Proszę o wyjaśnienie zwrotu...

[Aftanas_Jerzy]

Bartku, masz rację gdy idzie o ten kontekst (Paweł go naświetlił w trakcie dyskusji). Jest oczywiście termin "wymiar dla starych rodziców" (usus fruktus w naturaliach) jako "dożywocie", nazywany w gwarach (Wielkopolska, na Ślasku, na Kaszubach) przeważnie jako: wycug, wyderek, wymowa, wyciąg, linik, liftyng. O wycugu pisał Reymont, Kolberg, autorzy słowników gwar...
Zmyliło mnie umiejscowienie słowa w akcie zgonu, a więc szukałem po stanie cywilnym zawodu (zajecia) i taki zawód w wersji męskiej i żeńskiej był (i jest). Stąd nasza dyskusja, dla mnie pouczająca (i dla innych chyba też).

[wolodar]

Interesuje mnie znaczenie określenia budnik. We wcześniejszych postach pojawiło się stwierdzenie, że budnik to kramarz, z kolei bodajże w encyklopedii staropolskiej termin ten zostaje wyjaśniony jako wolny osobiście pracownik leśny - ale dotyczy to terytorium Litwy (jednak z zastrzeżeniem, że budnikami byli najczęściej Mazurzy, w tym szlachta zaściankowa).
Mój przodek w połowie XIX wieku został określony jako budnik z Bud Przytockich (okolice Mińska Mazowieckiego), przy czym obok powyższych Bud znajduje się oczywiście miejscowość Przytoka, a w okolicy jest kilka miejscowości określanych jako "Budy" z dodaniem nazwy pobliskiej miejscowości.

[Paulina_W]

Interesuje mnie znaczenie określenia budnik. We wcześniejszych postach pojawiło się stwierdzenie, że budnik to kramarz, z kolei bodajże w encyklopedii staropolskiej termin ten zostaje wyjaśniony jako wolny osobiście pracownik leśny - ale dotyczy to terytorium Litwy (jednak z zastrzeżeniem, że budnikami byli najczęściej Mazurzy, w tym szlachta zaściankowa).
Mój przodek w połowie XIX wieku został określony jako budnik z Bud Przytockich (okolice Mińska Mazowieckiego), przy czym obok powyższych Bud znajduje się oczywiście miejscowość Przytoka, a w okolicy jest kilka miejscowości określanych jako "Budy" z dodaniem nazwy pobliskiej miejscowości.

Dzień dobry,
zapewne chodzi o strażnika kolejowego wcześniej zwanego budnikiem. Pytałam o to kiedyś na forum http://genealodzy.pl/PNphpBB2-viewtopic ... dnik.phtml

[kulik_agnieszka]

W tych Budach Przytockich to chyba nie ma kolei.
Piszę po pobieżnym sprawdzeniu, dokładnie musisz sprawdzić sam/sama.
Już sama nazwa miejscowości wskazuje na pierwotne znaczenie określenia zawodu.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Budnicy

Agnieszka

[Warakomski]

Zanik budnictwa nastąpił dopiero w XIX w. wraz z rozpowszechnieniem się przemysłowych metod destylacji drewna. Wokół Kałuszyna było i jest sporo lasów. Budnictwo dość długo występowało jeszcze w XIX w. w dużych majątkach.
Krzysztof

[Szczepaniak_Tomasz]

Mam pytanie o nazwę: "Poświętne" - w wielu metrykach parafii Lubania pojawia się zwrot: "Mieszkał na Poświętnem". (Pisane z wielkiej litery).
Wiem że nie chodzi tu o miejscowość o tej nazwie leżącą kilkadziesiat kilometrów dalej. Jest to natomiast jakaś część miejscowości parafialnej.
Prawdopodobnie chodzi o włości kościelne, aczkolwiek na Poświętnem mieszkali gospodarze Rolnicy, szpitalny, garncarz, grabarz, nauczyciel, szlachcic Zamojski - krewny proboszcza.

Nie mogę znaleźć wyjaśnienia tego zwrotu.

Pozdrawiam
Tomasz Szczepaniak

[Sofeicz]

Z tego co wiem, poświętnem nazywano donację na uposażenie parafii.
Tu opis Poświętnego podlaskiego.

"Na ten okres datuje się także powstanie miejscowości Poświętne, która pierwotnie nosiła nazwę Wielkogrzeby (lub Wielkogrzewy) i powstała prawdopodobnie przed 1486 rokiem. W tym właśnie roku nastąpiło bardzo ważne dla tych okolic wydarzenie natury religijnej, ponieważ grunt tejże wsi został darowany jako uposażenie powstałej tu filii parafii suraskiej. Pierwszymi darczyńcami mieli być Brzozowscy i Dzierżkowie, tutejsi drobnoszlacheccy ziemianie. W ciągu lat 1486-1501 zmiana nazwy musiała mieć jakieś uzasadnienie. Możliwe, że wywodziła się ona od faktu przejmowania dóbr kościelnych przez ludzi świeckich (sekularyzacja) – stąd nazwa Święte i Po-świątne. Innym wytłumaczeniem może być też fakt poświęcenia ziemi pod nowy kościół w Wielkogrzebach. Różnorodne źródła, wzmiankujące istnienie miejscowości Poświętne, nie pozwalają na dokładne określenie roku, w którym po raz pierwszy pojawiła się jej nazwa, jaką znamy obecnie. Jedyny taki fakt istnieje przy wykazie uposażenia probostwa suraskiego z 1575 roku, gdzie po raz pierwszy widać znaną nam współcześnie nazwę Poświętne. O istnieniu nazwy Poświętne może świadczyć także fakt, że już w regestrze poborowym sporządzonym w 1580 roku przez poborcę Beniasza Jabłrzka Wysseńskiego spotykamy nazwę Poświąthne Gołębie."

Pozdrawiam
Tomasz

[Gawroński_Zbigniew]

Cytat ocr ze "słownika warszawskiego"

Poświątne, ego, Im. e, Poświętne i. X P. grunt,
nadanie, fundusz kościelny: P., nadanie kościelne.
Herb. Jicchsiarum dotationes alias P.; Jundi ec-
clesiis dotati alias P. Vol. Statut 1543 r. oddał
sądom biskupim sprawy o grunta kościelne,
czyli o poświątnym, to jest pierwszym funduszu
w posiadaniu kościoła będącym. Cz. 2. [P.j
obejście kościelne, miejscowość plebanji, probostwa i
kościoła. <Od Poświątny>

[Poświątnianin, a, Im. anie, Poświętnianin]
parafjanin: Niwy wśród puszczy, w różnych
miejscach przez księdza i poświątnian powyczynia-
ne. < Od Poświątny >

Poświątny I. p. Poświęcony: Ofiarować
ofiarę poświątną Panu. Leop. Pierwiastki Panu
poświątne. Wuj. Każde poświątne, które oddaje
człowiek Jehowie, nie może być odkupione, bo
święte nad świętym jest. Bud. 2. kościelny,
paraf jalny: Duchowieństwo nie mogło żadnej
dawać protekcji karczmarzom na , swoich poświąt-
nych gruntach. Paw. <Po -f- Świątny>

[marek755]

"Syn kantora paragial."
Taki zapis znajduje się w uwagach w Genetece, dotyczy aktu chrztu 1775/3 Maciej Kazimierz Gala / parafia Bednary /łowicki.
Jak to rozumieć?
pozdrawiam
Marek

[Sofeicz]

Zapewne "syn kantora parafialnego".

Tomasz

[marek755]

Moje pierwsze skojarzenie też było takie.
Ale?
To parafia katolicka, tu raczej użyto by zwrotu "organista". Nie przesądzam,ale "kantor" bardziej kojarzy mi się z wyznaniem mojżeszowym i ewangelickim.

Pozdrawiam
Marek

[Ewa_Migdalska]

Interesuje mnie znaczenie określenia budnik. We wcześniejszych postach pojawiło się stwierdzenie, że budnik to kramarz, z kolei bodajże w encyklopedii staropolskiej termin ten zostaje wyjaśniony jako wolny osobiście pracownik leśny - ale dotyczy to terytorium Litwy (jednak z zastrzeżeniem, że budnikami byli najczęściej Mazurzy, w tym szlachta zaściankowa).
Mój przodek w połowie XIX wieku został określony jako budnik z Bud Przytockich (okolice Mińska Mazowieckiego), przy czym obok powyższych Bud znajduje się oczywiście miejscowość Przytoka, a w okolicy jest kilka miejscowości określanych jako "Budy" z dodaniem nazwy pobliskiej miejscowości.

Witam,
W moim drzewie genealogicznym miejscowość Budy Przytockie (te same, o których piszesz) często występuje, gdyż jest ona wsią rodzinną moich przodków, podobnie jak okoliczne wsie. Moi przodkowie również występują jako budnicy. Swoją drogą większość osadników z Bud Przytockich z początku XIX w. występuje w księgach metrykalnych jako budnicy.
Wydaje mi się, że tak jak tu na forum było wspomniane, budnik to pracownik leśny. Budy powstały w sąsiedztwie Przytoki (stąd przymiotnikowa nazwa) wśród lasów. Mapa z 1839 r. pokazuje Budy Prztockie jako zwartą osadę w obniżeniu terenu, z małym poletkiem ziemi uprawnej, a w koło lasy. Sama nazwa „Budy” oznacza liche chałupki stojące obok większej osady - w tym przypadku Przytoki, która jest wsią o XV/XVI wiecznej tradycji, a po za tym wsią folwarczną, odłączoną od dworu w Łaziskach i jednocześnie ośrodkiem przemysłowym - huta szkła.

Możesz podać mi nazwiska jakie Cię interesują? Może mamy wspólnych przodków

[elżbieta]

Witajcie Ewa i "wolodar"
Moi Przodkowie także mieszkali w Budach Przytockich. Ich nazwiska to: Napiórkowscy, Zawadzcy(początek XIX w), Odrobińscy, Gójscy.
Może mamy wspólnych przodków?
Pozdrawiam Elżbieta

[Ewa_Migdalska]

Witajcie Ewa i "wolodar"
Moi Przodkowie także mieszkali w Budach Przytockich. Ich nazwiska to: Napiórkowscy, Zawadzcy(początek XIX w), Odrobińscy, Gójscy.
Może mamy wspólnych przodków?
Pozdrawiam Elżbieta

Elu,
W swoich poszukiwaniach spotkałam Szymona Odrobińskiego, który w 1851 akt 51 był świadkiem na ślubie moich 3x pradziadków Jana Nowickiego i Marianny Królak - pisał się wówczas jako 40-letni mieszkaniec Bud Przytockich - czy to twój przodek?

A jeśli chodzi o moich przodków to jest to przede wszystkim rodzina Królak

[Sofeicz]

Moje pierwsze skojarzenie też było takie.
Ale?
To parafia katolicka, tu raczej użyto by zwrotu "organista". Nie przesądzam,ale "kantor" bardziej kojarzy mi się z wyznaniem mojżeszowym i ewangelickim.

Tutaj masz personel rzymskokatolickiej fary bydgoskiej.
"W okresie staropolskim świecki personel farny tworzyli: dzwonnik, nauczyciel szkoły parafialnej, kantor, zakrystian, organista i kalikant, który nogami poruszał miechy organów."
Jest więc i organista i kantor.

Pozdrawiam
Tomasz