Ewolucja nazwiska i statusu społecznego rodziny kowali

[Karol226]

Dzień dobry,

Zwracam się do Państwa z prośbą o pomoc w interpretacji faktów dotyczących moich przodków. Od pokoleń byli oni kowalami. Zastanawia mnie mechanizm zmiany ich nazwiska oraz fakt wchodzenia w związki małżeńskie z ubożałą szlachtą.

1. Ignacy Mrozek/Mróz (ur. 1756, par. Wodynie). W aktach figuruje jako majster kunsztu kowalskiego oraz gospodarz.

2. Franciszek Mróz/Mrozek (ur. ok. 1786, zm. 1850) Syn Ignacego. Jego losy pokazują wyraźną wędrówkę i zmianę statusu:

1811 r. (Wodynie): Ślub z Teklą Palczeską. Zapisany jako włościanin, majster kunsztu kowalskiego.

Akt małżeństwa, nr. 4, 1811 r. par. Wodynie – Franciszek Mróz z Teklą Kunegundą Palczeską
https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/ska ... 7707aee1b9

1816 r. W aktach chrztów dzieci w Wodyniach występuje jako Mrozek, majster kowalski.

Akt urodzenia, nr. 63, 1816 r. par. Wodynie – Józef Marcin Mrozek
https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/ska ... 9e783c330d

1829 r. (Latowicz): Mieszka we wsi Strachomin, przy akcie urodzenia syna jest zapisany jako kowal z nazwiskiem Mrozek.

1833 r. (Żeliszew): Przy ślubie syna Jana (piśmiennego organisty z Wodyń) Franciszek zostaje określony jako mieszczanin.

Akt małżeństwa, nr. 16, 1833 r. par. Żeliszew – Jan Mrozek z Rozalią Czerwińską https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/ska ... 6fb86d6933

W tym samym roku, przy narodzinach kolejnego syna w Strachominie, pojawia się już nazwisko Mrozowski. Franciszek jest tam kowalem.

W 1841 r. (Borowie): Franciszek dzierżawi kuźnię w Borowiu (wzmianka w książce „Dzieje Gminy Borowie” Z. Gnata-Wieteski). Umiera tam w 1850 r. jako kowal z nazwiskiem Mrozowski.

„W Obwieszczeniu z kwietnia 1841 r. Antoni Zagórski, pisarz Trybunału Cywilnego I Instancji Gubernii Podlaskiej podał szczegółowy opis wioski Borowie.
…kuźnia drewniana draniczkami kryta, w średnim stanie, trzymana przez Franciszka Mrozowskiego kowala, czynsz płacącego; chałupa włościańska podwójna dobra, przy niej stodółka i obórka, w średnim stanie; chałup włościańskich cztery starych, w jednej mieszka kowal…”

3. Józef Marcin Mrozek/Mroziewski/Mrozowski (ur. 1816) Syn Franciszka, kowal. To w jego pokoleniu następuje wyraźny awans i stabilizacja nowego nazwiska:

1836 (Skórzec): Ślub z Otolią Dąbrowską (szlachcianką). W akcie widnieje adnotacja: „z Franciszka i Tekli z Palczeskich małżonków Mrozków teraz Mrożewskimi zwanych”. Józef zapisany jest tam jako Mroziewski.

Akt małżeństwa, nr. 10, 1836 r., par. Skórzec – Józef Marcin Mroziewski z Otolią Dąbrowską
https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... =83&zoom=1

Późniejsze lata: Józef występuje jako kowal w Wólce Kobylej, a w dwóch aktach jako „właściciel cząstkowy z Wólki Kobylej”. Jego nazwisko ostatecznie utrwala się jako Mrozowski.

1879 r. Jego syn Piotr również żeni się ze szlachcianką – Józefą Goławską.

Moje pytania do państwa:
Jak w tamtym czasie (I połowa XIX w.) postrzegane były małżeństwa kowali (włościan/mieszczan) z ubożałą szlachtą? Czy status "majstra kunsztu" i bycie fachowcem (kowalem) dawało wystarczający prestiż, by zatrzeć różnice stanowe?
Czy kowale o takim statusie (często zmieniający miejsca zamieszkania, dzierżawiący kuźnie, jak w Borowiu) pracowali zazwyczaj na kontraktach dla folwarków, dworów, czy prowadzili w pełni niezależną działalność rzemieślniczą? Może to przyczyniło się do przemiany nazwiska?
Co mogło decydować o tym, że rodzina włościan kowali w jednym pokoleniu zaczęła być zapisywana jako mieszczanie?

Będę wdzięczny za wszelkie sugestie od Państwa.

Z poważaniem
Karol

[Marcin4340]

W XIX wieku różnice stanowe nie były już tak istotne jak we wcześniejszych wiekach. Dla zubożałej szlachty przy doborze małżonków bardziej istotna zaczęła się stawać stawać pozycja ekonomiczna niż urodzenie wybranka/i. Bycie mistrzem cechowym, prowadzącym własny warsztat oznaczało stabilną sytuację ekonomiczną rodziny, bogactwa nie przynosiło, ale dawało średni poziom zamożności. Syn kowala czy innego rzemieślnika miał ogromne szanse na odziedziczenie po ojcu profesji, warsztatu i poziomu dochodów. Mariaż młodego kowala z - choćby ubogą - szlachcianką (Nawet jeśli wniosła mizerny posag) mógł dodać rodzinie parę kilo prestiżu z punktu widzenia innych rodzin plebejskich i "uszlachetnić" krew potomstwa. A przodek jako mieszczanin został odnotowany być może z racji bycia rzemieślnikiem (który może nawet zrezygnował z zajmowania się rolnictwem?), może też z czasowego zamieszkiwana lub/i prowadzenia działalności w mieście. Tak przynajmniej podejrzewam.
Pozdrawiam,
Marcin

[niki.ix]

Skąd wiesz że to były śluby ze szlachciankami? Może źle przeczytałam ale wydaje mi się że w akcie jest napisane że ojciec Tekli był tkaczem.


pozdrawiam
Anka

[Karol226]

Dziękuję Panu Marcinowi za udzielone informacje.


Tak, dokładnie. Ojciec Tekli był tkaczem. Przodkowie Franciszka raczej w żadnym stopniu nie byli spokrewnieni ze szlachtą. Byli oni kowalami i chłopami.
Chodziło mi o syna Franciszka - Józefa, który zawarł związek małżeński z Otolią Dąbrowską, przedstawicielką zubożałej szlachty.

1836 (Skórzec): Ślub z Otolią Dąbrowską (szlachcianką). W akcie widnieje adnotacja: „z Franciszka i Tekli z Palczeskich małżonków Mrozków teraz Mrożewskimi zwanych”. Józef zapisany jest tam jako Mroziewski.

Akt małżeństwa, nr. 10, 1836 r., par. Skórzec – Józef Marcin Mroziewski z Otolią Dąbrowską
https://metryki.genealodzy.pl/index.php ... =83&zoom=1

Syn Józefa - Piotr, również zawiera związek małżeński ze szlachcianką Józefą Goławską w Łukowie, 1879 r.

Akt małżeństwa, nr. 75, 1879 r.,par. Łuków - Piotr Mrozowski z Józefą Goławską
https://photos.szukajwarchiwach.gov.pl/ ... 8ba564_max

Pozdrawiam
Karol