Księgi grodzkie i ziemskie I RP - spis wszystkich zespołów

[Michał_Trzpiot]

W zestawieniu brakuje ksiąg grodzkich i ziemskich z terenów Zawkrza - istniały księgi: szreńskie (1421-1792), mławskie (1453-1796) i niedzborskie (1513-1689), łącznie według spisu 253 księgi. Te uznawane są za bezpowrotnie stracone w pożarze AGAD w 1944 roku, jednak ostatnio udowadniałem w moim artykule w "More Maiorum", że najprawdopodobniej jednak zaginęły one w Niemczech w 1945 roku i istnieją duże szanse, że się zachowały do dzisiaj. Do mojego zdania przychylają się też pracownicy naukowi i wykładowcy akademiccy. Pozostaje kwestia poszukiwań - opracowałem pewien plan gdzie i jakich dokumentów należy szukać, żeby ustalić kolejne ślady po tych księgach, jednak w praktyce o realizację będzie bardzo ciężko, nie tylko ze względu na rozproszenie materiału archiwalnego, ale też naturalne (geograficzne, językowe, czasowe) trudności. Niemniej jednak możliwe, że księgi te są do odzyskania. Zostawiam link do artykułu z moimi dywagacjami: https://moremaiorum.pl/aktualny-numer-k ... e-maiorum/ (strony 20-25)

[Michał_Zieliński]

Słuszna uwaga, aczkolwiek chodzi tu głównie o księgi ziemskie. Z ziemi zawkrzeńskiej księgi grodzkie były tylko dla Mławy i to dopiero od 1766 r. (powstał tam wtedy gród lub nawet tylko półgródek).

Z pełnym spisem ksiąg ziemskich i grodzkich z Archiwum Akt Dawnych w Płocku, sporządzonym w 1847 r., można zapoznać się w artykule Tadeusza Mencela "Staropolskie akta władz partykularnych w XIX wieku" (księgi z ziemi zawkrzeńskiej na str. 53-54), dostępnym pod tym linkiem.

Zaraz uzupełnię to w pierwszym poście.

[Adam_Z]

Przepraszam, że się wtrącę w tym wątku, ale bardzo mnie ten temat zainteresował. Spojrzałem, na przykładową krzemieniecką księgę z CDIAK z 1668 roku, zalinkowaną na początku wątku:
https://cdiak.archives.gov.ua/spysok_fo ... 1&slide=27
I mam pytanie: uzyte są dwa języki: polski i rosyjski/ukraiński? Z czego wynikało użycie dwóch języków na, bądź co bądź terytorium polskim I RP?

pozdrawiam
Adam

[Krzysztof_Wasyluk]

Badź co bądż, to nie było terytorium polskie, lecz Rzeczpospolita Obojga Narodów.

[Tomasz_Lenczewski]

Przepraszam, że się wtrącę w tym wątku, ale bardzo mnie ten temat zainteresował. Spojrzałem, na przykładową krzemieniecką księgę z CDIAK z 1668 roku, zalinkowaną na początku wątku:
https://cdiak.archives.gov.ua/spysok_fo ... 1&slide=27
I mam pytanie: uzyte są dwa języki: polski i rosyjski/ukraiński? Z czego wynikało użycie dwóch języków na, bądź co bądź terytorium polskim I RP?

pozdrawiam
Adam

Chodzi o język ruski, a nie rosyjski czy ukraiński https://pl.wikipedia.org/wiki/Język_ruski

[Adam_Z]

Rzeczpospolita Obojga Narodów implikowałaby język litewski. Chociaż Księstwo Litewskie obejmowało wiele narodów.
Ale, jak Pan Lenczewski piszę, to pewnie ruski. Ale czemu? Może to rodzaj ówczesnego lingua franca dla kresów wschodnich?

Doczytałem i się poprawiam. Faktycznie, był on językiem urzędowym w Wielkim Księstwie Litewskim.

[Tomasz_Lenczewski]

Rzeczpospolita Obojga Narodów implikowałaby język litewski. Chociaż Księstwo Litewskie obejmowało wiele narodów.
Ale, jak Pan Lenczewski piszę, to pewnie ruski. Ale czemu? Może to rodzaj ówczesnego lingua franca dla kresów wschodnich?

Doczytałem i się poprawiam. Faktycznie, był on językiem urzędowym w Wielkim Księstwie Litewskim.

Panowie język ukraiński jeszcze się nie ukształtował, a litewski nie odrodził. Odrodzenie tego ostatniego zawdzięczamy w pierwszej mierze takm fascynatom, jak Polak Baron Rönne i innym ziemianom ze szlachty polsko-litewskiej. Przecież elity litewskie były spolonizowane i odbyło się to bezboleśnie. Brat Barbary Radziwiłłówny patronował wydaniu Biblii Brzeskiej i nawet kalwinizm przyczynił się do polonizacji litewskiej szlachty. Przy czym na pewno nie mówiła ona współczesnym litewskim. Język ruski był językiem kancelaryjnym w Wielkim Księstwie Litewskim, gdzie Litwa stanowiła tylko niewielki obszar autochtoniczny.

[marcin_kowal]

Przepraszam, że się wtrącę w tym wątku, ale bardzo mnie ten temat zainteresował. Spojrzałem, na przykładową krzemieniecką księgę z CDIAK z 1668 roku, zalinkowaną na początku wątku:
https://cdiak.archives.gov.ua/spysok_fo ... 1&slide=27
I mam pytanie: uzyte są dwa języki: polski i rosyjski/ukraiński? Z czego wynikało użycie dwóch języków na, bądź co bądź terytorium polskim I RP?

pozdrawiam
Adam

ruski. język ruski a nie ukraiński.
był zagwarantowanym przez Króla jako język urzedowy na terenach WKL i tych które od WKL sie odłaczyły a przystapiły do Korony.

[Adam_Z]

Panowie wybaczą moją ignorancję historyczną! Dziękuję za lekcję historii!
pozdrawiam
Adam

[marcin_kowal]

Bardzo dobra wiadomość z CDIAK w Kijowie.
W wyniku porozumienia CDIAK i FamilySearch zostanie wykonanana kompleksowa digitalizacja wszystkich zbiorów Ksiąg Sądowych jakie znajdują się w CDIAK. Materiał będzie dostępny na FS i na platformie ARCHIUM.

Informacja od Dyrektora CDIAK Pana Jarosława Fajzulina
Дорогі друзі!
Сьогодні ми з Олександром Січкаренком (Сашко Січкаренко) та Юрієм Січкаренком, офіційними представниками корпорації FamilySearch International (США) в Україні документально оформили (підписали договір) про розширення спектру документів, які будуть оцифровуватись в Центральному державному історичному архіві України, м. Київ у найближчий час.
Власне, із жовтня 2024 р. Центральний державний історичний архів України, м. Київ у співпраці з FamilySearch International (США) розпочинає оцифрування одних із найдавніших документів, що зберігаються в нашому архіві, документів із яких розпочинався архів у 1852 р., а саме актових книг XVI–XVIII ст. – історичного джерела, значення якого для істориків та генеалогів важко переоцінити.
Що таке актові книги? Це документи судово-адміністративних і станових установ Правобережної України – ґродських, земських, підкоморських, конфедератських судів, магістратів і ратуш. До них вносилися не лише судові рішення, або документи про перебіг розгляду справ. Вищезгадані установи виконували і нотаріальні функції, тому особи, що прагнули засвідчити та упевнитися у збереженні свого документа могли внести його до цих книг.
В актових книгах зосереджено близько 1 млн. документів, що відображають соціально-економічний і політичний розвиток Правобережної України поч. ХVІ-кін. ХVІІІ ст. Це акти про продаж, оренду, передачу, розподіл магнатських, шляхетських, монастирських земель, про порушення контрактів, люстрації староств, реєстри податків і населення воєводства, описання міст, замків, укріплень та ін.
Наразі, в ЦДІАК України зберігається близько 2000 актових книг. Збереження і удоступнення інформації з них, для нас, архівістів ЦДІАК України – справа честі.
Тому чекаємо вже незабаром, думаю, що це станеться до кінця жовтня, появи перших цифрових копій актових книг на сайті нашого партнера – корпорації FamilySearch International (США), а згодом і на е-ресурсі ЦДІАК України на платформі Archium.

[Witanowski_Jan]

W CDIAL we Lwowie oprócz wymienionych w pierwszym poście-katalogu fondów lwowskich z księgami sądowymi, znajduje się fond 812 - КОЛЕКЦІЯ МАТЕРІАЛІВ ГРОДСЬКИХ І ЗЕМСЬКИХ СУДІВ МАЗОВІЇ ТА ПІДЛЯШШЯ (Kolekcja materiałów sądów grodzkich i ziemskich Mazowsza i Podlasia). W tym zbiorze znajdują się dokumenty:
1. brańskiego sądu grodzkiego,
2. goniądzkiego sądu grodzkiego,
3. zambrowskiego sądu grodzkiego i ziemskiego,
4. łomżyńskiego sądu grodzkiego,
5. ostrowskiego sądu grodzkiego,
6. suraskiego sądu ziemskiego,
7. tykocińskiego sądu ziemskiego (nie znalazłem takich ksiąg w podanym w tym wątku katalogu, ale tak są oznaczone przez Lwów - był taki sąd?).
Z opisu zespołu wynika, że nie są to kompletne księgi sądowe, a wyciągi z ksiąg sądowych zawierające ugody, przywileje, umowy, skargi, zobowiązania itd. ale także regesty, spisy osób.
Może warto dopisać do listy, zwłaszcza, że z niektórych wymienionych miejscowości nic się nie zachowało po 1944.

załączam linkt do opisu tego fondu (j. ukr.): https://tsdial.archives.gov.ua/pdf/F.%20812.pdf

Pół dnia skanowania.
Wartość historyczna? Ciężka sprawa, to wypisy. Dla kogo, w jakim celu? Czy to może "kartki" które powypadały gdzieś (w sumie tego jest około 2500 arkuszy) i został z nich osobny fond zrobiony.
Nie mniej, koniecznie trzeba to obejrzec. Czyli w sumie jeden dzień pracy z tm materiałem.

Księgi sądowe z północno-wschodniego Mazowsza zostały spalone przez Niemców w 44 r. więc wypisy z nich są bardzo cennym materiałem.

Chciałbym zwrocić Pana uwagę na księgi grodzkie i ziemskie bełskie znajdujące się we Lwowie (fond 1 i 2). To są w dużej części tereny obecnej Polski, a księgi byly pisane po łacinie. Moim zdaniem mają wielką wartość historyczną i genealogiczną.

Pozdrawiam.

Jan

[Kr_Anna]

TSDIAL dość mało udostępnił on-line, między innymi księgi grodzkie i ziemskie przemyskie i sanockie wciąż czekają, czy ktoś ma wiedzę, czy archiwum planuje w najbliższym czasie je zdigitalizować lub jest jakiś projekt mający na celu dogadanie się w celu skanowania jednostek dot. obecnych ziem polskich? A może ktoś posiada skany, zdjęcia?

[aradecki]

Ja po cichu liczę na to, że do Lwowa dotrze inicjatywa skanowania ksiąg opisana kilka postów wyżej przez Pana Marcina Kowala. Jeszcze jakiś czas temu CDIAL publikował zdjęcia z ksiąg sądowych (np. żydaczowskich), ale ostatnio angażują się w metryki gr-kat.
Niestety, w moim odczuciu, w perspektywie najbliższych kilku lat ksiąg bełskich nie zobaczymy publicznie...

[Witanowski_Jan]

TSDIAL dość mało udostępnił on-line, między innymi księgi grodzkie i ziemskie przemyskie i sanockie wciąż czekają, czy ktoś ma wiedzę, czy archiwum planuje w najbliższym czasie je zdigitalizować lub jest jakiś projekt mający na celu dogadanie się w celu skanowania jednostek dot. obecnych ziem polskich? A może ktoś posiada skany, zdjęcia?

Duża część ksiąg przemyskich i sanockich znajduje się na komputerze w pracowni AGAD-u.

Jan

[marcin_kowal]

Na FS pojawiło się trochę nowych Ksiąg Sądowych z CDIAL we Lwowie.
Głównie F1 i F2 oraz trzy sprawy z F5. W sumie 502 sprawy.
https://www.familysearch.org/records/im ... geSize=100

Wyszukujemy na nowej wersji strony, poprzez wyszukiwarke zdjęć, opcje rozszerzone i jako Twórce/Creatora wpisujemy: Белзький гродський суд

Ja nie mam czasu by to ściagnąć, ale jeśli ktoś by się podjął, to dam namiar na program do hurtowego ściagniecia tego.

edit:
są chętni pomóc. Ciekawe czy znajdzie się miejsce na serwerach PTG by taką kopię zapasową umieścić ?