kdgs pisze:Witam!!
Zagrodnik lub ogrodnik posiadal tylko dom i zagrode, ogrodek, ale nie posiadal pola (roli).
Kumornik lub komornik mial u gospodarza (w zamian za prace) komore czyli izbe.
Katnik mial u gospodarza tylko kat, mniej niz cala izbe.
Spotkalam sie z przypadkiem, kiedy jedna z moich pra...babek byla kiedys gospodynia, a umarla jako katniczka. Nie rozumialam jak to sie moglo stac. Gospodarstwo przekazala synowi i nie bedac wlascicielka, byla tylko katniczka u syna. Tak zapisano w akcie zgonu.
Co znaczy gospodnik - nie wiem.
Pozdrawiam,
Kasia
Może ja coś skomentuję i dorzucę.
1. Kmiecie siedzeli zawsze na
'rolach' lub na ich częściach (podlegających wtedy przymusowi polnemu),
2. Zagrodnicy nie posiadali żadnych ułamków ról, lecz z reguły "
grunty" i "pola". Z oglądu map katastralnych widać, że 'zagrody' znajdują się przeważnie na a granicach wsi, na nieuregulowanej wielkości skrawkach, lub na obszarze ogrodów polowych, lub też zajmują większe lub mniejsze cząstki 'pól' mające jednak klinowaty kształt, co uniemożliwiało włączenie ich do jednej z 'niw' właściwych 'ról'. Dlatego ich posiadacze
musieli je ogradzać, stad sama nazwa
"zagroda" na określenie takich posiadłości oraz nazwa
"zagrodnik". Różnice w uposażeniu obu grup były znaczne. Kmiecie siedzieli na ziemi ornej o obszarze od kilku łanów do części jednego łana, zagrodnicy w rozmiarze do 1/4 łana. Z tej różnicy wynikały konsekwencje wielkości i rodzaju powinności pańszczyźnianych:
Kmiecie odrabiali pańszczyznę ciągłą (jedni lub dwu-sprzężajną), bo mieli wystarczająca ilość zwierząt pociągowych i swój sprzęt , natomiast
zagrodnicy odrabiali pańszczyznę pieszą.
Chałupnicy (bezrolni z chałupą) oraz
Komornicy (bezrolni bez chałupy) to byli rzemieślnicy wiejscy(kowale, kołodzieje itp na potrzeby wsi i dworu), usługodawcy lub najemnicy rolni.
Zwolnieni z innych powinności dworskich to: organista, grabarz, rozkaźny lub zwany 'bojarem' w Galicji, leśnik, gajowy, karbownik, wójt, prawnik(dzierżawca wg umowy prawnej), 'wspólnik'.
Oprócz wymienionych, jest
wielka różnorodność terminów w różnych częściach kraju określających pozycje i stan poszczególnych grup ludności wiejskiej (np nie wymienione wyżej : wardążnie na Mazowszu, półrolnicy, budnicy, ćwiertnicy, półzagrodnicy, półćwiertnicy itd).
Wg mnie, przypuszczam, że:
1.
Gospodnik to synonim gospodarza, czyli kmiecia (Uwaga: w średniowiecznych zapiskach sadowych halickich-
possessionati = osiadły, obsessi, locati w przeciwieństwie do pozostałych -
inpossessionati = podsadek, subses ). .
2.
Kątnik to albo tak jak mówisz w cytacie "ktoś kto posiada tylko prawo do kąta w izbie", ale też nasuwa mi się przypuszczenie, że pochodzi od lokalizacji pola tego zagrodnika (w kącie). Wysnuwam to z analogii z określeniem "krajnik"dla mieszkających na skraju wsi (nie mylić z wołoska funkcją starszeństwa).
Uwaga: Dotychczas nie spotkałem definicji tych pojęć w literaturze, Metrykach, Sumariuszach i Opisach. A przeglądałem wiele tego, bo naciskano mnie na forum, abym opracował słowniczek terminów statusu rolników (polsko - rosyjski).
