Obrządek rzymskokatolicki i greckokatolicki a narodowość w dawnej Galicji – prośba o wyjaśnienie

[Kukawka_stanisław]

Łukaszu
Etniczność, jakkolwiek rozumiana, nie ma nic wspólnego z biologią i genetyką!!!
Stachu

[Kukawka_stanisław]

P.s.
To niebezpieczna ścieżka. W historii XX wieku już to przerabialiśmy. Niestety z tragicznymi skutkami.
Stachu

[Lakiluk]

Bajki z mchu i paproci. O czym ty piszesz? Tożsamość Galicjanina?

Tożsamość Galicjanina to złożone pojęcie historyczno-kulturowe, wyrosłe na gruncie Królestwa Galicji i Lodomerii (1772–1918). Nie jest to jednolita kategoria etniczna, lecz raczej wielowarstwowa identyfikacja regionalna.

Czyli jest to przeintelektualizowane bajdurzenie.

Królestwo Galicji i Lodomerii jak ty to podkreślasz było fasadą mającą legitymizować władzę Austrii na zrabowanych ziemiach polskich, a budowanie na tym jakiejś "tożsamości galicyjskiej" powiela ten sam pozorny charakter, tworząc iluzję wspólnej identyfikacji, która w rzeczywistości nigdy nie istniała.

Po 1867 roku Galicja zyskała szeroką autonomię, stając się "azylem polskości". Polacy mieli wpływ na administrację i edukację, co budowało poczucie wyższości kulturowej nad innymi zaborami. Uniwersytety w Krakowie i Lwowie (Uniwersytet Jagielloński i Uniwersytet Jana Kazimierza) stały się centrami polskiej nauki, przyciągającymi Polaków z pozostałych zaborów.

Lwów przed rozbiorami był jednym z ważniejszych ośrodków polskiej nauki, kultury i życia intelektualnego – taką rolę miały też Kraków i Warszawa.

Pod butem austriackim Polacy byli dyskryminowani.
https://journals.ur.edu.pl/galisim/article/view/9809


Gdy polska magnateria zaproponowała Chartę Leopoldina, to Komisja Nadworna wyraziła się wprost:

Najważniejszym zadaniem dla państwa jest powolne przekształcenie Galicjan w Niemców, gdyż dopóki zachowują swój narodowy charakter, posiadanie tego kraju będzie zawsze niepewne. Z tego powodu wydalenie niemieckich urzędników byłoby szkodliwe, jeśli nastąpiłoby przed czasem, w którym narodowcy, dzięki szkolnictwu, zostaną zjednani z niemieckim sposobem myślenia i obyczajami. Niedawny moment, w którym w wyniku obcych insynuacji rozbudzone zostały nadzieje na powrót do Polski i powołano w kraju różne komitety, stałby się znacznie groźniejszy, gdyby wówczas Polacy dzierżyli wszystkie urzędy.

Uzyskanie Autonomii po 1867 r. było skutkiem kryzysu geopolitycznego Austrii, a nie wspaniałomyślnością zaborcy, ale co ja będę ci pisać...

Równie dobrze Rosjanie mogliby pisać propagandowo analogicznie o Kongresówce.

[Jozwiak_Bartlomiej]

Nie było w Galicji żadnego prawa małżeńskiego z 1836 roku. Chyba że jakieś tajne.
Było Prawo z 1836 w Królestwie Polskim i jeśli ktoś tak je odczytał to chyba trochę nie do końca doczytał. Bo jest w tym trochę prawdy.
Mówienie o narodowości w początkach XIX wieku jest anachronizmem.
Ludzie zwykli wtedy nie milie takiej identyfikacji. Natomiast bardziej identyfikowali się z religią i mową.
Narodowość to definicyjnie w zasadzie świadomy wybór chociaż tzw narodowcy zwykle tak nie uważali. Nie wiem jak dziś.
Karta Polaka to pewne ułatwienie dla ludzi. Tak jak wiele osób z Ameryki Południowej chce uzyskać obywatelstwo polskie.
Co do Łemków to sprawa też opiera się na wyborze to jak dyskusja o Kaszubach lub Ślązakach.

Krystynie chodziło zapewne o ustawę z 1868 r.

Jak najbardziej możemy mówić o tożsamości narodowej już w XIX w. Co innego za czasów Kopernika, który nie był ani Polakiem, ani Niemcem - za swoją ojczyznę uważał Prusy Królewskie i Książęce, acz był związany z Polską.

Ślązacy i Kaszubi są z zasady Polakami, natomiast nie każdy ich potomek mógł się uważać za Polaka, gdyż część z nich ulegała germanizacji.

A może chodzi o konkordat z 1863 roku.
Więcej szczegółów na ten temat w ciekawym artykule https://kuriergalicyjski.com/malzenstwa ... w-galicji/
Bartlomiej

[piotr_nojszewski]

Jak najbardziej możemy mówić o tożsamości narodowej już w XIX w. Co innego za czasów Kopernika, który nie był ani Polakiem, ani Niemcem - za swoją ojczyznę uważał Prusy Królewskie i Książęce, acz był związany z Polską.

Ślązacy i Kaszubi są z zasady Polakami, natomiast nie każdy ich potomek mógł się uważać za Polaka, gdyż część z nich ulegała germanizacji.

Możemy mówić o tożsamości polskiej pewnej grupy z mieszkańców ale zdecydowanej mniejszości. Umówmy się, że tożsamość ponadlokalna to zjawisko raczej z końca XIX wieku. Ważniejsza była inna identyfikacja religia, język, pozycja społeczna.
Ślązacy i Kaszubi ? Na jakiej podstawie tak uważasz? Śląsk nie był częścią Polski przez większość swojego istnienia. Mieszkańcy w pewnym etapie dziejów byli Słowianami a znalezienie "Polaków" na Dolnym Śląsku w początku XX wieku było możliwe, ale na pewno nie było zbyt łatwe. A już po 1945 realni nikt tam nie został bo praktycznie wszyscy wyjechali. Czemu?
Nawet historia powstań śląskich przedstawiana w naszych szkołach to raczej budowanie polskiej tożsamości niż realna historia. Mieszkający tam ludzie mieli do wyboru dwie duże grupy kulturowe Polską i Niemiecką. A, że faktycznie język polski był bliższy ich mowie i katolicyzm był ich religią to było pewne ciążenie do kultury polskiej.
Kaszubi mają swój język i nie jest mi znana, żadna zasada z której wynika, że Kaszubi mają być Polakami a powiedzmy Łemkowie Ukraińcami czy Białorusini Rosjanami. To jest proces historyczny, w którym większe grupy poprzez przewagę kulturowa albo militarną wypierają świadomość lokalną na niższy poziom. Bardzo pouczająca jest tu mało znana w Polsce historia Francji, gdzie żadnych Francuzów nie było a języków było całkiem sporo.
Takim samym pouczającym przypadkiem są też relacje polsko-litewskie u nas interpretowane radykalnie odwrotnie niż na Litwie. Jak pewien Litwin powiedział: gdyby nie rozbiory Litwinów w sensie narodowym i kulturowym by nie było. Zdarzyłoby się to samo co na Dolnym Śląsku.

Poczytaj sobie o problemach wkraczających Legionów, o problemach z poborem w 1920 i dezercjach. Nie należy mylić historii patriotycznej z historią. Dlaczego ochotnicy to była głównie młodzież z miast?

To co piszesz o Galicji jest zupełnie oderwane od rzeczywistości. Całkowicie. Ty sobie tak to wyobrażasz bo zwyczajnie chyba nie akceptujesz tego, że typowy człowiek chce żyć w spokoju. I dla mieszkańców Galicji przynależność do państwa Habsburgów nie byłą jakimś problemem. To państwo szanowało ich kulturę i dawało udział w rządzeniu. Nawet w wojsku komenda była dwujęzyczna zwykle i było wielu polskich oficerów (inaczej niż w Prusach). Zupełnie inna sytuacja panowała na terenach węgierskich, gdzie realizowano politykę madziaryzacji i w efekcie skończyło się traktatem w Trianon.
Poszukaj sobie skanu banknotu austriackiego - może to ci coś uświadomi.

PS W ramach obalania mitów w II połowie XIX wieku (po likwidacji armii KP) ok 20 procent korpusu oficerskiego Armii Rosyjskiej stanowili Polacy. Katolicy (czyli głównie Polacy) stanowili około 10 procent mieszkańców Cesarstwa Rosyjskiego. Nadreprezentacja dwukrotna. Może to ci coś uświadomi. Nie, nie była to "armia Walenrodów".

[piotr_nojszewski]

A może chodzi o konkordat z 1863 roku.
Więcej szczegółów na ten temat w ciekawym artykule https://kuriergalicyjski.com/malzenstwa ... w-galicji/
Bartlomiej

Ciekawy artykuł. Chętnie bym zobaczył źródła tych statystyk, może da się odszukać.
Tylko wg mnie to nie był "konkordat" to błąd tłumaczenia. To było porozumienie miedzy dwoma kościołami katolickimi. A formalnie nawet Dekret Kongregacji Propagandy Wiary Ad graves et diuturnas.
Można tego poszukać pod hasłem Concordia 1863
Tu jest tekst
https://pl.wikisource.org/wiki/Dekret_K ... Concordia)

[bezkropki]

Czynnikiem wiążącym (spoiwem) w Galicji był mit Najjaśniejszego Pana, Franciszka Józefa I.
Wszyscy – Polacy, Ukraińcy i Żydzi – byli poddanymi jednego monarchy. To tworzyło specyficzną tożsamość „Galicjanina”, która nakładała się na identyfikację etniczną. Żydzi galicyjscy często czuli się jednocześnie wiernymi poddanymi cesarza, ludźmi kultury niemieckiej, a lokalnie – sąsiadami Polaków.

W Galicji proces ten został przerwany przez:
- wzrost nacjonalizmów pod koniec XIX wieku (wymuszanie wyboru: „Jesteś Polakiem czy Ukraińcem?”),
- tragedię wojen światowych, które mechanicznie (i brutalnie) - oddzieliły od siebie składniki tego stopu.

Bajki z mchu i paproci. O czym ty piszesz? Tożsamość Galicjanina? Jeszcze popisz coś o tożsamości moskalskiej czy prusackiej wśród Polaków w innych częściach zaborów...

Polski piękny nacjonalizm z rodził się z obrony wspólnych wartości jak j.polski, religia katolicka, tradycja historyczna, suwerenność polityczna.

Istotnie.
Czytałam wiele książek nt. Galicji. Jedni idealizują, (Ba! u jednego Austriaka znalazłam zachwyt, że to była taka proto-Unia Europejska - Najjaśniejszy Pan pod swym światłym berłem w zgodzie zjednoczył tyle narodów i języków itd). Inni tak sobie rozstrząsają, próbują robić jakieś analizy, ale nie chodzi o badania literatury przedmiotu. W naszej dyskusji słowem-kluczem jest "mit". Przecież cała ta "cudowna" Austrya się rozpadła jak domek z kart i nIe pomogły żadne mity o Najjaśniejszym Panu.
Powtórzę, co na tym formum padało wielokrotnie: nie można przykładać dzisiejszych definicji, pojęć, do dawniejszych czasów. Owszem, badając dzieje przodków musimy pochłaniać dzieła naukowe o historii naszego regionu, bo tam możemy znaleźć przybliżoną odpowiedź na nasze pytania.

[Robert_Kostecki]

Taki przykład wielowątkowy "O narodowości na styku trzech wyznań-wiar" (cz. 1):

Mateusz Znaczko-Jaworski (Матвій Карпович Значко-Яворський) urodził się około 1716 r. w kozackiej rodzinie wywodzącej się ze szlacheckiego rodu Kościesza-Jaworskich.[1] Jaworscy h. Kościesza pisali się ze wsi Jaworze [Górne], miejscowości położonej w powiecie pilzneńskim dawnego województwa sandomierskiego. Przedstawiciele tej rodziny od XVI do XVIII wieku przenikali do województwa ruskiego.[2] Oto jak o sobie pisał Mateusz Znaczko-Jaworski: „Urodziłem się, niepozorny, w Małorusi, w pułku łubnieńskim, w pułkowym mieście Łubnia, z jaśnie oświeconych rodziców, wywodzących się ze starożytnej linii Kościeszów-Jaworskich, a mianowicie ze wspomnianego pułku esauła Karpa Iljicza, zwanego Znaczko”. Rodzina Karpa Iljicza liczyła czterech synów: najstarszego Matfeja, (zakonne imię Мелхиседек); Trofima; Maksyma; oraz Arkadego. Najmłodszy syn Karpa Iljicza, Arkadiusz, również wybrał drogę duchową i później został opatem klasztoru bogusławskiego. Matfiej Znaczko-Jaworski odebrał wstępne wykształcenie w domu rodziców, a następnie wstąpił do Kijowskiej Akademii Duchownej, gdzie ukończył większość kursów, łącznie z filozofią. Opanował kilka języków obcych: łacinę, grekę, niemiecki i hebrajski. Interesował się również medycyną. W 1738 r., nie ukończywszy całego programu akademickiego, postanowił wstąpić do zakonu, wybierając na miejsce ascezy klasztor motroniński, ukryty w wiekowych lasach w głębi guberni kijowskiej. Śluby zakonne złożył w 1745 roku. W 1753 roku, po śmierci dotychczasowego ihumena, mnisi jednogłośnie wybrali Melchizedeka na nowego ihumena. Podobno bardzo starannie ukrywał swoje prawdziwe pochodzenie i to, że jego przodkowie byli wiary katolickiej. O działalności Melchizedeka w latach 1753–1761 nic nie wiadomo. W XVIII wieku sytuacja prawosławia na prawobrzeżnej Ukrainie, należącej do Polski, stała się bardzo trudna. Kościół unicki doszczętnie zniszczył prawosławne diecezje łucką, lwowską i inne. Ekspansja unicka najmniejszy sukces odniosła w regionie Dniepru. Tam prawosławia bronili prawobrzeżni Kozacy, aż do ich całkowitej eksterminacji po rozejmie andruszowskim w 1667 r. Po jego zawarciu prawosławiu zagwarantowano wolność, która pozostała jedynie na papierze. Najbardziej otwarte prześladowania rozpoczęły się około 1740 roku. Na rzecz Unii siłowo przejmowano cerkwie. Takie konfiskaty były przez współczesnych nazywane „galtami”. Melchizedek będąc do 1768 r. opatem monasteru motronińskiego, jednocześnie (od 1761 r.) pełnił obowiązki administratora wspólnot prawosławnych Kijowszczyzny, broniąc interesów Cerkwi prawosławnej na prawobrzeżnej Ukrainie. Opatowi motronińskiemu powierzono opiekę nad wszystkimi cerkwiami i parochiami w rejonach kijowskim i czerkaskim, a także części żytomierskiego i winnickiego. Objął też opieką unitów powracających do prawosławia. Utrzymanie „wszystkich i wszystkiego w porządku” stało się głównym celem opata motronińskiego. Co więcej, obowiązki ojca Melchizedeka zostały maksymalnie rozszerzone, zbliżając się do obowiązków władyki.
Duchowieństwo unickie rozpoczęło prześladowanie tych, którzy odeszli od Kościoła katolickiego. a Znaczko-Jaworskiego uważało za inicjatora apostazji. W 1764 r. doszło do wydarzenia, które postawiło Cerkiew prawosławną w tragicznej sytuacji. Uchwałą Sejmu polskiego zniesiono wolność wyznania dla prawosławnych. Melchizedek postanowił szukać sprawiedliwości dla wiary prawosławnej u monarchów Rosji i Polski. Dodatkowo do podjęcia tej misji zmusiły go okoliczności zaistniałe po wydaniu w dniu 17 marca 1765 roku dekretu przez władze unickie, według którego monastyr motroniński miał być przekazany na klasztor katolicki. Świadomy rozwiązłości i samowolnego sprawowania rządów przez lokalne władze, w czerwcu 1765 r. przybył do Piotrogrodu i dostał się na audiencję do carycy Katarzyny, od której otrzymał reskrypt skierowany do rosyjskiego ambasadora w Polsce. Katarzyna nakazywała ambasadorowi, żeby u dworu polskiego doprowadził, aby lokalni urzędnicy powstrzymali się od samowoli, a cerkwie prawosławne były całkowicie chronione i bronione przed uciskiem. W drodze powrotnej, po przekroczeniu Dniepru, doznał wiele upokorzeń. Na początku października 1765 r., Melchizedek powrócił do klasztoru, a następnie wyjechał do Warszawy, gdzie przybył w dniu 6 stycznia 1766 roku. Po wysłuchaniu ihumena, król wydał dekrety zapewniające przestrzeganie wszystkich praw i wolności dla wyznania prawosławnego i przekazał je Melchizedekowi. Jednak przedstawiciele lokalnych władz zlekceważyli królewskie dekrety. Doszło do dalszych represji wobec kleru prawosławnego. Ihumenowi grożono, nawet utratą życia. W końcu został wtrącony do więzienia. Bracia Melchizedeka – Trofim, Maksym oraz Arkady, wszelkimi sposobami starali się uwolnić ihumena. W końcu udało mu się uciec do Perejasławia. Tymczasem w Warszawie dowiedziano się o machinacjach władz na Ukrainie. Sejm na nadzwyczajnym posiedzeniu, rozpoczął rozpatrywanie skarg wniesionych przez pokrzywdzonych. Przedstawiciel Cerkwi prawosławnej wyjednał potwierdzenie praw nadanych wcześniej przez króla. Odzyskawszy siły, Melchizedek pospieszył ponownie do Warszawy, ale nie zdołał dokonać wiele nowego. Widząc rażące naruszanie prawa przez miejscowych urzędników i ich bezkarność, ludność rusińska zaczęła się buntować. Z Zaporoża zaczęły przybywać oddziały kozackie, tworząc przygotowania do powstania. Ruch ten wkrótce znalazł przywódcę w osobie Maksyma Żeleźniaka, nowicjusza w klasztorze motronińskim. Usłyszawszy jego wezwanie, rzesze ludzi zaczęły zbierać się w Chłodnym Jarze w pobliżu monasteru motronińskiego. W połowie maja 1768 roku na obszarze od Białej Cerkwi do Czehrynia rozgorzało powstanie ludowe, znane jako „ koliszczyzna” lub „hajdamaczyzna”. Dumki głosiły, iż Melchizedek sfałszował „Złotą Hramotę”, rzekomo wysłaną przez carycę Katarzynę II podżegającą lud rusiński do buntu oraz poświęcił noże hajdamaków, czym pobłogosławił zamiar eksterminacji wszystkich Polaków i Żydów.[3] Melchizedek znajdował się wówczas po drugiej stronie Dniepru, więc trudno określić skalę jego osobistego zaangażowania w przygotowaniu i organizacji powstania. Niewątpliwie swoją działalnością przyczynił się do rozwoju ruchu hajdamackiego, gdyż utrzymywał kontakt z Żeleźniakiem. Po stłumieniu koliszczyzny, Melchizedek został usunięty przez rząd carski z zarządzania sprawami kościelnymi na prawobrzeżnej Ukrainie i przeniesiony najpierw jako ihumen do klasztoru Michała Archanioła w Perejasławiu, a następnie do kijowskiego klasztoru wydubickiego. Później awansował na archimandrytę. Melchizedek spędził ostatnie piętnaście lat swojego życia jako ihumen monasteru p.w. św. Piotra i Pawła w Głuchowie. Boleśnie doświadczył likwidacji Ukrainy Kozackiej, a przed śmiercią zniszczył rękopisy swoich dzieł. Zmarł 15 czerwca 1809 roku i został pochowany w pobliżu południowego wejścia do katedry klasztornej Świętych Piotra i Pawła.[4] Miał być zawziętym wrogiem bazylianina O. Herakliusza Kosteckiego, służebnika kościoła unickiego.[5]

[1] В. Лукомский, В. Модзалевский, Малороссийский гербовник, Санкт-Петербург, 1914, s. 61.
[2] K. Niesiecki, Herbarz Polski, wyd. J. N. Bobrowicza, t. IV, Lipsk 1839, s. 473; A. Boniecki, Herbarz polski, t. VIII, Warszawa 1905, s. 349.
[3] A. Michalski, Ku pamięci i przestrodze. Relacja naocznego świadka księdza trynitarza Brusiłowskiego z wydarzeń na Ukrainie w roku 1768, Scripta Historica, nr 21, rok 2015, s. 60.
[4] О. А. Білоусько, Мельхиседек (Значко-Яворський Матвій Карпович; бл. (1716-14.06.1809) - релігійний і політичний діяч, [w:] Полтавська Енциклопедія, Т. 12: Релігія і церква, Полтава 2009, С. 387-388; М. Малик, Значко-Яворський Матвій Карпович (Мельхиседек) священник : [народ. у травні 1716 (1720?) р. в сім'ї лубенського полкового осавула], Край, 2014, № 122, С. 20-21; В. Матях, Мельхиседек Значко-Яворський : [архимандрит, уродженець м. Лубни], [w:] Історія України в особах: Козаччина, Київ 2000, С. 243-250; Мельхиседек Значко Яворський : [архімандрит, православний церковний діяч, уродженець м. Лубни], [w:] І. В. Козюра, В. М. Козюра, Історичні силуети : нариси, Полтава 2010, С. 24-27; О. В. Ясь, Значко-Яворський Мельхиседек (бл. 1716, за ін. даними, 1720-14.06.1809) – церковний діяч, архімандрит. Нар в м. Лубни, [w:] Енциклопедія історії України: в 5 т., Київ 2005, Т. 3, С. 370-371.
[5] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VI, Warszawa 1885, s. 749.