genealodzy.pl

Maślanek_Joanna pisze:Pewnie różnie to wyglądało, ale czasem tacy starzy ludzie żyli z jałmużny, czasem zostawali "dziadami kościelnymi" - co oznaczało nie tyle żebraka, co raczej kogoś typu niższego rangą kościelnego.

Witajcie, zainteresowałem się instytucja "dziada kościelnego" gdy znalazlem takie określenie jako profesja świadka w jednym z moich aktów. Trochę bylem zdziwiony ze to "formalne" określenie
Nie jestem historykiem wiec moje wyjaśnienia odnoszą się tylko do parafii, która się interesowałem. Chodzi o Winnice na północnym Mazowszu (powiat pułtuski). Zakładam, ze podobne rozwiązania mogły być stosowane były na terenie całej Polski.
Swoja wiedzę opieram na historii parafii, którą można znaleźć pod linkiem
http://naszawinnica.pl/wp-content/uploa ... arafii.pdf

Otóż przy kościele, na terenie plebanii, był wybudowany tzw. "szpital". W dzisiejszym rozumieniu był to parafialny/gminny "dom starców" . Nie jest jasne z jakich środków był budowany i utrzymywany. W protokołach z wizytacji biskupich w parafii "szpital" traktowany jest jak pozostały majątek kościelny. Należny wnosić, ze była to cześć majątku i aktywności kościoła. "Dzidowie" opisani są jak służebni wykonujący prace na rzecz kościoła ale również budynków plebanii czy obejścia. Osoby nie mogące już pracować ze względu na wiek lub chorobę, przebywały w szpitalu i chyba były utrzymywane przez księdza.

Moja mama (rocznik 1946) twierdzi ze określenie "dziad kościelny" w czasach jej młodości, nie miało pejoratywnego wydźwięku i oznaczało kościelnego, który był po prostu starsza osoba.

Oczywiście powyższe tylko częściowo odpowiada z czego żyli na wsi ludzie starsi. W opisach szpitala mowa jest tylko o kilku (kilkunastu?) "dziadach". Co działo się z pozostałymi osobami w podeszłym wieku z terenu parafii, nie podano.

pozdrawiam
Marcin

Trzeba jeszcze dodać o zwyczajowej instytucji 'wycugu' i dożywocia.
Starsi gospodarze w ten sposób zabezpieczali swoją przyszłość przekazując gospodarstwo dzieciom w zamian za prawo do izby wycużnej, dostępu do wody itp.
Po srogich zimach, w połowie XIX w., kiedy masowo wypędzano starców i landraci nie nadążali w zbieraniu ich zamarzniętych ciał, na terenach Prus usystematyzowano prawo wycugu (do poczytania na Wiki).
Były to pierwsze próby systemowej opieki społecznej.

Temat, "z czego żyl starzec XIX wieku", jest obszerniejszy niz instytucja dziada kościelnego.
Z literatury znamy pojęcie 'rezydenta' w dworach szlacheckich, nawet zaściankowych. Ktokolwiek miał jakąś rodzine, nawet najdalsza, znajdował przytułek u tej rodziny. Dziad kościelny, to wyjątkowe zjawisko, choć pojawiało się w metrykach.
W tamtych czasach, rodzinne więzi były o wiele mocniejsze, niż dzisiaj. Także i w rodzinach chłopskich.
Dziad kościelny musiał więc albo być powaznie skłócony z rodziną, albo nie posiadać jej wcale.

Pozdrawiam

Krzysztof

Trochę może obok tematu ale sądzę, ze warto. Właśnie trafiła w me ręce niedawno książka http://ksiazkiprzyherbacie.pl/pl/p/Ludz ... inski/2139

Aż dziw bierze, że komuś w tym kraju chce się jeszcze takie rzeczy pisać. Nakład oczywiście znikomy, w księgarni można trafić na nią tylko przypadkiem.

P.S. Link, który podałem jest pierwszym jaki gugle wyrzuciły. Nie jestem właścicielem, ani udziałowcem tej księgarni