Re: Powiat lidzki - podymne 1775r - moje opracowanie
: czw 12 lut 2026, 23:20
Blaszczyk Grzegorz, Ochmański Jerzy, Spis katolików parafii Żołudek z 1700 roku (The record of Catholics of the parish of Żołudek of the year 1700), „Lituano-Slavica Posnaniensia. Studia Historica” II, Poznań 1987, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (Adam Mickiewicz University Press), pp. 227-244. ISBN 83-232-0093-9. ISSN 0860-0066.
Cytat stamtąd:
"[...] Powyższe opinie potwierdza omawiany tom akt wizytacyjnych diecezji wileńskiej. Obok prezentowanego niżej status animarum parafii Żołudek, cenne przekazy demograficzne znajdują się też w aktach wizytacji innych parafii. Ich wartość jest zróżnicowana. Spotyka się bowiem przekazy, že numerus animarum w parafii Stara Jelna wynosi około 400 katolików (s. 2197 n.). Tego typu ogólne i mało przydatne dla badań informacje znajdują się również w innych aktach wizytacyjnych parafii. Większe znaczenie dla badań demograficznych mają inne przekazy:
1. Parafia Białogruda (Białohruda): Komput dusz z 1700 r. (s. 91-94) zawierający spis osad tej parafii z nazwiskami gospodarzy, ich żon i dzieci, jednak bez podania globalnej liczby tych osób.
2. Parafia Dorsuniszki: Cura Animarum z 1700 r. (s. 511-513) z wykazem osad tej parafii i spisem tylko szlachty.
3. Parafia Krzemianica: Regestr Parafiey Krzemienickiey z 1662 r. (s. 1103-1105) jest to spis pogłównego tej parafii (sumariusz).
4. Parafia Kamionka w powiecie lidzkim: Visitatio parochiae, b.d., zapewne z lat 1700 1717, bez końca (s. 1439 - 1440) jest to spis dóbr w tej parafii i ich właścicieli wraz z rodzinami w języku łacińskim.
5. Parafia Rožana: Comput Katolików tej parafii, b.d., zapewne z lat 1700 - 1717 (s. 2073-2076) zawiera wykaz osad i mieszkających tam gospodarzy wraz z ro- dzinami i służbą (czeladź, parobcy).
6. Parafia Wasiliszki (niedaleko Zoludka): Actus Visitationis Animarum z 1700 r. (s. 2659-2666) jest bardzo zbliżony do spisu żołudzkiego, notując m. in. osoby komunikujące oraz,,małe", tj. niezdolne do spowiedzi św.
W sumie mamy więc 7 (razem z Żołudkiem) ważnych i nie wykorzystanych dotąd pod względem naukowym przekazów demograficznych do dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego na początku XVIII w. (z wyjątkiem Krzemienicy z 1662 r.). Ciekawe, że aż 4 z nich koncentrują się w dekanacie lidzkim (Białogruda, Wasiliszki, Żołudek i Kamionka)10. Może jest to związane z działalnością dziekana lidzkiego i plebana żołudzkiego Stanisława Antoniego Mrokowskiego, o którym brak jest bliższych danych?
Charakter tych przekazów jest różnorodny, są to bowiem: spisy komunikujących i niekomunikujących (Wasiliszki, Żołudek), rejestry dymów (domów, gospodarstw) w poszczególnych osadach danej parafii z podaniem lub wymienieniem mieszkających tam osób (Białogruda, Rożana, częściowo Dorsuniszki i Kamionka) oraz rejestr pogłównego 1 parafii (Krzemienica). O ile przydatność do badań demograficznych niektórych z tych przekazów jest dość ograniczona (zwłaszcza Dorsuniszki i Kamionka), to przynajmniej jeszcze 2 (oprócz Żołudka) kwalifikują się do wydania drukiem: rejestr pogłównego parafii Krzemianica (1662) i status animarum parafii Wasiliszki (1700). [...]"
Do tego jeszcze parafie Bielica, Dylewo, Horodna, Iszczołna, Lack, Lida, Nowy Dwór, Różanka, Wawiórka, Zabłocie, Żyrmuny – to wszystko stanowi dużą część powiatu lidzkiego.
Cytat stamtąd:
"[...] Powyższe opinie potwierdza omawiany tom akt wizytacyjnych diecezji wileńskiej. Obok prezentowanego niżej status animarum parafii Żołudek, cenne przekazy demograficzne znajdują się też w aktach wizytacji innych parafii. Ich wartość jest zróżnicowana. Spotyka się bowiem przekazy, že numerus animarum w parafii Stara Jelna wynosi około 400 katolików (s. 2197 n.). Tego typu ogólne i mało przydatne dla badań informacje znajdują się również w innych aktach wizytacyjnych parafii. Większe znaczenie dla badań demograficznych mają inne przekazy:
1. Parafia Białogruda (Białohruda): Komput dusz z 1700 r. (s. 91-94) zawierający spis osad tej parafii z nazwiskami gospodarzy, ich żon i dzieci, jednak bez podania globalnej liczby tych osób.
2. Parafia Dorsuniszki: Cura Animarum z 1700 r. (s. 511-513) z wykazem osad tej parafii i spisem tylko szlachty.
3. Parafia Krzemianica: Regestr Parafiey Krzemienickiey z 1662 r. (s. 1103-1105) jest to spis pogłównego tej parafii (sumariusz).
4. Parafia Kamionka w powiecie lidzkim: Visitatio parochiae, b.d., zapewne z lat 1700 1717, bez końca (s. 1439 - 1440) jest to spis dóbr w tej parafii i ich właścicieli wraz z rodzinami w języku łacińskim.
5. Parafia Rožana: Comput Katolików tej parafii, b.d., zapewne z lat 1700 - 1717 (s. 2073-2076) zawiera wykaz osad i mieszkających tam gospodarzy wraz z ro- dzinami i służbą (czeladź, parobcy).
6. Parafia Wasiliszki (niedaleko Zoludka): Actus Visitationis Animarum z 1700 r. (s. 2659-2666) jest bardzo zbliżony do spisu żołudzkiego, notując m. in. osoby komunikujące oraz,,małe", tj. niezdolne do spowiedzi św.
W sumie mamy więc 7 (razem z Żołudkiem) ważnych i nie wykorzystanych dotąd pod względem naukowym przekazów demograficznych do dziejów Wielkiego Księstwa Litewskiego na początku XVIII w. (z wyjątkiem Krzemienicy z 1662 r.). Ciekawe, że aż 4 z nich koncentrują się w dekanacie lidzkim (Białogruda, Wasiliszki, Żołudek i Kamionka)10. Może jest to związane z działalnością dziekana lidzkiego i plebana żołudzkiego Stanisława Antoniego Mrokowskiego, o którym brak jest bliższych danych?
Charakter tych przekazów jest różnorodny, są to bowiem: spisy komunikujących i niekomunikujących (Wasiliszki, Żołudek), rejestry dymów (domów, gospodarstw) w poszczególnych osadach danej parafii z podaniem lub wymienieniem mieszkających tam osób (Białogruda, Rożana, częściowo Dorsuniszki i Kamionka) oraz rejestr pogłównego 1 parafii (Krzemienica). O ile przydatność do badań demograficznych niektórych z tych przekazów jest dość ograniczona (zwłaszcza Dorsuniszki i Kamionka), to przynajmniej jeszcze 2 (oprócz Żołudka) kwalifikują się do wydania drukiem: rejestr pogłównego parafii Krzemianica (1662) i status animarum parafii Wasiliszki (1700). [...]"
Do tego jeszcze parafie Bielica, Dylewo, Horodna, Iszczołna, Lack, Lida, Nowy Dwór, Różanka, Wawiórka, Zabłocie, Żyrmuny – to wszystko stanowi dużą część powiatu lidzkiego.