Witaj Przemysławie!
Nazwisko Mrzygłód / Mrzygłod.
Dr hab. Alinę Naruszewicz – Duchlińską profesor Uniwersytetu Warmińsko –Mazurskiego tak pisze o genezie nazwiska:
„Mrzygłód – Potencjalne podstawy etymologiczne nazwiska to: I. rzeczownik mrzygłód, czyli: 1. głodomorek, skąpiec, sknera, kutwa, dusigrosz („nędzny mrzygłodzie, chleb z solą jadasz po wodzie”, 2. gatunek rośliny, zob. tzw. Słownik warszawski, t. II, s. 1062-1063; II. nazwa miejscowa Mrzygłód, odnotowana na terenie powiatów: będzińskiego, sanockiego, mogilnickiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. VI, s. 771-772.”.
http://www.genezanazwisk.pl/content/mrzyg%C5%82%C3%B3d
Słownik Języka Polskiego wspomina, że miano Mrzygłód to:
• „roślina zielona z rodziny kapustowatych”,
• „dawniej: biedak, głodomór”.
Głodek mrzygłód ( Draba aizoides ) – gatunek rośliny należący do rodziny kapustowatych. Występuje w górach środkowej Europy. W Polsce tylko w Tatrach.
https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C5%82od ... %82%C3%B3d
Według etymologii opracowanej przez p. Ewę Szczodruch na portalu Genealogia Stankiewicze z przyjaciółmi nazwisko Mrzygłód / Mrzygłod pochodzi:
• „Mrzygłód – od mrzeć ‘umierać’; od mrzygłód ‘głodomorek, skąpiec’.”.
• „Mrzygłod – od mrzeć ‘umierać’; od mrzygłód ‘głodomorek, skąpiec’.”.
http://www.stankiewicze.com/index.php?kat=44&sub=814
Słownik najstarszych nazwisk polskich – pochodzenie językowe nazwisk omówionych w Historii Nazwisk Polskich na stronie 101 tak mówi o nazwisku Mrzygłod: „MRZYGŁOD < mrzygłod ‘sknera’ SXVI 1425, odap., s. 175.”. Z zapisu tego wynika, iż nazwa osobowa Mrzygłod pochodzi od apelatywu mrzygłod ‘sknera’, która notowana była w 1425 roku, nazwisko odapelatywne.
Ze współczesnego punktu widzenia przywołany apelatyw mrzygłód, od którego powstało nazwisko Mrzygłód, to archaizm wyrazowy [ wyraz zapomniany lub wychodzący z użycia w polszczyźnie ogólnej ]. Mrzygłód to wyraz wieloznaczeniowy:
• głodomór, głodomorek – niejadek [ ktoś wychudzony ],
• skąpiec, kutwa [ człowiek przesadnie oszczędny ],
• biedak,
• roślina z rodziny kapustowatych,
• nazwa kilku miejscowości,
• mrzeć ‘umierać’.
•
Profesor Kazimierz Rymut w jednej ze swoich prac napisał: „By w sposób prawidłowy podać genezę konkretnego nazwiska, trzeb by śledzić historię danej rodziny. Tak samo brzmiące dzisiejsze nazwiska dwu rodzin mogą mieć bowiem dwie różne genezy”. Tak więc tylko wszechstronna kwerenda genealogiczna może odpowiedzieć na pytanie od kogo, od czego, w jaki sposób i kiedy powstało nazwisko Mrzygłód.
Nazwisko Grudziński.
Według etymologii opracowanej przez p. Ewę Szczodruch na portalu Genealogia Stankiewicze z przyjaciółmi nazwisko Grudziński pochodzi:
• Grudziński – 1499 od nazw miejscowych typu Grodno, też Grodnica, Grudna, Grudzyny.
• Grudziński – 1795 od gruda ‘bryła ziemi; zmarznięta ziemia’.
http://www.stankiewicze.com/index.php?kat=44&sub=773
Nazwisko Grudziński może być nazwiskiem neofickim. Kwestię neofityzmu możemy powiązać z zagadnieniami ściśle dotyczącymi imion i nazwisk żydowskich. Wśród nazwisk Żydów polskich możemy wyróżnić nazwiska neofickie pochodzące od nazw miesięcy, w których przyjmowany był chrzest. W przypadku nazwiska Grudziński to nazwisko pochodziłoby od grudnia; Grudziński < grudzień.
Bogusław Kreja [ Studia onomastyczne, Gdańsk 2005, s. 60–61 ] pisząc o nazwiskach konwertytów stanowczo zastrzegał jednak, że „należy […] wyraźnie zaznaczyć, że nazwiska te nie były wyłącznie neofickimi, także jakiekolwiek wnioski o pochodzeniu poszczególnych rodzin noszących te nazwiska, oparte na ich brzmieniu, są ryzykowne. W szczególności dotyczy to nazw urobionych od nazw miesięcy […]. Nazwy miesięcy występują bowiem dość często wśród ludności włościańskiej (Styczeń, Marzec, Kwiecień, Maj itd.), a dodanie końcówki -ski było przecież czymś bardzo powszechnym; poza tym są tu też nazwiska odmiejscowe (z Czerwińska, z Lipna, z Wrześni itd.).”.
Tak więc nazwisko Grudziński może mieć różne pochodzenie i może być:
1. odmiejscową nazwą osobową, to jest nazwiskiem:
• szlacheckim, utworzonym od na przykład takich miejscowości jak: Grodno, Grodnica, Grudna, Grudzyny,
• nieszlacheckim, utworzonym od na przykład takich miejscowości jak: Grodno, Grodnica, Grudna, Grudzyny,
2. strukturalną nazwą osobową, to jest nazwiskiem:
• strukturalnym, utworzonym od nazwiska / przezwiska Gruda a ono od apelatywu gruda ‘bryła ziemi; zmarznięta ziemia’ za pomocą strukturalnego przyrostka –ski, na wzór i podobieństwo nazwiska szlacheckiego,
• strukturalnym, utworzonym na wzór i podobieństwo nazwiska szlacheckiego [ odmiejscowego ] od nazwiska lub/i przezwiska Grudzień [ nazwa miesiąca ] przy pomocy strukturalnego sufiksu –ski.
• strukturalnym, utworzonym od nazwy miesiąca Grudzień, w którym neofita [ żyd ] przyjął chrzest i stał się chrześcijaninem.
Profesor Kazimierz Rymut w jednej ze swoich prac napisał: „By w sposób prawidłowy podać genezę konkretnego nazwiska, trzeb by śledzić historię danej rodziny. Tak samo brzmiące dzisiejsze nazwiska dwu rodzin mogą mieć bowiem dwie różne genezy”. Tak więc tylko wszechstronna kwerenda genealogiczna może odpowiedzieć na pytanie od kogo, od czego, w jaki sposób i kiedy powstało konkretne nazwisko i rozwiać różne dylematy odnoszące się do pochodzenia społecznego i etnicznego osoby noszącej nazwisko Grudziński.
Nazwisko Orzałkiewicz.
Według etymologii opracowanej przez p. Ewę Szczodruch na portalu Genealogia Stankiewicze z przyjaciółmi nazwisko Orzałkiewicz pochodzi:
• „Orzałkiewicz – do orzeł.”.
http://www.stankiewicze.com/index.php?kat=44&sub=547
Od siebie dodam, że nazwisko Orzałkiewicz według mojej oceny jest nazwą osobową sufiksalną i może być mianem strukturalnym. Zbudowane jest z rdzenia Orzał– oraz przyrostka –kiewicz [ Orzał + kiewicz = Orzałkiewicz; Orzał–kiewicz ]. Rozkodowując to nazwisko powinno się zacząć od początku. Przyrostek –owicz oraz –ewicz zaliczany jest to cząstek patronimicznych, na przykład Domasławowicz to dawniej 'syn Domosława'. Sufiksy te w okresie staropolskim występowały w postaci –owic, –ewic. Pod wpływem języka ruskiego [ język ukraiński, język białoruski ] cząstki te przyjęły formę –owicz, –ewicz. Przyrostek –kiewicz wykształcił się pod wpływem języka białoruskiego i powstał mniej więcej w XVI / XVII wieku. Format –kiewicz był dodawany do rdzenia o wschodnim pochodzeniu, na przykład w takich nazwiskach jak: Mic–kiewicz, Sien–kiewicz oraz był też dodawany i do polskich rdzeni wyrazowych, na przykład takich jak: Brat–kiewicz, Kwiat–kiewicz, Mał–kiewicz czy Drąż–kiewicz. Zatem, nazwa osobowa Orzałkiwicz to dawniej ‘syn Orzała – ojciec Orzał’. Wynika z tego, że nazwisko Orzałkiwicz z dużą dozą prawdopodobieństwa może być mianem odojcowskim, nazwiskiem patronimicznym.
Oby nie było tak łatwo dodam, iż patronimiczny sufiks –kiewicz z czasem utracił funkcję odojcowskich nazw osobowych i stał się strukturalnym przyrostkiem przy pomocy, którego tworzono nazwiska od imion, przezwisk czy innych pospolitych słów. W przypadku nazwiska Orzałkiewicz mogą to być przezwiska typu: Orzał, Orzałek, Orzałko [ Orzełek, Ożałek ] > Orzałkiewicz.
Tak więc tylko wszechstronna kwerenda genealogiczna może odpowiedzieć na pytanie od kogo, od czego, w jaki sposób i kiedy powstało konkretne nazwisko i rozwiać różne dylematy odnoszące się do pochodzenia społecznego i etnicznego osoby noszącej nazwisko Orzałkiewicz.
Pozdrawiam – Roman.
