Rozważania o genezie nazwiska Związek.
: czw 06 cze 2024, 23:18
Konradzie, dobry wieczór.
Rozważania o genezie nazwiska Związek.
Według danych zawartych w Serwisie Rzeczypospolitej Polskiej, w bazie PESEL, na dzień 19.01.2024 roku osób o nazwisku Związek występowało 537, w tym 269 mężczyzn i 268 kobiet. Zatem, to dość rzadkie nazwisko. Aby dokładnie ustalić etymologię nazwiska, trzeba mieć możliwość prześledzenia zapisów historycznych oraz dokumentów archiwalnych aby ustalić, jak nazwisko było zapisywane i od kiedy te zapisy się pojawiają. W tym przypadku nie ma żadnych informacji o tej nazwie osobowej. W mojej ocenie miano Związek powstało od przezwiska Związek a ono od apelatywu związek. Dlaczego kogoś nazwano Związek? Dziś trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. Nazwy osobowe zazwyczaj bywają wieloznaczne. Uznając, że miano Związek jest motywowane wyrazem pospolitym związek, najlepiej jest ustalić jakie ten apelatyw miał znaczenie w konkretnym miejscu i czasie. Gdy to jest niemożliwe należy posiłkować się ogólnymi pojęciami.
Zatem, co znaczył wyraz pospolity związek?
W publikacji Agnieszki Piela pt. Pozorna Tożsamość. Polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem, która została wydana w roku 2016 w Katowicach przez Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, na stronie 157 – 159 wyjaśnia znaczenie słowa związek.
Cytuję: „89. (Związek) Słowo związek – słowiańskie *sъvęzъkъ ‘to, co związane’ – jest nazwą rezultatu czynności pochodzącą od przedrostkowego czasownika *sъ vęzati ‘związać’, z sufiksem *-ъkъ. U podstaw omawianej formy stoi bezprzedrostkowy czasownik wielokrotny wiązać, psł. *vęzati, *vęžo˛ ‘wiązać, związywać’ od psł. *vęzti, *vezo˛ ‘wić, splatać, wiązać’ (por. staropolski wyraz wiąźć ‘splatając nici, tworzyć tkaninę, dziać’) (SeBor, SeBr). Średniowieczne znaczenia wyrazu związek, tj. ‘wiązanka, wiązka, pęk’192, ‘zwój (papirusu)’, ‘to, co krępuje, więzy, pęta, tu przenośnie’, nie wytrzymały w polszczyźnie próby czasu (Sstp). Z obiegu wycofały się jeszcze inne jego sensy, poświadczane już w wiekach późniejszych, por. m.in. ‘zaród, zarodek’ (SL, SWil, SW). Warto jednak podkreślić, że przez stulecia leksem związek utrzymywał swoje pierwotne znaczenie, por. ‘to czym zwięzują, czym do kupy zwięzują, połączają, spajają’ (SL), ‘to czem związują, do kupy łączą, spajają, coś związanego’ (SWil), ‘to, czym związują, wiązadło, więź, przewiązka, przepaska’ (SW). Współczesne rozumienie omawianego słowa, tj. ‘stosunek rzeczy, zjawisk itp. łączących się ze sobą, wpływających, oddziaływających na siebie; łączność, powiązanie, zależność, spójność’, odnotował dopiero SDor. Obecnie ów wyraz ma jeszcze inną semantykę: ‘to, co łączy ludzi: znajomość, pokrewieństwo, przyjaźń, miłość itp. […]’, ‘kontakt, powiązanie, łączność z kimś, z czymś’, ‘zespół ludzi, instytucji, państw itp. zorganizowanych, działających wspólnie, mających wspólne cele; zrzeszenie, organizacja’, ‘połączenie się mężczyzny i kobiety w celu założenia rodziny; małżeństwo; także: konkubinat’ (wstąpić w związek małżeński ‘wyjść za mąż, ożenić się’) (USJP). Niektóre z wymienionych sensów notowane były już dawniej, np. metaforyczny ‘związka krwi, przyjaźni, miłości, spólnictwa i. t. d.’ (SL). Dawne znaczenie omawianego słowa, tj. ‘sens, logika’, przetrwało w języku polskim dzięki frazeologii. Archaiczną semantykę komponentu związek mieszczą połączenia: mówić, gadać, pleść bez związku ‘mówić, gadać, pleść bez sensu, w sposób pozbawiony logiki’ (USJP, WSFJP), bez związku ‘w sposób pozbawiony logiki i niepowiązany z poprzednią wypowiedzią’ (WSJP, SFJP). Frazeologizm plecie bez związku ‘trzy po trzy’ odnotowany został dopiero przez SW193. W tym źródle udokumentowano również dawne sformułowanie niema w tym za grosz związku ‘ładu, składu, nie klei się, nie trzyma się to kupy’ (SW), które prawdopodobnie stanowi zmodyfikowaną postać przytoczonego w SL powiedzenia: tu nie masz związku (SL odsyła do hasła: nieskładnie). Omawiane znaczenie słowa związek potwierdzał już Linde, por. Związek myśli między sobą, gdzie się jedna z drugiej wywięzuje (SL odsyła do hasła: zwięzły). To zdanie przytacza też SW, objaśniając je jako ‘skojarzenie, powinowactwo logiczne’. Wydaje się, że treść ‘sens, logika’ wzięła swój początek ze znaczenia ‘łączność, łącznik, spójnia, stosunek, węzeł’, które zostało przeniesione na ‘łączność, spójnię myśli’, potem zaś na ‘logikę mowy, słów’. Dowodzą tego cytaty pochodzące z różnych historycznych leksykonów: Te myśli są bez związku (SWil), Bez żadnego związku pisze (Troc.), Związek słów, materji (Troc.) (SW), Lekarz usiadł przy łóżku […] ja stanąłem za nim i tak dywagacji jego [chorego], w których jeszcze był związek i przytomność, słuchaliśmy (Krasz. Opow. 23), Chciałaby jakiś związek myślom nadać (Groza Wład. II, 190) (SDor). Warto jeszcze dodać, że SDor notuje nie tylko konstrukcję mówić, pleść bez związku, ale także słowa bez związku ‘słowa nie tworzące sensownej, zrozumiałej wypowiedzi’.”.
Przypisy.
192. Związek jako ‘części lub rzeczy związane z sobą, to co z sobą związano’ (SL, SWil), ‘to, co z sobą związano, wiązka, pęk, snop’ (SW), wskazywał na pewną ich ilość, co obrazuje dawny cytat: Związek zawiera w sobie tyle, wiele jedną ręką do piersi krzywo przycienioną objąć można (Krup. 5, 235) (SL, SW). Linde odsyła do wyrazów: snop, garść, przygarść, szczypta; SW podaje synonimy: przygarść, naręcze.
193. To połączenie miało w przeszłości sporo synonimicznych odpowiedników, np.: pleść androny; pleść ni to, ni owo; pleść trzy po trzy; pleść do worka ‘głupio gadać’ (SW). Obecnie dużo frazeologizmów ma ogólną semantykę ‘mówić niedorzeczności, głupstwa, mówić bez sensu’, np.: bredzić, mówić, gadać, pleść od rzeczy; bredzić, opowiadać, pleść, wygadywać nie stworzone rzeczy; bredzić, mówić, klepać, pleść trzy po trzy (USJP).
Konradzie, jedno ze znaczeń apelatywu związek, które opisuje Agnieszka Piela w swojej książce, z dużym prawdopodobieństwem może motywować pochodzenie przezwiska Związek, które przekształciło się w nazwisko Związek.
Pozdrawiam – Roman.
Rozważania o genezie nazwiska Związek.
Według danych zawartych w Serwisie Rzeczypospolitej Polskiej, w bazie PESEL, na dzień 19.01.2024 roku osób o nazwisku Związek występowało 537, w tym 269 mężczyzn i 268 kobiet. Zatem, to dość rzadkie nazwisko. Aby dokładnie ustalić etymologię nazwiska, trzeba mieć możliwość prześledzenia zapisów historycznych oraz dokumentów archiwalnych aby ustalić, jak nazwisko było zapisywane i od kiedy te zapisy się pojawiają. W tym przypadku nie ma żadnych informacji o tej nazwie osobowej. W mojej ocenie miano Związek powstało od przezwiska Związek a ono od apelatywu związek. Dlaczego kogoś nazwano Związek? Dziś trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie. Nazwy osobowe zazwyczaj bywają wieloznaczne. Uznając, że miano Związek jest motywowane wyrazem pospolitym związek, najlepiej jest ustalić jakie ten apelatyw miał znaczenie w konkretnym miejscu i czasie. Gdy to jest niemożliwe należy posiłkować się ogólnymi pojęciami.
Zatem, co znaczył wyraz pospolity związek?
W publikacji Agnieszki Piela pt. Pozorna Tożsamość. Polskie tradycjonalizmy z semantycznym archaizmem, która została wydana w roku 2016 w Katowicach przez Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, na stronie 157 – 159 wyjaśnia znaczenie słowa związek.
Cytuję: „89. (Związek) Słowo związek – słowiańskie *sъvęzъkъ ‘to, co związane’ – jest nazwą rezultatu czynności pochodzącą od przedrostkowego czasownika *sъ vęzati ‘związać’, z sufiksem *-ъkъ. U podstaw omawianej formy stoi bezprzedrostkowy czasownik wielokrotny wiązać, psł. *vęzati, *vęžo˛ ‘wiązać, związywać’ od psł. *vęzti, *vezo˛ ‘wić, splatać, wiązać’ (por. staropolski wyraz wiąźć ‘splatając nici, tworzyć tkaninę, dziać’) (SeBor, SeBr). Średniowieczne znaczenia wyrazu związek, tj. ‘wiązanka, wiązka, pęk’192, ‘zwój (papirusu)’, ‘to, co krępuje, więzy, pęta, tu przenośnie’, nie wytrzymały w polszczyźnie próby czasu (Sstp). Z obiegu wycofały się jeszcze inne jego sensy, poświadczane już w wiekach późniejszych, por. m.in. ‘zaród, zarodek’ (SL, SWil, SW). Warto jednak podkreślić, że przez stulecia leksem związek utrzymywał swoje pierwotne znaczenie, por. ‘to czym zwięzują, czym do kupy zwięzują, połączają, spajają’ (SL), ‘to czem związują, do kupy łączą, spajają, coś związanego’ (SWil), ‘to, czym związują, wiązadło, więź, przewiązka, przepaska’ (SW). Współczesne rozumienie omawianego słowa, tj. ‘stosunek rzeczy, zjawisk itp. łączących się ze sobą, wpływających, oddziaływających na siebie; łączność, powiązanie, zależność, spójność’, odnotował dopiero SDor. Obecnie ów wyraz ma jeszcze inną semantykę: ‘to, co łączy ludzi: znajomość, pokrewieństwo, przyjaźń, miłość itp. […]’, ‘kontakt, powiązanie, łączność z kimś, z czymś’, ‘zespół ludzi, instytucji, państw itp. zorganizowanych, działających wspólnie, mających wspólne cele; zrzeszenie, organizacja’, ‘połączenie się mężczyzny i kobiety w celu założenia rodziny; małżeństwo; także: konkubinat’ (wstąpić w związek małżeński ‘wyjść za mąż, ożenić się’) (USJP). Niektóre z wymienionych sensów notowane były już dawniej, np. metaforyczny ‘związka krwi, przyjaźni, miłości, spólnictwa i. t. d.’ (SL). Dawne znaczenie omawianego słowa, tj. ‘sens, logika’, przetrwało w języku polskim dzięki frazeologii. Archaiczną semantykę komponentu związek mieszczą połączenia: mówić, gadać, pleść bez związku ‘mówić, gadać, pleść bez sensu, w sposób pozbawiony logiki’ (USJP, WSFJP), bez związku ‘w sposób pozbawiony logiki i niepowiązany z poprzednią wypowiedzią’ (WSJP, SFJP). Frazeologizm plecie bez związku ‘trzy po trzy’ odnotowany został dopiero przez SW193. W tym źródle udokumentowano również dawne sformułowanie niema w tym za grosz związku ‘ładu, składu, nie klei się, nie trzyma się to kupy’ (SW), które prawdopodobnie stanowi zmodyfikowaną postać przytoczonego w SL powiedzenia: tu nie masz związku (SL odsyła do hasła: nieskładnie). Omawiane znaczenie słowa związek potwierdzał już Linde, por. Związek myśli między sobą, gdzie się jedna z drugiej wywięzuje (SL odsyła do hasła: zwięzły). To zdanie przytacza też SW, objaśniając je jako ‘skojarzenie, powinowactwo logiczne’. Wydaje się, że treść ‘sens, logika’ wzięła swój początek ze znaczenia ‘łączność, łącznik, spójnia, stosunek, węzeł’, które zostało przeniesione na ‘łączność, spójnię myśli’, potem zaś na ‘logikę mowy, słów’. Dowodzą tego cytaty pochodzące z różnych historycznych leksykonów: Te myśli są bez związku (SWil), Bez żadnego związku pisze (Troc.), Związek słów, materji (Troc.) (SW), Lekarz usiadł przy łóżku […] ja stanąłem za nim i tak dywagacji jego [chorego], w których jeszcze był związek i przytomność, słuchaliśmy (Krasz. Opow. 23), Chciałaby jakiś związek myślom nadać (Groza Wład. II, 190) (SDor). Warto jeszcze dodać, że SDor notuje nie tylko konstrukcję mówić, pleść bez związku, ale także słowa bez związku ‘słowa nie tworzące sensownej, zrozumiałej wypowiedzi’.”.
Przypisy.
192. Związek jako ‘części lub rzeczy związane z sobą, to co z sobą związano’ (SL, SWil), ‘to, co z sobą związano, wiązka, pęk, snop’ (SW), wskazywał na pewną ich ilość, co obrazuje dawny cytat: Związek zawiera w sobie tyle, wiele jedną ręką do piersi krzywo przycienioną objąć można (Krup. 5, 235) (SL, SW). Linde odsyła do wyrazów: snop, garść, przygarść, szczypta; SW podaje synonimy: przygarść, naręcze.
193. To połączenie miało w przeszłości sporo synonimicznych odpowiedników, np.: pleść androny; pleść ni to, ni owo; pleść trzy po trzy; pleść do worka ‘głupio gadać’ (SW). Obecnie dużo frazeologizmów ma ogólną semantykę ‘mówić niedorzeczności, głupstwa, mówić bez sensu’, np.: bredzić, mówić, gadać, pleść od rzeczy; bredzić, opowiadać, pleść, wygadywać nie stworzone rzeczy; bredzić, mówić, klepać, pleść trzy po trzy (USJP).
Konradzie, jedno ze znaczeń apelatywu związek, które opisuje Agnieszka Piela w swojej książce, z dużym prawdopodobieństwem może motywować pochodzenie przezwiska Związek, które przekształciło się w nazwisko Związek.
Pozdrawiam – Roman.
W szczególności chodzi mi o dokładne miejsce skąd to nazwisko pochodzi, gdzie były jego początki, jednak jest to nazwisko typowo ?''chłopskie''?, więc to, że w różnych częściach kraju występuje, nie znaczy, że są ze sobą spokrewnieni. Dużo daje mi już zdanie, że jest to nazwisko na 100% Polskie. Dziękuję jeszcze raz i pozdrawia.