Wiano i posag

[R.Strus]

Witam w nowym roku z trzema dwójkami - pewnie 2222 nie doczekamy .

Mam taki zapis z kwerendy:
"Jadwiga córka o. Michała z Tarkowa i Cecylii zeznała, że jej mąż Jan z Kożuchowa zapisał jej wiano na połowie swych dóbr i ona zapisała mu oprawę na dobrach w Strusach" KSIEGA DROHICKA ZIEMSKA NR 3 (1520-1521r./k.77)

Nurtuje mnie zapis oprawy przez żonę.
Typowa konstrukcja - jeśli dobrze rozumiem - była taka:
Ojciec wyposażał córkę/żonę w gotowiźnie. Ona przekazywała posag mężowi. Mąż otrzymawszy posag, ustanawiał wiano, czyli zabezpieczał na swej dziedzinie na rzecz żony pewną sumę pieniędzy, mniej więcej równą wysokości posagu. To zabezpieczenie nazywało się oprawą.
Tutaj żona zapisuję oprawę. Czego?

Czy ktoś z Was się spotkał z czymś takim?
W jakich sytuacjach się to zdarzało?
Co mogło przyczyną tej anomalii?

Wg moich przypuszczeń Jadwiga z mężem osiedli na części, za którą matka Cecylia nie została wyposażona. Dzieje się to ok. 100 lat po nadaniu prawdopodobnie dla dziadka(?) Jadwigi.

Autorka opracowania historycznego o dobrach wiennych radzi zajrzeć do dokumentów źródłowych. Jednak obecnie Prezydent Białorusi niełaskawym okiem patrzy na Polaków i chyba lepiej odłożyć wyjazd do Mińska.

Co Wy na ten zapis?

Wiele dobrego.

Roman Strus

[Krystyna.waw]

Typowa konstrukcja - jeśli dobrze rozumiem - była taka:
Ojciec wyposażał córkę/żonę w gotowiźnie. Ona przekazywała posag mężowi. Mąż otrzymawszy posag, ustanawiał wiano, czyli zabezpieczał na swej dziedzinie na rzecz żony pewną sumę pieniędzy, mniej więcej równą wysokości posagu. To zabezpieczenie nazywało się oprawą

Ja rozumiem nieco inaczej.
Wiano (zabezpieczenie wdowy) = posag + oprawa
Wiano mogło być duuużo większe od posagu.

[ROMAN_B]

Dzień dobry.

Wiano – zabezpieczenie posagu przez męża i odwzajemnienie za niego. Celem wiana było majątkowe zabezpieczenie żony-szlachcianki na wypadek śmierci męża. Składało się z dwóch równych części: oprawy posagu (części wiana zabezpieczającej posag) i przywianku (równego co do wartości posagowi wnoszonemu przez żonę). Zwykle wiano wynosiło podwójną wysokość posagu i zapisywano je specjalnym listem wiennym.

Oprawa wdowia – pojęcie funkcjonujące w średniowiecznej i nowożytnej Polsce, a oznaczające zawarcie w testamencie, czy innym akcie prawnym, finansowego i majątkowego zabezpieczenia dla żony po zmarłym mężu.
W czasach późniejszych obserwujemy pewną ewolucję charakteru oprawy wdowiej z majątkowego na finansowy. Od XIV stulecia coraz częściej widzimy próby zabezpieczenia dostatniego życia żonie przez umierających mężów także poza panującą dynastią (najprawdopodobniej działo się to już wcześniej, jednak szczupłość źródeł nie pozwala na wcześniejszą datację tego zjawiska). We współczesnym prawie pozostałością po oprawach wdowich jest możliwość przejścia na emeryturę po zmarłym mężu, nawet jeżeli kobieta nigdy wcześniej nie pracowała.
Zatem, Oprawa wdowia była formą gwarantowanego zabezpieczenia majątkowego dla kobiety, które przyznawano jej dożywotnio na wypadek śmierci męża.

Na portalu Pasaż Wiedzy Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie znajduje się artykuł pt. Polskie prawo ziemskie. Zawarcie małżeństwa, którego autorem jest Jarosław Dumanowski.
W artykule tym wyjaśnione są między innymi takie pojęcia jak: posag, wiano, przywianek, oprawa, dożywocie, wyprawa. W dawnym prawie szlacheckim pojęcia te miały swój ściśle określony, prawny sens. Były zrozumiałe jeszcze w XIX wieku.
Link do artykułu:
https://www.wilanow-palac.pl/polskie_pr ... nstwa.html

Tu jest link do Gazwta.pl Forum gdzie można przeczytać jak była różnica między wianem a posagiem oraz wyjaśnienie innych terminów:
https://forum.gazeta.pl/forum/w,86481,1 ... wiano.html

Roman.

[R.Strus]

Dziękuję: Krystyna.

Nie po to aby wszczynać jałowe spory, lecz rozjaśnić sprawę, przytoczę dłuższe cytaty z R. Hube Sądy ... w Polsce u schyłku XIV wieku, 1886:
"Powszechnym zwyczajem było, że mąż za żoną otrzymywał posag i wyprawę, a żonie wyznaczał wiano....
Posag wychodzącej za mąż córce dawał ojciec, czyli wyposażał ją (exdotabat). Udzielenie posagu przez ojca nie stanowi jednakże obowiązku prawnego, lecz jest raczej wypływem moralnych względów, powszechnie i stale zachowywanych...
Posag daje ojciec w gotówce, w przytomności świadków, zaraz przy spełnieniu aktu ślubu, czy to w zupełności, czy w części...
Mąż otrzymawszy za żoną posag, ustanawiał, a nawet w pewnym względzie zwyczajem prawnym obowiązany był ustanowić tak zwane wiano, to jest, zabezpieczał na swej dziedzinie na rzecz żony pewną summę pieniędzy, mniej więcej dorównywującą wysokości posagu... w głębokim uczuciu obowiązku moralnego odwdzięczenia się w sposób odpowiedni, a często nawet sowity, za udzieloną mu posagiem pomoc w sprawach domowych...
Jeżeli posag był ubezpieczony przez ustanawiających go na nieruchomości, mąż ubezpieczał żonie samo tylko wiano. Przeciwnie, jeśli posag wypłacony był mężowi w gotowiźnie, akt zabezpieczenia wiana obejmował również ubezpieczenie otrzymanego posagu. W języku technicznym zabezpieczenie podobne wiana i posagu zwało się zwykle assignatio – opatrzeniem posagu. Mąż stawający przed sądem lub starostą oświadczał, że żonie swej prawej na dziedzinie swojej assygnuje, lub assygnował (assignavit) wiano, lub takiej to wielkości wiano i posag, albo, co zwyklej, taki to posag i takie wiano."
Pełny tekst: https://www.strus.org/strusowie-w-strus ... j-rodziny/

Tylko jak to się ma Jadwigi i Jana

Roman

[Krystyna.waw]

Pomieszanie zwyczajów i prawa to błąd metody.
Do tego pokrętny język prawniczy...

Na przykładzie.
"Udzielenie posagu przez ojca nie stanowi (...) obowiązku prawnego (...).
Mąż otrzymawszy za żoną posag, ustanawiał,
a nawet w pewnym względzie zwyczajem prawnym obowiązany był ustanowić tak zwane wiano"
Czyli co?
Panna posagu nie dostała, ale wiano mąż musiał dać?
Co to jest "zwyczaj prawny"? To samo co obowiązek?

Jak znajdziesz w Strusach inne zapisy o wianie, to będziesz wiedział w jakim znaczeniu używano słów.
Np. w tamtym czasie i na tym terenie wyprawa wchodziła w skład posagu czy to dwie odrębne "rzeczy"?

[R.Strus]

Jak znajdziesz w Strusach inne zapisy o wianie, to będziesz wiedział w jakim znaczeniu używano słów.
Np. w tamtym czasie i na tym terenie wyprawa wchodziła w skład posagu czy to dwie odrębne "rzeczy"?

Proszę bardzo. Do wyboru, do koloru.

1555 Andrzej olim Jana Kożuchowskiego dziedzic ze Strus zeznał, że po swej żonie Elżbiecie córce Andrzeja Głuchowskiego wziął 30 grzywien posagu i zapisał jej wiano na połowie swoich dóbr.

1561 Andrzej o. Stanisława z Głuchowca kwitował Andrzeja o. Jana ze Strus z oprawy zwróconej po swojej nieżyjącej córce Elżbiecie żonie tegoż Andrzeja ze Strus.

1572 Hieronim olim Zygmunta ze Strus oprawił posag i wiano na połowie swoich dóbr w Strusach Jadwidze córce olim Jana Żocha, swej małżonce

1572 Walenty olim Zygmunta ze Strusów oprawił posag i wiano swej żonie Dorocie c. o. Floriana Skwierczyńskiego na połowie swoich dóbr w Strusach.

1578 Kacper olim Mikołaja ze Strus oprawił posag i wiano na swych dobrach Annie córce Wawrzyńca Pliszki

1578 Adam olim Andrzeja ze Strus zapisał posag i wiano na połowie swych dóbr w Strusach swej żonie Annie córce Stanisława Wyrozębskiego

1581 Benedykt o. Błażeja ze Strus oprawił 40 kop posagu, który wziął po swej żonie Marynie na połowie swych dóbr w Strusach

1633 Krzysztof syn olim Jana Uziębły zapisał oprawę swej żonie Annie c. Krzysztofa Strusa

1642 Marcin olim Szymona Strus oprawił posag i wiano swej żonie Annie córce Wojciecha Paprockiego na swych dobrach w Strusach

1642 Jan olim Adama Strus zapisał posag i wiano 100 złotych swej żonie Małgorzacie córce Józefa Strusa.

1644 Jan olim Andrzeja Strus ze Strusów zapisał wiano swej zonie Elżbiecie córce Marcjana Czarnockiego

Tu zapisują/oprawiają mężowie - klasycznie. Natomiast w 1521 - żona mężowi.

Kto ma pomysł na wyjaśnienie tamtego zapisu?

Roman

[Jaro_Chudzik]

Obstawiam, że Jadwiga na własnym majątku (prawdopodobnie otrzymanym ze strony matki lub jej wstępnych) zabezpieczyła mężowi równowartość należnego jej posagu, nie zapłaconego przez jej ojca (a raczej spadkobierców nieżyjącego ojca).

Gratuluję rodowej strony internetowej Strusów. Pozdrawiam, z najlepszymi życzeniami na 2022 rok.