Witaj Katarzyno.
Widzę, że Szuwar podał już etymologię nazwiska Andryszczyk. Trudno jest polemizować z profesorem Kazimierzem Rymutem. Niemniej jednak dodam swoje trzy grosze.
Nazwisko Andryszczyk w mojej ocenie powstało poprzez dodanie sufiksu –czyk do rdzenia nazwiska, którym jest temat Andrysz ( Andrysz + czyk = Andryszczyk ). Przyrostek –czyk powstał z przyrostka –ik poprzez absorpcję z formacji zakończonych na –ec, np. chłopiec > chłopczyk; w ten sposób powstały też niektóre nazwy własne, np. nazwisko Murarczyk [ od nazwy zawodów ]. Cząstka słowotwórcza –czyk należy do przyrostków zdrobniających wyraz podstawowy i nadaje nowemu wyrazowi nieco inne znaczenie niż posiada wyraz podstawowy. Rdzeniem nazwiska jest miano „Andrysz”, od którego powstało nazwisko Andrysz. Moim zdaniem pierwotnym nazwiskiem była forma Andrysz [ nazwisko Andrysz jest notowane w Polsce ]. Natomiast nazwisko Andryszczyk jest nazwiskiem obocznym i stanowi zdrobnienie od nazwy osobowej Andrysz. Pozostaje ustalić co znaczy temat nazwiska – Andrysz. Andrysz to zdrobniała forma wschodniosłowiańskiego imienia Andrej [ po polsku Andrzej ]. Tak więc można postawić tezę, że nazwisko Andryszczyk ma konotacje wschodniosłowiańskie. Wynika z tego, że nazwisko to wywodzi się od wschodniosłowiańskiego imienia Andej, w zasadzie od jego zdrobnienia Andrysz, które ponownie zdrobniono przy pomocy polskiego sufiksu –czyk. Można powiedzieć, że nazwisko Andryszczyk jest nazwiskiem derywowanym przy pomocy cząstki słowotwórczej –czyk.
Polskiemu imieniu Andrzej [ pierwotnie Jędrzej ] dopowiada białoruskie imię Andrej, które po białorusku w oficjalnej formie zapisywane jest jako Андрэй [ inne białoruskie formy imienia Андрэй: Андрусь, Андрык, Андрук, Андрыяш, Андрых, Анджэй ]. Rosyjskim odpowiednikiem jest imię Andriej, które po rosyjsku zapisywane jest jako Андрей. Ukraińskim odpowiednikiem jest imię Andrij, które po ukraińsku zapisywane jest jako Андрій.
Biorąc powyższe pod uwagę, z dużą dozą prawdopodobieństwa nazwisko Andryszczyk jest hybrydą językową, która powstała z połączenia zdrobnionego, wschodniosłowiańskiego imienia Andrysz i polskiej cząstki słowotwórczej –czyk, która też tworzy zdrobnienia wyrazów podstawowych [ Andrysz + czyk = Andryszczyk ]. Zatem nazwisko Andryszczyk jest nazwą osobową odimienną, to znaczy powstała od imienia.
Katarzyno, wspomniałaś, że Twoi przodkowie prawdopodobnie wywodzą się z terenu Puszczy Augustowskiej [ puszcza ta obejmuje obecne w Polsce województwo podlaskie oraz obszary na Litwie i Białorusi ]. Prawdopodobnie tak było? Za takim obrotem sprawy może świadczyć imię Andrysz [ Andrej ], które jest pochodzenia białoruskiego [ wschodniosłowiańskiego ]. Poszcza Augustowska znajduje się w regionie Białostocczyzny. Obszar ten zamieszkiwały różne narodowości, obejmuje ziemie na styku ziem słowińskich i bałtyckich. Przechodzi tam granica między Słowianami Zachodnimi i Wschodnimi. Stan ten powodował, że teren ten zamieszkiwały różne grupy etniczne i językowe a to powodowało, że na obszarze tym występowała obfitość pełnych i zdrobnionych oraz spieszczonych form imion. Obok polskich imion na tym obszarze funkcjonowały ich białoruskie, litewskie, ukraińskie, rosyjskie i inne odpowiedniki. Tak jest zawsze na pograniczu etniczno – językowym. Zatem legenda o pochodzeniu Twoich przodków z terenów Puszczy Augustowskiej [ Wielkiego Księstwa Litewskiego ] może być prawdziwa.
Ludzie przemieszczali się i zapewne Twoi przodkowie z szeroko rozumianego obszaru Puszczy Augustowskiej mogli zawędrować na Mazowsze. Jak wspomniałem powyżej, nazwisko Andryszczyk może być hybrydą językową. Można postawić tezę, że Twoi przodkowie osiedlają się na Mazowszu nosili nazwisko Andrysz. Sufiks –czyk mów, że należy on do przyrostków zdrobniających wyrazy podstawowe. Zdrobnienia pełnią różne funkcje i wskazują:
• na niewielki rozmiar osoby, rzeczy, obiektu,
• na nikłe znaczenie osoby, rzeczy, obiektu,
• na pieszczotliwą formą:
• ze względu na pozytywny stosunek do rzeczy, przedmiotu czy danego obiektu,
• ze względu na pozytywny stosunek do osoby, do której mówiący się zwraca,
• wyrażanie negatywnego: pogardliwego, lekceważącego bądź ironicznego, a także z odcieniem politowania w stosunku do danej osoby, rzeczy lub obiektu.
W przypadku nazwiska Andryszczyk przypuszczam, że raczej ono wskazuje na relację między ojcem a synem, to jest ojciec – Andrysz, syn – Andryszczyk? [ podobnie jak w nazwisku Młynarczyk. Co prawda pochodzi ono od zawodu i wskazuje na osobę ucząca się zawodu, pomocnika młynarza ale też może oznaczać to, że młynarczyk to też syn młynarza – następnie przeszło w nazwisko ]. Czy tak było, tego nie wiem? Możliwe są też inne przyczyny i podstawy zdrobnienia imienia Andrysz i utworzenia nazwiska Andryszczyk przy pomocy sufiksu –czyk.
Katarzyno, w zasadzie jedno jest pewne – zdrobniałe imię Andrysz jest pochodzenia wschodniosłowiańskiego. Moim zdaniem bliżej mu do białoruskiego imienia Andrej [ Андрэй ], które jest odpowiednikiem polskiego Andrzeja. Natomiast, czy osoba nosząca to imię była Białorusinem, Ukraińcem, Rosjaninem, Litwinem czy Polakiem, to już inna sprawa, która wymaga porządnej kwerendy genealogicznej.
Oczywiście wszystko co powyżej napisałem to tylko moja hipoteza i luźne rozważania o możliwym pochodzeniu nazwiska Andryszczyk. Pozdrawiam – Roman.
PS.
Jest jeszcze jedna możliwość, ale moim skromnym zdaniem mało lub wcale prawdopodobna, która zakłada, że nazwisko Andryszczyk może pochodzić od apelatywu „andrus – andrys”, który według Słownika języka polskiego, tak zwanego Warszawskiego, tom 1, strona 36, oznacza:
• łobuz wytrawny,
• złodziej kieszonkowy.
Mam nadzieję, że to Cię nie zasmuca? Pozostawiam Tobie ocenę jaka może być geneza nazwiska Andryszczyk z apelatywem „andrus” albo „andrys”.
Roman.
Źródła:
Wielki słownik ortograficzny PWN,
Słownik języka polskiego, tak zwany warszawski,
Zasady pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym,
Słownik polsko – białoruski, ukraiński, rosyjski,
Bogdanowicz Elżbieta: Odimienne nazwiska mieszkańców Białostocczyzny; Białostocczyzna 1/1997; str. 156 – 160.
http://www.movananova.by/zaniatki/tvorc ... hykau.html
