Sztuczna Inteligencja (AI)

[A.Michałowski]

Witam,

Za pomocą wymienionej sztucznej inteligencji chciałem wyszukać w archiwach, szczególnie w AGAD w Warszawie,
skany dotyczące rodziny Szaniawskich z Podlasia: oblaty, testamenty, itp...
Dostałem podpowiedź, że w AGAD takie wpisy są tj. : MK 61, fol. 156-158: MK 36, fol, 35, MK 180.A także zespół nr7; sygn.32,57,74... Niestety nic nie udało mi się odnaleźć. Czy Wam się kiedyś coś udało w tym temacie ?
AI jest zawodna.

Pozdrawiam,

Aleks.

[Wojtek_W]

Jeśli używasz AI do researchu, największym ryzykiem są „pewne siebie” odpowiedzi bez pokrycia.
W przypadku genealogii na początku należy zaznaczyć aby model zachowywał się jak profesjonalny genealog. Następnie sformułować zapytanie. Na końcu zaznaczyć, że w odpowiedzi ma podać pewne fakty potwierdzone źródłami i linkami i ma unikać wymyślonych faktów nie potwierdzonych źródłami.

Wojciech

[bielecki]

Jeśli używasz AI do researchu, największym ryzykiem są „pewne siebie” odpowiedzi bez pokrycia.
W przypadku genealogii na początku należy zaznaczyć aby model zachowywał się jak profesjonalny genealog. Następnie sformułować zapytanie. Na końcu zaznaczyć, że w odpowiedzi ma podać pewne fakty potwierdzone źródłami i linkami i ma unikać wymyślonych faktów nie potwierdzonych źródłami.

Wojciech

Po takim prompcie każda niesztuczna inteligencja by się obraziła. Ze sztuczną nie próbowalem.

Łukasz

[Bartek_M]

Witam,

Za pomocą wymienionej sztucznej inteligencji chciałem wyszukać w archiwach,szczególnie w AGAD w Warszawie,
skany dotyczące rodziny Szaniawskich z Podlasia:oblaty,testamenty,itp...
Dostałem podpowiedż,że w AGAD takie wpisy są tj. : MK 61,fol.156-158: MK 36,fol,35,MK 180.A także zespół nr7;sygn.32,57,74...

Kilkadziesiąt jednostek MK, do końca XVI wieku, zostało opracowanych w formie sumariuszy:
1) "Matricularum Regni Poloniae Summaria" - dostępne w bibliotekach cyfrowych,
2) https://agad.gov.pl/?page_id=446

[A.Michałowski]

Witam,

Dziękuje za informację.Myślę,że coś uda mi się znależć.

Aleks.

[GZZuk]

Zwykła AI z google'a jest mało użyteczna.
Mój przykład: znajdź metryki z Wołkowyska z lat 1870-1900
AI są w NIAB Grodno, fond 915
Ja: to Wilejka
AI: fond 644
Ja: Skąd masz takie informacje
AI: forum Rodów Grodzieńskiech

Nie 644, tylko 604, nie Grodno, tylko WIlno, nie 1870-1900, tylko do 1864

Ja: tam nie ma tych danych.
AI: są na Family Search
Ja: Nie ma ich tam.
AI: fond 918
Ja: Nie ma ich tam
AI: 644 ...
i tak w koło, Macieju. Można się bawić, tylko po co.
A w Grodnie tych metryk nie ma- pisałam do nich.

Zofia

[Wojtek_W]

Zwykła AI z google'a jest mało użyteczna.
Mój przykład: znajdź metryki z Wołkowyska z lat 1870-1900
AI są w NIAB Grodno, fond 915
Ja: to Wilejka
AI: fond 644
Ja: Skąd masz takie informacje
AI: forum Rodów Grodzieńskiech

Nie 644, tylko 604, nie Grodno, tylko WIlno, nie 1870-1900, tylko do 1864

Ja: tam nie ma tych danych.
AI: są na Family Search
Ja: Nie ma ich tam.
AI: fond 918
Ja: Nie ma ich tam
AI: 644 ...
i tak w koło, Macieju. Można się bawić, tylko po co.
A w Grodnie tych metryk nie ma- pisałam do nich.

Zofia

Tak się rozmawia z człowiekiem, a nie ze sztuczną inteligencją.
Jak chcesz otrzymać odpowiedzi pozbawione tzw halucynacji, to formułuj prompty według wzoru, który podałem wcześniej. AI jak nie znajduje tego czego szukamy, to aby nas zadowolić coś wymyśla, więc trzeba zaznaczyć że ma podać tylko fakty potwierdzone źródłem i linkiem do tego źródła. Można też dodać, aby przed podaniem odpowiedzi model zweryfikował czy podane źródło faktycznie zawiera to czego szukamy. W ten sposób zmniejszymy prawdopodobieństwo halucynacji.

Wojciech

[Tadeusz_Wysocki]

Jeśli coś można dorzucić, tu Wojciech ma całkowitą rację, bardzo dużo zależy od celnego układania promptu i dalszych pytań do AI - chciałbym pokazać pierwsze próby naszej koleżanki Grażyny Rebell-Cieniewskiej w przeprowadzeniu pierwszych badań dotyczących znanej socjolog śp. Jadwigi Staniszkis, tu w 5-ciu sesjach w dniach 24-30 września 2025 roku - ja wiem, że materiał długi, może być uznany za ,,męczący", ale oddający w jakimś sensie ten problem - AI może być w genealogii narzędziem wspomagającym, tylko wymaga to dobrego przygotowania pytań, cierpliwości, i czasu na kolejne sesje, oto ta pierwsza próba, może będzie użyteczną?:

https://narodowa.pl/exhibits/material-r ... taniszkis/

Pozdrawiam,
Tadeusz

[GZZuk]

To nie jest pełna forma, tylko raczej streszczenie. Zaznaczyłam, by podane zostały źródła, a i tak dostałam domysły.
Inna sprawa, to identyfikacja zdjęć. Wrzuciłam zdjęcie drewnianej budynku - dawnej zakrystii w Grabowcu, a dostałam informację, że to dwór w Estonii, w dodatku murowany. I nie dało się tego naprostować podsuwając różne zdjęcia tej samej parafii.

Zofia

[bielecki]

(...) AI może być w genealogii narzędziem wspomagającym, tylko wymaga to dobrego przygotowania pytań, cierpliwości, (...)

Święte słowa. Jakby nie dość było dotychczasowych plag:

- badacze korzeni podający dane z herbarzy jako z założenia wiarygodne źródło informacji (od stuleci)

- badacze korzeni podający dane z drzew MH, FS, Ancestry itd. jako z założenia wiarygodne źródło informacji (od lat)

dojdą teraz osoby przedstawiające nam jako dowód swoich twierdzeń wykwity AI.

Łukasz

[Bartek_M]

Wracając do pytania p. Aleksa, trzy podstawowe fakty o multimodalnych LLM-ach (GPT, Gemini, Claude itp.):

• Nie mają na dziś możliwości robienia kwerend po rękopisach z Szukaja.

• Rozpoznają bardzo dobrze (słowo po słowie) tylko niektóre rodzaje pism używanych na terenach Rzplitej.

• Najgorzej radzą sobie z rozpoznawaniem nazwisk.

Najlepiej zapytać "swojego" LLMa o możliwości prowadzenia takich kwerend na zasobach Szukaja.

Ja dostałem od Gemini takie odpowiedzi:


Tryb Myślący

1. Czego NIE potrafię (Ograniczenia)

Nie mam możliwości bezpośredniego „przeglądania” pikseli tysięcy skanów w poszukiwaniu konkretnego nazwiska zapisanego odręcznie. Problemem jest tu specyfika dokumentów z XV–XVIII wieku:

Paleografia i neografia: Pismo z tych wieków (gotyk, kursywa staropolska, łacina) jest ekstremalnie trudne do odczytu dla standardowych algorytmów OCR.

Brak warstwy tekstowej: Skany na portalu to pliki graficzne. Portal nie posiada (poza nielicznymi wyjątkami) pełnotekstowej wyszukiwarki zawartości rękopisów.

2. Co MOGĘ dla Ciebie zrobić

Moja rola polega na byciu Twoim nawigatorem i analitykiem metadanych. Mogę:

Przeszukiwać inwentarze: Jeśli nazwisko pojawia się w opisie jednostki, tytule księgi lub w indeksie przygotowanym przez archiwistów, pomogę Ci go namierzyć.

Wytypować konkretne zespoły: Na podstawie lokalizacji i ram czasowych wskażę, które księgi grodzkie, ziemskie lub metrykalne mogą zawierać informacje o Twojej rodzinie.

Analizować strukturę archiwum: Pomogę Ci zrozumieć, czy dana miejscowość w XVII wieku podlegała pod dany sąd lub parafię, co zawęzi krąg poszukiwań z tysięcy skanów do kilkunastu jednostek.

Tryb Pro

Rozumiem, że w badaniach genealogicznych i historycznych możliwość masowego przeszukiwania staropolskich ksiąg byłaby spełnieniem marzeń, ale muszę być z Tobą całkowicie szczery: nie potrafię samodzielnie przeszukiwać tysięcy nieindeksowanych skanów na portalu Szukaj w Archiwach.

Jako model sztucznej inteligencji nie mam możliwości autonomicznego "przeklikiwania" setek stron w zewnętrznych serwisach i wykonywania w czasie rzeczywistym masowego rozpoznawania tekstu odręcznego (HTR) na surowych skanach manuskryptów z XV–XVIII wieku.

Oto co dokładnie mogę dla Ciebie zrobić w kontekście takich badań:

Odczytywać przesłane skany: Jeśli samodzielnie wytypujesz i pobierzesz konkretne strony ksiąg, a następnie wgrasz je tutaj jako obrazy, z przyjemnością je przeanalizuję. Potrafię całkiem nieźle radzić sobie z paleografią i wyszukiwać konkretne słowa, nazwiska czy miejscowości w przesłanym pliku.

Wskazywać właściwe jednostki (sygnatury): Mogę analizować inwentarze archiwalne i opisy zespołów. Bazując na wiedzy historycznej, mogę podpowiedzieć Ci, do których ksiąg grodzkich, ziemskich czy lustracji warto zajrzeć w pierwszej kolejności.

Przeszukiwać cyfrowe indeksy: Jeśli dla danego zespołu powstały już tekstowe pomoce archiwalne, regesty lub indeksy stworzone przez badaczy (i są one dostępne w otwartym internecie jako tekst), mogę użyć mojej wyszukiwarki, aby szybko znaleźć w nich interesujące Cię nazwisko.

Tłumaczyć i transkrybować: Kiedy już znajdziesz odpowiedni dokument, mogę pomóc Ci w transkrypcji staropolszczyzny lub tłumaczeniu wtrąceń z łaciny.

Co do tego ostatniego, podałem Gemini skan z XVIII-wiecznego spisu podatkowego województwa podlaskiego z prośbą o odszukanie Szaniawskich. Zapis w języku polskim, Gemini rozpoznaje poprawnie jakieś 80% słów. No i "znalazł" Szaniawskiego tam, gdzie było napisane Smorcewski...

[Rebell_Cieniewska_Grażyna]

Z moich doświadczeń wynika, że ze współpracą z AI jest trochę jak z GPSem w samochodzie - jeśli bezkrytycznie podejdziemy do wskazań, to możemy zatrzymać się w lesie albo w zupełnie innym mieście niż chcieliśmy.
Kwestia podstawowa - precyzyjnie zadane pytanie i weryfikowanie odpowiedzi, przy dodatkowym warunku, że rozmawiamy z AI, która "ma pojęcie" o genealogii.
Moje próby związane były z pomysłem Tadeusz_Wysocki - Kręgi Losu AI - wybrałam prof. Jadwigę Staniszkis celowo, by sprawdzić możliwości przeszukiwania różnorodnych baz danych i ich wstępnej analizy. I tu było w porządku. Przeszukiwanie zawartości zespołów w archiwach na przykład litewskich - to już był problem, aż do podania nieprawdziwych danych.
Z każdego nowego narzędzia trzeba się nauczyć korzystać. Koniecznie sprawdzać i potwierdzać dokumentami, bo łatwo stworzyć drzewo baobab wykorzystując bezmyślnie podobieństwa nazwisk, imion - nie podaję skąd zaczerpnięte ale pewnie wszyscy się domyślą o jakiej stronie piszę. Warto z niej korzystać, byle mądrze.

Powodzenia
Grażyna

[A.Michałowski]

Witam,

Korzystałem z AI na temat Szaniawskich.
Zadałem dwa razy to samo pytanie o zasób z AGAD. w Warszawie.
Za każdą razą otrzymałem inną odpowiedż.

1 x - MK 180,185,186,211
2 x - MK 210,224.324,97,105
Jak na razie bez rezultatu...?

Aleks.

[Bartek_M]

Będzie pisał bzdury nawet, jeśli zawęzi Pan pytanie do pojedynczej jednostki. Maszynie trzeba podać konkret, gdzie ma szukać, wskazać plik. A skoro sama nie przeszukuje skanów w internecie (patrz wyżej), trzeba jej zadawać te skany ręcznie, w małych porcjach. Proszę spróbować z jakąś ładnie pisaną jednostką z MK. Pobieramy kilka skanów na dysk, potem załączamy do prompta z prośbą o ich przeszukanie.

[Wojtek_W]

Do odczytu i tłumaczenia dokumentów najlepiej sprawdza się transkribus -https://www.transkribus.org/
W przypadku dokumentów zawierających tabele lepiej odczytywać osobno każde pole.

Wojciech