genealodzy.pl

Witam i liczę na Waszą wiedzę o XIX-wiecznych realiach...

Mam wśród przodkiń zupełnie niezwykłą 3prababcię Rozalię z Bylewskich Kotowicz II v. Potiechin, zwaną rodzinnie Różą. Jej życiorys spokojnie wystarczyłby na 3 osoby – sporo o niej wiem, ale wciąż pojawiają się nowe niespodzianki/ zagadki. Może pomożecie odpowiedzieć na niektóre pytania „jak to mogło być?”.

W skrócie: Róża Bylewska urodziła się na Podlasiu w 1843, jako trzecie dziecko (z co najmniej 12) szlachetnych Anny i Aleksandra Bylewskich. Wg zeznań Róży, składanych władzom rosyjskim, jej ojciec był ekonomem w dobrach hrabiny Krasińskiej. Rodzina bardzo często się przeprowadzała.

Róża (sama, bez kogokolwiek z rodziny) znalazła się w spisie mieszkańców Białegostoku – gdzie została dopisana w 1857 roku (miała 14 lat) w domu, w którym odnotowano także: wielmożną Antonię Kryńską z dziećmi, jaśniepana Ludwika Chmielewskiego z żoną i jeszcze dwie kobiety (w tym jedna opisana jako służąca).

Zagadka pierwsza:

W jakim charakterze Róża tam trafiła? I dlaczego? Była szlachcianką – czy mogła być oddana na służbę do bogatego domu? W jej rodzinnym domu było już wtedy 7 rodzeństwa. Może rodzice mieli problem z utrzymaniem takiej gromady? O tym, że – mówiąc brzydko – chcieli się jej „pozbyć”, świadczy też fakt, że w 1859 roku wydali ją za mąż przy jej bardzo wyraźnym sprzeciwie, w dodatku kłamiąc do aktu, że ma lat 18, gdy w rzeczywistości nie miała skończonych 16...

W 1859 roku wyszła za Ksawerego Kotowicza i urodziła dzieci: Leonię (1860), Walerię (1861) i Bolesława (1864). W 1864 roku Ksawery został w Grodnie skazany za udział w Powstaniu Styczniowym na zsyłkę do Tomska. Róża dobrowolnie pojechała za mężem, zabierając ze sobą córki, a niemowlaka Bolesława zostawiła u rodziny.

Już w Tomsku, w 1865 roku urodziła się kolejna córka, która szybko zmarła.

Jako, że Róża nie była skazana, więc jej wolno było wrócić do kraju, co też uczyniła, zabierając ze sobą córki. I tu mamy dwie kolejne zagadki:

Zagadka druga: z dokumentów wynika, że 13 września 1868 roku W MOSKWIE Róża ochrzciła syna Edmunda, urodzonego TYDZIEŃ WCZEŚNIEJ W PERMIE!!!!

Powiedzmy, że była właśnie w drodze powrotnej, ale z Permu do Moskwy jest prawie 1500 km!!! Jakim cudem kobieta w połogu, z noworodkiem i 2 małych dzieci przebyła tę drogę w tydzień?! Nie było wtedy jeszcze kolei… To 200 km dziennie!!! Czy to w ogóle możliwe? Może w akcie któraś data jest pomylona…

Zagadka trzecia natury biurokratycznej: w aktach sprawy skazania Ksawerego znalazłam pismo gubernatora WILNA z LISTOPADA 1868 roku, w którym pyta gubernatora Grodna, czy Róża była skazana, czy była na zesłaniu dobrowolnie. I jest kopia odpowiedzi, że dobrowolnie pojechała za mężem. Moje pytania: a) daty: pisma są z listopada 1868, a Róża we wrześniu tego roku była w Moskwie, czyli jej powrót z zesłania był już mocno zaawansowany, a takiej wymiany urzędowych pism można by się spodziewać ZANIM władze rosyjskie pozwoliły Róży wyjechać z Tomska. b) dlaczego takie pismo wysłał gubernator Wilna?! Róża była na zesłaniu w Tomsku, we wrześniu była w Permie i potem w Moskwie – czyżby w listopadzie dotarła do Wilna i tam władze się zainteresowały, czy aby wolno jej wracać?...

Róża w końcu dotarła do Warszawy z obiema córkami i Bolesławem, odebranym od rodziny. Urodzony w Permie, a ochrzczony w Moskwie Edmund „zniknął” – zapewne zmarł gdzieś w drodze.
W Warszawie Róża wyszła ponownie za mąż (po śmierci Ksawerego w Tomsku) i dożyła 80-tki u córki Walerii.

Wszelkie sugestie co do rozwiązania zagadek mile widziane
Pozdrawiam,
Joanna

Podbijam - 177 osób obejrzało i nic?.... żadnych sugestii?...
Pozdrawiam
Joanna

Joanno, na pierwsze pytanie w zasadzie sama sobie odpowiedziałaś - to, że była szlachcianką nie chroniło przed pójściem na służbę, przeciwnie dawało jej szansę gdzieś na dworze nauczyć się lepszych manier, moze zdobyć wykształcenie. Ta służba to mogło być towarzyszenie córce państwa w dorastaniu - nie miała siostry rodzonej to...

Zainteresowało mnie Twoje stwierdzenie co do zamążpójścia - "przy jej bardzo wyraźnym sprzeciwie" - skąd taki wniosek?

Datę urodzenia syna podała pewnie sama, czyli podała jaką chciała. Troszkę to może naciągane ale współgra z tymi pismami z Wilna i Grodna. Może napisała jakąś prośbę dotyczącą wyjazdu, czekała na odpowiedź a gdy ta nie nadchodziła, zaryzykowała i wyjechała wcześniej. Tego to już raczej nie rozwikłasz. Chyba, że kiedyś pojawią się jakieś nieznane w tej chwili dokumenty.
Czy znasz - Marii Bruchnalskiej "Ciche bohaterki 1863" dwa tomy? Znalazłam tam sporo ciekawych informacji o skazańcach i ich rodzinach, warunkach pobytu.

Powodzenia
Grażyna

Dziękuję Grażynko za odzew i podpowiedź co do lektury - nie znam tej książki i na pewno przeczytam!

Jeśli chodzi o sprzeciw Róży ws. ślubu z Ksawerym, to wiemy o tym... o niej samej! Róża żyła 80 lat i doczekała nastoletnich prawnuków. Wśród nich była moja wspaniała Babcia i jej cioteczna siostra, które lubiły słuchać opowieści prababci, a potem je spisały. Stąd znamy sporo szczegółów z życia Róży i jej rodziny. Takich, których w żadnych dokumentach nie znajdziemy. BEZCENNE! Np., że jej matka byłą sierotą po wilkach...

Róża opowiadała, że nie chciała Ksawerego i błagała rodziców, żeby nie wydawali jej za "starego dziada", ale nic nie wskórała. Po latach doszukałam się dokumentów i okazało się, że ten "stary dziad" w momencie ślubu miał aż 26 lat! Ale fakt, że był od Róży 10 lat starszy...
Róża miała "charakterek" - parę dni po ślubie uciekła od męża do rodzicielskiego domu, ale po drodze mocno się przeziębiła. Rodzice ją wyleczyli i... odstawili do męża. Nie miała wyboru i zaakceptowała sytuację. 
Na odmianę drugi mąż Róży - Iwan Potiechin - był od niej kilkanaście lat młodszy (prawie w wieku jej córek!), też go nie kochała, ale przynajmniej sama podjęła decyzję. 

Pozdrawiam serdecznie
Joanna

Joanno, nie chcę Cię zniechęcać, ani tym bardziej twierdzić, zę nieprawdziwe są te opowieści prapra... babki, ale uważam, na podstawie własnych doświadczeń, że w opowieści babek, zwłaszcza te dla wnuków, należy podchodzić z duuużym przymrużeniem oka. Często są bazowane na faktach, ale również i mocno koloryzowane i przystosowywane do ... własnych marzeń i możliwości wnuków.

Ja od swojej babci słyszałam tak nieprawdopodobne opowieści, że tylko książki pisać, a potem, z dokumentów wychynęła całkiem inna, o wiele bardziej prozaiczna prawda.

A poza tym w każdej prawie rodzinie krążą legendy, przekazywane z pokolenia na pokolenie, co pokolenie ubarwiane, a do nas dochodzące już bardzo atrakcyjne, a potem ... życie je weryfikuje. Choc nie wszystkie!

A co oznacza że jej matka byłą sierotą po wilkach...?

Małgorzata_Kulwieć pisze:Ja od swojej babci słyszałam tak nieprawdopodobne opowieści, że tylko książki pisać, a potem, z dokumentów wychynęła całkiem inna, o wiele bardziej prozaiczna prawda

Potwierdzam w całej rozciągłości.
Nie babcia, ale leciwa kuzynka nawet książkę o pochodzeniu rodziny własnym sumptem wydała
Nie będę okrutna, bo pasją genealogiczną trochę i ona mnie zaraziła, ale liczba upiększeń, pomyłek i nonsensów jest w tej publikacji ogromna.

Ja też potwierdzam!

Oczywiście macie rację co do legend rodzinnych - właśnie ciekawość, czy są prawdziwe skłoniła mnie do zajęcia się genealogią. Miałam takowych sporo, więc miałam co weryfikować - i to jest fantastyczna zabawa, istne śledztwa z przeszłości...
Po tych weryfikacjach mogę powiedzieć, że u mnie mniej więcej połowa opowieści była kompletną nieprawdą (m.in. "klasyczna" historia o bogatym przodku co majątek w karty przegrał), ale połowa znalazła potwierdzenie w dokumentach (m.in. "klasyczna" historia o francuskim przodku z czasów napoleońskich okazała się w 100% prawdziwa) Oczywiście potwierdzałam lub nie takie fakty, które można znaleźć w dokumentach. Opowieści towarzyszące to tylko wisienka na torcie .

Jeśli chodzi o opowieść Róży, to oczywiście nie sprawdzę, czy faktycznie zwiała od niekochanego męża, ale historie o Powstaniu, skazaniu Ksawerego i późniejszych samotnych podróżach i potem powtórnym dziwnym małżeństwie znalazły potwierdzenie w dokumentach. Jasne, że okoliczności poszczególnych zdarzeń mogły zostać podkoloryzowane, ale fakty się zgadzają

Co do matki Róży - Anny - to podobno była "sierotą po wilkach", czyli jej rodzice: Łucja z Wysiekierskich i Tomasz Borkowscy zginęli kiedy zaatakowała ich wataha wilków. Na weryfikację tej opowieści ciągle liczę - jeśli znajdę/ trafię na ich akt zgonu (po 1837 roku, więc są szanse), to będę wiedziała, czy to prawda...
A czasem takie historie okazują się prawdziwe, ale np. pokolenie wcześniej, bo komuś się babcie pomyliły

Dziękuję i pozdrawiam
Joanna

Maślanek_Joanna pisze:Witam i liczę na Waszą wiedzę o XIX-wiecznych realiach...

Zagadka druga: z dokumentów wynika, że 13 września 1868 roku W MOSKWIE Róża ochrzciła syna Edmunda, urodzonego TYDZIEŃ WCZEŚNIEJ W PERMIE!!!!

Powiedzmy, że była właśnie w drodze powrotnej, ale z Permu do Moskwy jest prawie 1500 km!!! Jakim cudem kobieta w połogu, z noworodkiem i 2 małych dzieci przebyła tę drogę w tydzień?! Nie było wtedy jeszcze kolei… To 200 km dziennie!!! Czy to w ogóle możliwe? Może w akcie któraś data jest pomylona…

W 1868 przebycie trasy Perm Moskwa w tydzień bylo już możliwe. Od 1844 po Kamie i Wołdze kursowaly parowce, a w 1862 wybudowano linię kolejową z Moskwy do Niżnego Nowogrodu. Podróż koleją trwała najwyżej kilkanaście godzin. Parowce w II połowie mogły płynąć nawet z prędkością 24 kilometrów na godzinę. W rzeczywistości prędkość była na pewno niższa, jakieś 12-15 km/h. Moim zdaniem pięć dni starczyło i to z nadwyżką na pokonanie odległości Perm - Niżny Nowogród. Razem z jednym dniem na podróż pociągiem do Moskwy daje to 6 dni.

Pozdrawiam

Piotr

Ha! Nie pomyślałam o transporcie rzecznym!
Dziękuję Piotrze za podsuniecie takiej opcji . Jest ona o tyle prawdopodobna (pomijając fakt, że chyba jedyna jeśli chodzi o czas między porodem w Permie a chrztem w Moskwie), że w opowieści prababci pojawił się wątek utraty kufra z rzeczami podczas podróży statkiem (obstawiałam raczej przeprawę przez którąś z wielkich rzek, ale mogło chodzić o podróż rzeką).
Pozdrawiam i dziękuję
Joanna