kubao81 pisze:Nigdzie nie mogę uzyskać informacji o tym skąd pochodzi nazwisko "Odoszewski" to znaczy od czego powstało czy jest odmiejscowe, czy od profesji czy czynności... Pojawiły sie nawet koncepcje, że jest to od "odos" co znaczyło pasek skóry czy skórzany sznurek.... ale nikt nie potrafi mi udzielic konkretnej odpowiedzi. Drzewo genealogiczne, które zrobiłem sięga do 1700 roku i tu skonczyły się informacvje. Moi przodkowie pochodzą (przynajmniej od 1700 roku z okolic Grębków,Latowicz, Jeruzal, Seroczyn... obecnie Warszawa. Wiem, że osoby o tym nazwisku mieszkaja obecnie na Ukrainie (około 6 osób) w Rosji (2 osoby). Osoby mieszkające obecnie na ukrainie pochodzą od Łotewskich "zniemczeńców" ich nazwisko w XVIII w na Łotwie pisało się "Odoschewski" ale nie udało mi się udowodnic pokrewieństwa. Jest też ślad w Bydgoszczy z XVII gdzie rodzi się Anna Odoszewska córka Thomasa i Cathariny... ale co znaczy moje nazwisko nikt mi nie umie odpowiedziec. Czy to ktoś kto oszedł od czegoś, kogoś, skądś....? Od wiary, grupy, zawodu... nie wiem. Dlatego może ktoś coś wie?
Dobry wieczór.
Rozważania o etymologii nazwiska Odoszewski.
Profesor Kazimierz Rymut wielokrotnie mówił: „By w sposób prawidłowy podać genezę konkretnego nazwiska, trzeba by śledzić historię danej rodziny. Tak samo brzmiące dzisiejsze nazwiska dwu rodzin mogą mieć bowiem dwie różne genezy”. Natomiast, profesor Aleksander Brückner wielokrotnie pisał, że „my dziś nie rozumiemy znaczenia różnych słów używanych dawniej”.
Pamiętać też trzeba, że niektóre słowa mogą pochodzić z różnych historycznych dialektów języka polskiego, w tym i z gwary. Nie można też wykluczyć, iż wspomniane miano jest reliktem wywodzącym się z języka [pra]słowiańskiego albo staropolskiego. W grę mogą też wchodzić inne języki. Zatem, i hybrydy językowe lub/i spolszczenia obcych nazw osobowych. Nie można też odrzucić przeinaczeń.
Nazwisko należy traktować nie tylko jako element służący do identyfikacji poszczególnych osób, ale również jako zjawisko językowe. Każda nazwa osobowa jako kategoria onimiczna ustalała się i stabilizowała w określonych warunkach administracyjno – prawnych, społeczno – środowiskowych.
Nazwisko oddaje też złożoność stosunków kulturowych i językowych na pograniczu i na obszarach z nim sąsiadujących oraz w miejscach gdzie występuje ludność [ osoby ] o różnej narodowości czy kulturze. Każde miano, jak wspomniałem ma charakter identyfikujący nie tylko osobniczo, ale terytorialnie oraz etnicznie. Nazwy osobowe stanowią nieodłączny element kontaktów językowych w miejscach gdzie wzajemnie się przenikają. Współżycie różnych osób, grup ludności [ narodowości ] obok siebie sprzyjało procesowi polonizacji obcego nazewnictwa osobowego na obszarze Polski. W miarę procesów asymilacyjnych nazwiska te ulegały najłatwiej upodobnieniom fonetycznym, następnie ortograficznym, aby nawet zmienić swe znaczenie. Podobne zjawisko występowało też w odwrotnym kierunku.
Przystępując do pracy nad pochodzeniem i powstaniem konkretnego nazwiska trzeba mieć zawsze na uwadze, że nie poruszamy się we współczesności, gdzie każda dorosła osoba ma dowód osobisty, numer PESEL oraz trwałe, dziedziczne i nie nienaruszalne nazwisko. W wieku XVII, XVIII, a nawet w połowie wieku XIX nazwy osobowe były bardzo ruchome, elastyczne a co za tym idzie ulegały zmianie aż do ukształtowania się dziedzicznego nazwiska.
W pierwszym poście napisałeś: „Moi przodkowie pochodzą ( przynajmniej od 1700 roku ) z okolic Grębków, Latowicz, Jeruzal, Seroczyn... obecnie Warszawa”. Wszystkie miejscowości, w których przebywali Twoi przodkowie obecnie położone są na Mazowszu. Seroczyn oddalony jest od:
• wsi Jeruzal około 10 km,
• wsi Latowicz około 10 km,
• wsi Grębków około 36 km.
Napisałeś, że najstarszy ślad gdzie występowali Twoi przodkowie [ występowało nazwisko ] to wieś Grębków. Grębków obecnie znajduje się w Polsce i położona jest w województwie mazowieckim, w powiecie węgrowskim, siedziba gminy Grębków. Miejscowość jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Bartłomieja Apostoła. Grębków, dawniej nazywany był też Grampsko. Grębów leży na obszarze Mazowsza Wschodniego.
Moim zdaniem nazwisko Odoszewski jest nazwą osobową utworzoną za pomocą przyrostka -ewski od podstawy Odosz- [ Odosz + ewski = Odoszewski ].
Format -ewski jest złożonym przyrostkiem, który pochodzi o sufiksu -ski. Zatem, nazwiska zakończone -ski, to miana powstałe od nazw miejscowych. Nazwy osobowe na -ewski pochodzą od nazw zakończonych przyrostkiem dzierżawczym -ew, -ewa oraz od nazw miejscowych zakończonych formatem -ewice. Tak więc nazwisko Odoszewski z jakimś prawdopodobieństwem może być odmiejscową nazwą osobową, która mogła powstać od nazwy miejscowych typu: Odoszew, Odoszewa, Odoszewice. W takim razie jako pierwotne może to być nazwisko szlacheckie [ wynikające z własności, należące do szlachty – posesjonatów ] albo miano mówiące, że taka osoba pochodziła lub urodziła się w takiej miejscowości [ nie mające związku z własnością ]. Z czasem sufiks -ewski utracił pierwotną funkcję na rzecz formatu strukturalnego [ nazwiskotwórczego ], który tworzył tylko nazwy osobowe na wzór i podobieństwo nazwisk szlacheckich odmiejscowych – takie miana określano jako typowe nazwiska polskie. Nazwiska szlacheckie uznawane były za lepsze, nobliwe, godniejsze, które przydawały godności. Z tych względów zaczęto przekształcać miana odapelatywne, przeważnie wiejskie, chłopskie oraz nazwy osobowe równe imionom [ przezwiskom ] w niby strukturę szlachecką za pomocą przyrostka -ski, -cki, -dzki, -owski, -ewski oraz -iński.
Nie znalazłem żadnego miejsca o nazwie typu: Odoszew, Odoszewa, Odoszewice albo Odosew, Odosewa, Odosewice, albo Odaszew, Odaszewa, Odaszewice, albo Odeszew, Odeszewa, Odeszewice. W takim razie nazwisko Odoszewski może być mianem utworzonym za pomocą przyrostka -ewski od imienia, przezwiska, które pochodzi od apelatywu.
Na Mazowszu i nie tylko występowało gwarowe słowo „odos”. W Małym słowniku gwar polskich, pod redakcją Jadwigi Wronicz, Kraków 2010, wydanie II, strona 198 znajduje się wyjaśnienie znaczenia tego wyrazu: „odos 'pręt idący od końca osi do początku hołobli, utrzymujący hołoblę w pewnej rozwartości': U pojedyńcego woza u uolobli to so uodosy Stare Kręgi pułt; Maz. RK”.
Renata Janicka – Szyszko w swojej pracy doktorskiej pt. Słownictwo rzemiosł w drewnie w leksyku doby nowopolskiej [ Akademia im. Jakuba z Paradyża, Gorzów Wielkopolski 2019 ] na stronie 225 pisała: „(…), [odos] ([otos]) ‘tyczka od końca osi do początku hołobli idąca i utrzymująca hołoblę w pewnej rozwartości’, [odosa] ([otosa]) ‘tyczka od końca osi do początku hołobli idąca i utrzymująca hołoblę w pewnej rozwartości’, ohłobla ‘jeden z dwóch dyszlów pobocznych, w które konia do pojedynczego wózka wprzęgają’, [ohołobla] ‘jeden z dwóch dyszlów pobocznych, w które konia do pojedynczego wózka wprzęgają’, (…).”.
Jowita Żurawska – Chaszczewska w swojej pracy doktorskiej pt. Słownictwo rzemiosł skórzanych
w polszczyźnie historycznej [ Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adam Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2010 ] na stronie 128 pisała: „ 2. Nazwy uprzęży ( 152 jedn. leks.; 141 haseł ). (…). (…), odos (odosa, otos, otosa), (…).”. Natomiast na stronie 133 pisała: „(…). Odos (odosa, otos, otosa) zaś – pas rzemienny albo tyczka od końca osi do początku hołobli idąca – utrzymywała hołoblę w pewnej rozwartości. (…).”. Na stronie 362 i 363 pisała: „(…). 6.4.1. Nazwy uprzęży ( 42 wyrazy ). W polszczyźnie XIX wieku odnajdujemy 42 nowe wyrazy uprzęży i jej elementów, w tym: (…), do pracy na roli i transportu (11): (…), odos ‘sznur, wić, pas rzemienny albo tyczka od końca osi do początku hołobli idąca i utrzymująca hołoblę w pewnej rozwartości’, (…).”. Na stronie 601 pisała: „1.6.2. Słownictwo sekundarne ( 161 ).” a na stronie 606 wyjaśniła etymologię słowa odos: (…). Derywacja zerowa (3) odos ( odosa, otos, otosa ) [ od oś ], (…).”.
Tak wiec odos mógł występować pod postacią tyczki drewnianej albo pręta, albo pasa rzemiennego, albo sznura, albo wici idącej od końca osi do początku hołobli i utrzymującej hołoblę w pewnej rozwartości.
Jakubie, przedstawię Ci roboczą hipotezę, która będzie moim osobisty spojrzeniem na genezę nazwy osobowej Odoszewski.
Pochodzenie nazwiska Odoszewski – Robocza Hipoteza.
Odoszewski. Nazwisko zostało utworzone w niby strukturę nazwiska szlacheckiego przy pomocy przyrostka -ewski od przezwiska ( nazwy osobowej ) Odos [ Odosz ].
Odos / Odosz – tyczka drewniana albo pręt, albo pas rzemienny, albo sznur, albo wić idąca od końca osi wozu do początku hołobli i utrzymującej hołoblę w pewnej rozwartości.
Jest też i druga możliwość [ według mnie mniej prawdopodobna, ale też możliwa ] od czego albo kogo może pochodzić miano Odoszewski. Zatem, może ono być pochodną przezwiska Odos [ Odosz ], które pochodzi od łacińskiego słowa odos. Łaciński wyraz odos jest formą łacińskiego wyrazu odor ‘zapach, węch, smród , fetor”.
Jakubie, przedstawiłem Ci moje spojrzenie [ hipotezy ] na etymologię nazwiska Odoszewski. Jak wiesz hipotezy wymagają weryfikacji – to już pozostawiam Tobie.
Pozdrawiam – Roman.