚡𝚒𝚝
                                   𝚃𝚒𝚝[𝚞𝚕𝚘] 𝚍𝚎𝚋[𝚒𝚝𝚘] 𝙰𝙽𝙽𝙰𝙼 𝚃𝙷𝙴𝚁𝙴𝚂𝙸𝙰𝙼 𝚅𝙸𝚁𝙶𝙸𝙽𝙴𝙼 𝙵𝚒𝚕𝚒𝚊𝚖
               𝚅𝚒𝚛𝚒 𝚗𝚘𝚋𝚒𝚕𝚒 𝚊𝚌 𝚍𝚘𝚌𝚝𝚒𝚜𝚜𝚒𝚖𝚒 𝙶𝙴𝙾𝚁𝙶𝙸𝙹 𝚆𝙸𝙻𝙷𝙴𝙻𝙼𝙹
                           𝙴𝙼𝚁𝙹𝙲𝙹 𝙲𝙾𝙽𝚂𝚄𝙻𝙸𝚂 𝚑𝚞𝚓𝚊𝚝𝚒𝚜 𝚕𝚘𝚗𝚐𝚎 𝙼𝙴𝚁𝙸𝚃𝙸𝚂𝚂𝙸𝙼𝙸
                                 Æ𝚝𝚊𝚝𝚎 𝚗𝚒𝚖𝚒𝚜 𝚖𝚊𝚝𝚞𝚛𝚎 𝚍𝚒𝚎 𝚇𝚇𝙸𝙸 𝙰𝚞𝚐. 𝙰[𝚗𝚗]𝚘 𝙼𝙳𝙲𝙲𝚇𝚇𝚇
                                                     Æ𝚝𝚊𝚝𝚒𝚜 𝚇𝚇𝚇 𝙲𝚘𝚗𝚓𝚞𝚐𝚒𝚓 𝙸𝙸
                       𝙳𝙴𝙾 𝚛𝚎𝚛𝚞𝚖 𝚎𝚝 𝚍𝚒𝚎𝚛𝚞𝚖 𝙳𝚒𝚜𝚝𝚛𝚒𝚋𝚞𝚝𝚘𝚛𝚎 𝙾𝙼[𝚗𝚒𝚊] 𝚒𝚝𝚊 𝚍𝚒𝚜𝚙𝚘𝚗𝚎𝚗𝚝𝚎
                                  𝙰𝚙𝚘𝚕𝚎𝚡𝚒𝚊 𝚝𝚊𝚌𝚝𝚞𝚜 𝚒𝚗 𝙲𝚘𝚎𝚕𝚞𝚖 𝚊𝚋𝚛𝚎𝚙𝚝𝚞𝚜 𝚎𝚜𝚝
                             𝚁𝚎𝚕𝚒𝚌𝚝𝚘 𝚒𝚗 𝚝𝚎𝚛𝚛𝚒𝚜 𝚟𝚒𝚝ae 𝚜𝚞ae 𝚋𝚎𝚗𝚎 𝚊𝚌𝚝𝚊, 𝚖𝚎𝚖𝚘𝚛𝚒𝚊
                                                  𝚗𝚞𝚗𝚚𝚞𝚊𝚖 𝚒𝚗𝚝𝚎𝚛𝚖𝚘𝚛𝚒𝚝𝚞𝚛𝚊:
                                    𝚃𝚞 𝚑𝚘𝚜𝚙𝚎𝚜, 𝚚𝚞𝚒𝚜𝚚𝚞𝚒𝚜 𝚎𝚜, 𝚗𝚘𝚕𝚒 𝙳𝙴𝙵𝚄𝙽𝙲𝚃𝙾 𝚖𝚊𝚕=
                                       𝚍𝚒𝚌𝚎𝚛𝚎 𝚗𝚎𝚜𝚌𝚒𝚝 𝙳𝚘𝚛𝚖𝚒𝚎𝚗𝚜 𝚛𝚎𝚜𝚙𝚘𝚗𝚍𝚎𝚛𝚎,
                                                                 𝚖𝚎𝚖𝚘𝚛 𝚎𝚜𝚝𝚘
                                                      𝙾𝚋𝚒𝚝𝚞𝚜 𝚂𝚘𝚛𝚝𝚒𝚜 𝙼𝚘𝚛𝚝𝚒𝚜
                                                                   𝚊𝚋𝚒 𝚎𝚝 𝚅𝚊𝚕𝚎.

1. 𝙲𝙷𝚁𝙹𝚂𝚃𝙹𝙰𝙽𝚄𝚂 𝚃𝙷𝙴𝙾𝙿𝙷𝙹𝙻𝚄𝚂 𝙰𝙻𝚃𝙴𝙽𝚂𝙷𝙰𝙼𝙼𝙴𝚁: proszę o jakieś informacje o osobie zmarłego
2. 𝙷𝚒𝚛𝚜𝚌𝚑𝚋𝚎𝚛𝚐𝚊 czy 𝙷𝚒𝚛𝚜𝚌𝚑𝚋𝚎𝚛𝚐: czy te dwie formy są równoważne i równie często używane?
3. 𝙰𝙽𝙽𝙰 𝚃𝙷𝙴𝚁𝙴𝚂𝙸𝙰 𝙵𝚒𝚕𝚒𝚊 𝙶𝙴𝙾𝚁𝙶𝙸𝙹 𝚆𝙸𝙻𝙷𝙴𝙻𝙼𝙹 𝙴𝙼𝚁𝙹𝙲𝙹: czy coś wiadomo o tych osobach?
4. 𝙳𝙴𝙾, rozumiem [𝚊] 𝙳𝙴𝙾, czyli w ablatywie, a nie w celowniku. Można by tłumaczyć tak jak w Bugurodzicy narzędnikiem: Bogiem [Bogiem sławiena Maryja], gdzie narzędnik liczby pojedynczej używany jest zamiast przez Boga, od Boga, wolą/zrządzeniem Boga.

Tekst łaciński zapisany tekstem ciągłym z zaznaczoną długością samogłosek i rozwinięciem liczebników:

Subsiste, Viātor, et paucula haec legitō. Hōc reconditur Sarcophagō: Chrīstiānus Theophilus Altenshammer, cui patria Hirschberga, ex familiā celebrī Altenshammeriānā, annō MDCC [Mīllēsimō Septingentēsimō], diē XI [Ūndecimō] Mārtiī nātus. In quō praeclārae animī dōtēs - pietās, nempe et ērudītiō, prūdentia, integritāsque vītae - semper in vicem certārunt, dum in antīquissimā Ūniversitāte Pragensī Iūrīs Prūdentiae operam dedisset; prāxim iūridicam dextrē exercuit, nōn fūmīs sed fāmae īnserviēns. Potītus posthāc secretariātū commissariātūque epīscopālī, praetorquē cīvitātis patriae factus. Coniugem dūxit, titulō dēbitō, Annam Thēresiam Virginem, fīliam virī nōbilī ac doctissimī, Geōrgiī Wilhelmī Emriciī, cōnsulis huiātis, longē meritissimī. Aetāte nimis mātūrē, diē XXII [Vīcēsimō Secundō] Augustō, annō MDCCXXX [Mīllēsimō Septingentēsimō Trīcēsimō], aetātis XXX [trīgintā annōrum], [in anno] coniugii I I [secundō]. Deō rērum et diērum distribūtōre, omnia ita dispōnente, apoplēxiā tāctus, in coelum abreptus est, relictō in terrīs vītae suae bene ācta, memoria nunquam intermoritūra. Tū, hospes, quisquis es, nōlī dēfūnctō maldīcere; nescit dormiēns respondēre. Memor estō obitūs, sortis, mortis; abī et valē.

Polskie tłumaczenie:

                                Wstrzymaj kroku, Przechodniu
                                              i
                                Krótkie te [słowa] przeczytaj
                            Tutaj złożono w Sarkofagu CHRISTIANA
                                    TEOFILA ALTENSHAMMERA
           Któremu Ojczyzną [była] Jelenia Góra [Hirschberg(a)], z rodziny sławnej
                     ALTENSHAMMERÓW, Roku 1700, dnia 11 Marca urodzony,
                                          w którym
             Prześwietne duszy dary pobożność jako też i uczoność, przezorność
         nieskazitelność takoż życia zawsze o pierwszeństwo się ubiegały, kiedy [on]
                      na najstarszym Uniwersytecie Praskim Prawoznawstwu
trud [swój] mógł był oddawać, Praktykę Prawniczą Umiejętnie wykonywał, nie próżności [fumom]
                                     lecz sławie służąc,
                 Objął potem [urzędy] Sekretarza i Komisarza Biskupiego,
                   Burmistrzem też Miasta Ojczystego [został] uczyniony.
                                       Małżonkę pojął
                         z należnym Tytułem ANNĘ TERESĘ PANNĘ Córkę
                      Męża szlachetnego i najuczeńszego GEORGA WILHELMA
                     EMRYKA, RAJCY tutejszego zupełnie NAJZASŁUŻEŃSZEGO.
               Lata [swe przeżywszy] zbyt szybko, dnia 22 Sierpnia, Roku 1730
                         [w] Wieku lat 30, drugim roku Małżeństwa
        [wolą/zrządzeniem] BOGA, spraw i dni szafarza, wszystko tak rozdzielającego,
                        Apopleksją dotknięty do Nieba porwany został
             Pozostawiwszy na ziemi życia swego dobrze [spełnione] czyny, pamięć
                                   nigdy nieprzemijającą:
                         Ty gościu, kimkolwiek jesteś, ZMARŁEMU nie
                           złorzecz; nie wie Śpiący jak odpowiedzieć,
                                         pomnym bądź
                                  Umierania, Losu, Śmierci.
                                      Idź i Bądź Zdrów.


Czy prawidłowo odczytałem oryginał łacińskiego epitafium? Jeśli ktoś ma możliwość porównania tekstu jaki odczytałem na podstawie materiałów dostępnych na sieci i rzeczywistego tekstu na miejscu, to proszę o wskazanie błędów.

Proszę też o uwagi na temat tłumaczenia i ewentualne propozycje jego poprawy.

Z wyrazami szacunku,
Dariusz Śmietanka

[DariuszS]

Oto tłumaczenie łacińskiego tekstu na j. angielski. Proszę o korektę tłumaczenia.

Stay, Traveler, and read these few lines. Here lies buried in this Sarcophagus: Christian Theophilus Altenshammer, whose homeland is Hirschberg, of the renowned family of Altenshammer, born in the year 1700, on the eleventh day of March. In whom splendid qualities of mind - namely piety and learning, prudence, and integrity of life - ever contended with each other, while he applied himself to the study of Jurisprudence at the ancient University of Prague; he practised the legal profession skillfully, serving not vanity but renown. Later he attained the office of secretary and bishop’s commissioner, and became the mayor of his native city. He wed with due title Miss Anna Theresia, daughter of the noble and most learned man, Georgius Wilhelmus Emricius, councillor of this place, highly deserving. Having lived his years too quickly, on the twenty-second day of August, in the year 1730, at the age of thirty years, in the second year of his marriage. By God, the distributor of days and affairs, so ordaining, struck by apoplexy, he was taken up to heaven, leaving behind on earth a well-lived life, a memory that will never die. You, guest, whoever you are, do not speak ill of the departed; the sleeper knows not how to respond. Remember death, the lot, the fate; go and farewell.

Oto tłumaczenie łacińskiego tekstu na j. niemiecki. Proszę o korektę tłumaczenia.

Verweile, Wanderer, und lese diese wenigen Zeilen. Hier liegt begraben in diesem Sarkophag: Christian Theophilus Altenshammer, dessen Heimat Hirschberg ist, aus der berühmten Familie Altenshammer, geboren im Jahre 1700, am elften Tage des März. In ihm wetteiferten stets herrliche Geistesgaben - namentlich Frömmigkeit und Wissenschaft, Klugheit und Integrität des Lebens - während er sich dem Studium der Rechtswissenschaften an der alten Universität zu Prag widmete; er übte die juristische Profession geschickt aus, diente nicht der Eitelkeit, sondern dem Ansehen. Später erlangte er das Amt eines Sekretärs und des bischöflichen Kommissars und wurde Bürgermeister seiner Heimatstadt. Er ehelichte mit gebührendem Titel Fräulein Anna Theresia, Tochter des edlen und sehr gelehrten Mannes, Georgius Wilhelmus Emricius, Ratsherrn dieses Ortes, höchst verdient. Seine Jahren zu schnell durchlebt habend, am zweiundzwanzigsten Tage des August, im Jahre 1730, im Alter von dreißig Jahren, im zweiten Jahr seiner Ehe. Von Gott, dem Lenker von Tagen und Geschicken, so verfügt, von Schlagfluss getroffen, wurde er in den Himmel aufgenommen, hinterließ auf Erden ein wohlgeführtes Leben, ein Gedächtnis, das nimmermehr vergehen wird. Du, Gast, wer immer du bist, sprich nicht schlecht über den Entschlafenen; der Schlafende vermag nicht zu antworten. Bedenke den Tod, das Los, das Schicksal; geh und lebe wohl.