genealodzy.pl

Bartku, masz rację gdy idzie o ten kontekst (Paweł go naświetlił w trakcie dyskusji). Jest oczywiście termin "wymiar dla starych rodziców" (usus fruktus w naturaliach) jako "dożywocie", nazywany w gwarach (Wielkopolska, na Ślasku, na Kaszubach) przeważnie jako: wycug, wyderek, wymowa, wyciąg, linik, liftyng. O wycugu pisał Reymont, Kolberg, autorzy słowników gwar...
Zmyliło mnie umiejscowienie słowa w akcie zgonu, a więc szukałem po stanie cywilnym zawodu (zajecia) i taki zawód w wersji męskiej i żeńskiej był (i jest). Stąd nasza dyskusja, dla mnie pouczająca (i dla innych chyba też).

Interesuje mnie znaczenie określenia budnik. We wcześniejszych postach pojawiło się stwierdzenie, że budnik to kramarz, z kolei bodajże w encyklopedii staropolskiej termin ten zostaje wyjaśniony jako wolny osobiście pracownik leśny - ale dotyczy to terytorium Litwy (jednak z zastrzeżeniem, że budnikami byli najczęściej Mazurzy, w tym szlachta zaściankowa).
Mój przodek w połowie XIX wieku został określony jako budnik z Bud Przytockich (okolice Mińska Mazowieckiego), przy czym obok powyższych Bud znajduje się oczywiście miejscowość Przytoka, a w okolicy jest kilka miejscowości określanych jako "Budy" z dodaniem nazwy pobliskiej miejscowości.

wolodar pisze:Interesuje mnie znaczenie określenia budnik. We wcześniejszych postach pojawiło się stwierdzenie, że budnik to kramarz, z kolei bodajże w encyklopedii staropolskiej termin ten zostaje wyjaśniony jako wolny osobiście pracownik leśny - ale dotyczy to terytorium Litwy (jednak z zastrzeżeniem, że budnikami byli najczęściej Mazurzy, w tym szlachta zaściankowa).
Mój przodek w połowie XIX wieku został określony jako budnik z Bud Przytockich (okolice Mińska Mazowieckiego), przy czym obok powyższych Bud znajduje się oczywiście miejscowość Przytoka, a w okolicy jest kilka miejscowości określanych jako "Budy" z dodaniem nazwy pobliskiej miejscowości.

Dzień dobry,
zapewne chodzi o strażnika kolejowego wcześniej zwanego budnikiem. Pytałam o to kiedyś na forum http://genealodzy.pl/PNphpBB2-viewtopic ... dnik.phtml

W tych Budach Przytockich to chyba nie ma kolei.
Piszę po pobieżnym sprawdzeniu, dokładnie musisz sprawdzić sam/sama.
Już sama nazwa miejscowości wskazuje na pierwotne znaczenie określenia zawodu.

https://pl.wikipedia.org/wiki/Budnicy

Agnieszka

Zanik budnictwa nastąpił dopiero w XIX w. wraz z rozpowszechnieniem się przemysłowych metod destylacji drewna. Wokół Kałuszyna było i jest sporo lasów. Budnictwo dość długo występowało jeszcze w XIX w. w dużych majątkach.
Krzysztof

Mam pytanie o nazwę: "Poświętne" - w wielu metrykach parafii Lubania pojawia się zwrot: "Mieszkał na Poświętnem". (Pisane z wielkiej litery).
Wiem że nie chodzi tu o miejscowość o tej nazwie leżącą kilkadziesiat kilometrów dalej. Jest to natomiast jakaś część miejscowości parafialnej.
Prawdopodobnie chodzi o włości kościelne, aczkolwiek na Poświętnem mieszkali gospodarze Rolnicy, szpitalny, garncarz, grabarz, nauczyciel, szlachcic Zamojski - krewny proboszcza.

Nie mogę znaleźć wyjaśnienia tego zwrotu.

Pozdrawiam
Tomasz Szczepaniak

Z tego co wiem, poświętnem nazywano donację na uposażenie parafii.
Tu opis Poświętnego podlaskiego.

"Na ten okres datuje się także powstanie miejscowości Poświętne, która pierwotnie nosiła nazwę Wielkogrzeby (lub Wielkogrzewy) i powstała prawdopodobnie przed 1486 rokiem. W tym właśnie roku nastąpiło bardzo ważne dla tych okolic wydarzenie natury religijnej, ponieważ grunt tejże wsi został darowany jako uposażenie powstałej tu filii parafii suraskiej. Pierwszymi darczyńcami mieli być Brzozowscy i Dzierżkowie, tutejsi drobnoszlacheccy ziemianie. W ciągu lat 1486-1501 zmiana nazwy musiała mieć jakieś uzasadnienie. Możliwe, że wywodziła się ona od faktu przejmowania dóbr kościelnych przez ludzi świeckich (sekularyzacja) – stąd nazwa Święte i Po-świątne. Innym wytłumaczeniem może być też fakt poświęcenia ziemi pod nowy kościół w Wielkogrzebach. Różnorodne źródła, wzmiankujące istnienie miejscowości Poświętne, nie pozwalają na dokładne określenie roku, w którym po raz pierwszy pojawiła się jej nazwa, jaką znamy obecnie. Jedyny taki fakt istnieje przy wykazie uposażenia probostwa suraskiego z 1575 roku, gdzie po raz pierwszy widać znaną nam współcześnie nazwę Poświętne. O istnieniu nazwy Poświętne może świadczyć także fakt, że już w regestrze poborowym sporządzonym w 1580 roku przez poborcę Beniasza Jabłrzka Wysseńskiego spotykamy nazwę Poświąthne Gołębie."

Pozdrawiam
Tomasz

Cytat ocr ze "słownika warszawskiego"

Poświątne, ego, Im. e, Poświętne i. X P. grunt,
nadanie, fundusz kościelny: P., nadanie kościelne.
Herb. Jicchsiarum dotationes alias P.; Jundi ec-
clesiis dotati alias P. Vol. Statut 1543 r. oddał
sądom biskupim sprawy o grunta kościelne,
czyli o poświątnym, to jest pierwszym funduszu
w posiadaniu kościoła będącym. Cz. 2. [P.j
obejście kościelne, miejscowość plebanji, probostwa i
kościoła. <Od Poświątny>

[Poświątnianin, a, Im. anie, Poświętnianin]
parafjanin: Niwy wśród puszczy, w różnych
miejscach przez księdza i poświątnian powyczynia-
ne. < Od Poświątny >

Poświątny I. p. Poświęcony: Ofiarować
ofiarę poświątną Panu. Leop. Pierwiastki Panu
poświątne. Wuj. Każde poświątne, które oddaje
człowiek Jehowie, nie może być odkupione, bo
święte nad świętym jest. Bud. 2. kościelny,
paraf jalny: Duchowieństwo nie mogło żadnej
dawać protekcji karczmarzom na , swoich poświąt-
nych gruntach. Paw. <Po -f- Świątny>

"Syn kantora paragial."
Taki zapis znajduje się w uwagach w Genetece, dotyczy aktu chrztu 1775/3 Maciej Kazimierz Gala / parafia Bednary /łowicki.
Jak to rozumieć?
pozdrawiam
Marek

Zapewne "syn kantora parafialnego".

Tomasz

Moje pierwsze skojarzenie też było takie.
Ale?
To parafia katolicka, tu raczej użyto by zwrotu "organista". Nie przesądzam,ale "kantor" bardziej kojarzy mi się z wyznaniem mojżeszowym i ewangelickim.

Pozdrawiam
Marek

wolodar pisze:Interesuje mnie znaczenie określenia budnik. We wcześniejszych postach pojawiło się stwierdzenie, że budnik to kramarz, z kolei bodajże w encyklopedii staropolskiej termin ten zostaje wyjaśniony jako wolny osobiście pracownik leśny - ale dotyczy to terytorium Litwy (jednak z zastrzeżeniem, że budnikami byli najczęściej Mazurzy, w tym szlachta zaściankowa).
Mój przodek w połowie XIX wieku został określony jako budnik z Bud Przytockich (okolice Mińska Mazowieckiego), przy czym obok powyższych Bud znajduje się oczywiście miejscowość Przytoka, a w okolicy jest kilka miejscowości określanych jako "Budy" z dodaniem nazwy pobliskiej miejscowości.

Witam,
W moim drzewie genealogicznym miejscowość Budy Przytockie (te same, o których piszesz) często występuje, gdyż jest ona wsią rodzinną moich przodków, podobnie jak okoliczne wsie. Moi przodkowie również występują jako budnicy. Swoją drogą większość osadników z Bud Przytockich z początku XIX w. występuje w księgach metrykalnych jako budnicy.
Wydaje mi się, że tak jak tu na forum było wspomniane, budnik to pracownik leśny. Budy powstały w sąsiedztwie Przytoki (stąd przymiotnikowa nazwa) wśród lasów. Mapa z 1839 r. pokazuje Budy Prztockie jako zwartą osadę w obniżeniu terenu, z małym poletkiem ziemi uprawnej, a w koło lasy. Sama nazwa „Budy” oznacza liche chałupki stojące obok większej osady - w tym przypadku Przytoki, która jest wsią o XV/XVI wiecznej tradycji, a po za tym wsią folwarczną, odłączoną od dworu w Łaziskach i jednocześnie ośrodkiem przemysłowym - huta szkła.

Możesz podać mi nazwiska jakie Cię interesują? Może mamy wspólnych przodków

Witajcie Ewa i "wolodar"
Moi Przodkowie także mieszkali w Budach Przytockich. Ich nazwiska to: Napiórkowscy, Zawadzcy(początek XIX w), Odrobińscy, Gójscy.
Może mamy wspólnych przodków?
Pozdrawiam Elżbieta

elżbieta pisze:Witajcie Ewa i "wolodar"
Moi Przodkowie także mieszkali w Budach Przytockich. Ich nazwiska to: Napiórkowscy, Zawadzcy(początek XIX w), Odrobińscy, Gójscy.
Może mamy wspólnych przodków?
Pozdrawiam Elżbieta

Elu,
W swoich poszukiwaniach spotkałam Szymona Odrobińskiego, który w 1851 akt 51 był świadkiem na ślubie moich 3x pradziadków Jana Nowickiego i Marianny Królak - pisał się wówczas jako 40-letni mieszkaniec Bud Przytockich - czy to twój przodek?

A jeśli chodzi o moich przodków to jest to przede wszystkim rodzina Królak

marek755 pisze:Moje pierwsze skojarzenie też było takie.
Ale?
To parafia katolicka, tu raczej użyto by zwrotu "organista". Nie przesądzam,ale "kantor" bardziej kojarzy mi się z wyznaniem mojżeszowym i ewangelickim.

Tutaj masz personel rzymskokatolickiej fary bydgoskiej.
"W okresie staropolskim świecki personel farny tworzyli: dzwonnik, nauczyciel szkoły parafialnej, kantor, zakrystian, organista i kalikant, który nogami poruszał miechy organów."
Jest więc i organista i kantor.

Pozdrawiam
Tomasz