Rzeczywiście, dyskusja rozwinęła się i dotyka bardzo interesujących tematów.
Trudno porównywać sytuację terenów Prus Wschodnich graniczących z Suwalszczyzną z Warmią, jeśli chodzi o sytuację wyznaniową. Warmia została włączona do Prus dopiero po I rozbiorze, w 1772 r., wcześniej stanowiła przez długi czas dominium katolickich biskupów warmińskich.
Natomiast część Prus o której mówimy to bezpośrenia kontynuacja państwa krzyżackiego, mająca u zarania reformację, zasadę "czyja władza tego religia" itp.
No i ta granica. Najpierw krzyżacka, potem pruska, ten jej odcinek należy podobno do najstarszych granic w Europie - od traktatu melneńskiego 1422 do II wś. zachował się niemal w niezmiennej formie. A jednak tu, na Suwalszczyźnie nazywany lekceważąco przez ludność zaledwie rowem. Tę granicę przekraczano nagminnie i najczęściej nielegalnie, za pracą, z przemytem, kontakty transgraniczne cały czas miały miejsce. A, zapomniałam dodać o okresie, kiedy po III rozbiorze tereny te włączono do nowopowstałych Prus Nowowschodnich na dwanaście lat, tj. do pokoju w Tylży w 1907 r. Z Prus przybyło wówczas wielu urzędników, leśników, kolonistów itp., wyznania ewangelickiego.
Za "rowem" mieli rodziny, tu nowe gospodarstwa i nowych katolickich sąsiadów, i, jak pisałam wcześniej, rów nie granica, krew nie woda. Małżeństw mieszanych było całkiem sporo. I np. o młodym w akcie stoi tylko: jewangielik z królestwa pruskiego. Co do konwersji wyznania - to nie była wymagana w związku z zawarciem ślubu, poprawcie mnie, jeśli się mylę. Była jednak możliwa i jeśli następowała, to obywało się bez powtórnego chrztu, tylko za wyznaniem katolickich prawd wiary przez dotychczasowego ewangelika/ewangeliczkę. Inna sprawa to dokumentacja tych faktów.
Najbliższą dla mie ilustracją tego naszego tygla językowo-narodowościowo-wyznaniowego jest Pijawne. Słownik Geograficzny Królestwa polskiego:
Pijawne Polskie, Pijawne Ruskie i Pijawne Małe, trzy wsie i osada, powiat augustowski, gmina Szczebro-Olszanka, parafia Szczebra, odl. od Augustowa 17 wiorst. Pijawne Polskie ma 37dm, 296mk. W 1827 było 24dm, 140mk. Pijawne Ruskie, odl. od Augustowa 18 wiorst, ma 40dm, 340mk. W 1827 było 22dm, 130mk. Pijawne Małe ma 9dm, 53mk. W 1827 było 4dm, 25mk. Pijawne osada drog., 1dm, 11mk; osada leśna 1dm, 3mk.
W tej osadzie drogowej, tzw. koszarce, mieszkała moja rodzina. W Pijawnem i sąsiednich wioskach mieszkali katolicy, ewangelicy i na dodatek starowiercy (filiponi) pochodzący z głębi Rosji. Kto ciekaw, może obejrzeć dokumenty z połowy dziewiętnastego wieku - spisy gospodarzy potrzebujących zezwoleń na wypas bydła w lasach rządowych (od obrazka nr 82).
http://www.epaveldas.lt/vbspi/biRecord. ... rdId=25683.
Co do kościołów katolickich po pruskiej stronie granicy, to powstawały zdaje się dopiero w dziewiętnastym wieku i to raczej w drugiej połowie i raczej w miastach a przy nazwiskach pierwszych proboszczów znajduję często przymiotnik "misyjny", to o czymś świadczy. Daty i fakty dot. Olecka Już podawałam, w Ełku i powiecie razem w 1821 r. zamieszkiwało ok. 100 katolików pozostających pod opieką parafii w Świętej Lipce, potem była tam stacja misyjna, parafia katolicka powstała w 1871, a kościół zbudowano pod koniec XIX w., podobnie jak w Gołdapi. Rozpisałam się, ponieważ widzę niedowierzanie ze strony współrozmówcow zdaniu, że ciężko będzie znaleźć parafie rzymskokatolickie na terenach pruskich powiatów gołdapskiego, oleckiego i ełckiego na początku dziewiętnastego wieku i wcześniej.
Włodku, uważam, że podejrzenia Gandalfa nie w tą stronę idą. Dla tutejszych kircha to kircha. Nawet jeśli ksiądz był, jak to mówią "z nabiegłego narodu", to prędko załapał.
pozdrawiam serdecznie
GAFa
[/url]