genealodzy.pl

Dzień dobry,
Proszę o pomoc w wyjaśnieniu skrótów, zapisów, nazw w języku łacińskim z siedemnastego wieku.
Przepisałem do word teksty aktów z Metryki Koronnej
http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/MK ... _0145.html
http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/MK ... _0146.html
http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/MK ... _0147.html
i jest niejasne w zdaniu Joannes Matias Prikelmeyer mp Za: Consta: Kirchmeier mp Lorus Sigilli Magni Sacrae Caesarea Nostra in Cera rubra ut supra expressi et appensi
słowo Lorus, spotkałem też Lras
Ac Nobis exposuisse ac petisse ut eidem Domino Jacobo Dzianotti Lras Ortus sui Testimoniales Testimoniumque idoneum ei daremus.
Josephus Stella Notarius Imperij authenticus Publicus de Juris mandato scripsit mp Lorus Sigilli appensi Communitatis Praegalien.
Oraz
tekst Jana Macieja Gostiumowskiego z 1669 poświęcony Biskupowi Stanisławowi Dzianottowi dostępny https://polona.pl/item-view/2b0d6c59-e2 ... fd3?page=4
Divi SIGISMUNDI III Regis Poloniae desideratissimi Expeditionem Moscoviticam, eam strenuus Miles hic tractauit peregitque; ut longam prosteranque Munitissime Urbis et Arcis Smolenscensis ex pugnationem infigniter adiuverit, Mosquamque Metropolim cum Victricibus Polonicis Aquilis inviserit. Expleta tandem feliciter gloriosa hac Expeditionis publicae funccione filentibus Gradivi tympanis cum firmius praememoriti Sanctae memoriae SIGISMUNDI III Aulae ad harere caepisset;
Niejasny: . . . Gradivi . . ; co to są lub czym są bębny Gradiva? Lub co to znaczy?
Zdaję sobie sprawę, że jedno zapisano w dokumentach oryginalnych ( te raczej nie istnieją), drugie, przy oblatowaniu dokumentu odczytano, trzecie zapisano i teraz próbuję to odczytać i zapisać w języku polskim.

Z poważaniem
Dominik Dzianott

Dzianott_Dominik pisze: czw 15 sty 2026, 10:52 Dzień dobry,
Proszę o pomoc w wyjaśnieniu skrótów, zapisów, nazw w języku łacińskim z siedemnastego wieku.
Przepisałem do word teksty aktów z Metryki Koronnej
http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/MK ... _0145.html
http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/MK ... _0146.html
http://agadd2.home.net.pl/metrykalia/MK ... _0147.html
i jest niejasne w zdaniu Joannes Matias Prikelmeyer mp Za: Consta: Kirchmeier mp Lorus Sigilli Magni Sacrae Caesarea Nostra in Cera rubra ut supra expressi et appensi
słowo Lorus, spotkałem też Lras
Ac Nobis exposuisse ac petisse ut eidem Domino Jacobo Dzianotti Lras Ortus sui Testimoniales Testimoniumque idoneum ei daremus.
Josephus Stella Notarius Imperij authenticus Publicus de Juris mandato scripsit mp Lorus Sigilli appensi Communitatis Praegalien.
Oraz
tekst Jana Macieja Gostiumowskiego z 1669 poświęcony Biskupowi Stanisławowi Dzianottowi dostępny https://polona.pl/item-view/2b0d6c59-e2 ... fd3?page=4
Divi SIGISMUNDI III Regis Poloniae desideratissimi Expeditionem Moscoviticam, eam strenuus Miles hic tractauit peregitque; ut longam prosteranque Munitissime Urbis et Arcis Smolenscensis ex pugnationem infigniter adiuverit, Mosquamque Metropolim cum Victricibus Polonicis Aquilis inviserit. Expleta tandem feliciter gloriosa hac Expeditionis publicae funccione filentibus Gradivi tympanis cum firmius praememoriti Sanctae memoriae SIGISMUNDI III Aulae ad harere caepisset;
Niejasny: . . . Gradivi . . ; co to są lub czym są bębny Gradiva? Lub co to znaczy?
Zdaję sobie sprawę, że jedno zapisano w dokumentach oryginalnych ( te raczej nie istnieją), drugie, przy oblatowaniu dokumentu odczytano, trzecie zapisano i teraz próbuję to odczytać i zapisać w języku polskim.

Z poważaniem
Dominik Dzianott

Linki nie działają. Wrzuciłem Pana zapytanie w Gemini Pro. Oto wynik:

Poniżej przedstawiam wyjaśnienia Pańskich wątpliwości.

1. Lorus oraz Lras
Ma Pan absolutną rację, podejrzewając, że słowa te są kluczem do zrozumienia struktury dokumentu.

A) Lras = Litteras (Listy/Pisma) W zapisie Lras (często z kreską nad słowem, oznaczającą skrót) pominięto środek wyrazu.

Pełne słowo: Litteras (biernik liczby mnogiej od littera).

Znaczenie: Pismo, list, dokument urzędowy.

Kontekst: ...ut eidem Domino Jacobo Dzianotti Lras Ortus sui Testimoniales...

Tłumaczenie: „...abyśmy temuż Panu Jakubowi Dzianottiemu dali Listy Poświadczające jego Urodzenie...” (chodzi o tzw. litterae testimoniales, często będące wywodem szlachectwa lub potwierdzeniem prawego pochodzenia).

B) Lorus = Locus (Miejsce) Tutaj mamy do czynienia z klasycznym błędem odczytu (co jest zupełnie naturalne!). W pismach z tej epoki litera „c” często wygląda jak „r”, a zbitka „cu” w słowie Locus może do złudzenia przypominać „ru”.

Właściwe słowo: Locus

Znaczenie: Miejsce.

Kontekst: Locus Sigilli to standardowa formuła prawnicza, oznaczająca „Miejsce Pieczęci”. Często skracana do L.S.

Analiza Pańskich fragmentów:

Locus Sigilli Magni Sacrae Caesareae Nostrae... – „Miejsce Pieczęci Wielkiej Świętego [Majestatu] Naszego Cesarskiego...”

Locus Sigilli appensi Communitatis Praegalien[sis] – „Miejsce przywieszonej pieczęci Społeczności/Gminy...”

Podsumowując tę część: Tam, gdzie widzi Pan Lorus, w 99% przypadków powinno być Locus (Miejsce). Tam gdzie jest Lras, chodzi o Litteras (Pismo/Dokument).

2. Gradivi tympanis i „filentibus”
Ten fragment pochodzi z panegiryku lub życiorysu i jest utrzymany w poetyckim, barokowym stylu, pełnym nawiązań do mitologii rzymskiej.

A) Gradivus

Znaczenie: Jest to przydomek rzymskiego boga wojny, Marsa (Mars Gradivus). Oznacza on „Kroczącego” (do boju), marszerującego. W poezji łacińskiej Gradivus to synonim wojny.

B) filentibus czy silentibus? W druku i piśmie z XVII wieku litera „s” (tzw. długie s) wyglądała niemal identycznie jak „f” (różniła się tylko brakiem lub szczątkową poprzeczką).

Słowo, które Pan przepisał jako filentibus, to w rzeczywistości silentibus (od silere – milczeć).

C) Tłumaczenie frazy:

...silentibus Gradivi tympanis...

Dosłownie: „...gdy milkły bębny Marsa [Boga Wojny]...”

Sens przenośny: „Gdy ucichły odgłosy wojny” lub „Po zakończeniu działań wojennych”.

Kontekst całego zdania: Tekst mówi o tym, że Biskup (wtedy jeszcze jako żołnierz) brał udział w wyprawie moskiewskiej Zygmunta III Wazy.

Expleta tandem feliciter gloriosa hac Expeditionis publicae funccione silentibus Gradivi tympanis...

Tłumaczenie: „Gdy wreszcie szczęśliwie dopełniła się ta chwalebna funkcja wyprawy publicznej [wojennej], a bębny wojny zamilkły...”

Dalsza część (cum firmius praememoriti... Aulae adhaerere coepisset) mówi o tym, że po wojnie zaczął on mocniej wiązać się z dworem wspomnianego króla.

Podsumowanie dla Pana notatek:
Lras = Litteras (Dokumenty/Listy).

Lorus = Locus (Miejsce – w zwrocie Locus Sigilli - Miejsce Pieczęci).

Gradivi tympanis = Bębny Marsa (metafora wojny).

filentibus = silentibus (milknące/gdy milkły – efekt tzw. długiego „s”).

Ma Pan rację, pisząc o procesie powstawania dokumentu. Oryginał był dyktowany lub brulionowany, potem wpisywany do ksiąg (oblatowany) przez pisarza, który mógł popełnić błąd lub pisać niewyraźnie, a teraz my to odczytujemy. Jednak w przypadku Locus i Litteras są to tak standardowe formuły kancelaryjne, że możemy być pewni ich brzmienia, nawet jeśli pismo jest niechlujne.

Szanowny Panie Przemysławie,
serdecznie dziękuję za wyczerpującą odpowiedź. Przebrnąłem przez Gostiumowskiego i cztery oblaty z Metryki Koronnej i wystarczy. te są dość czytelne w porównaniu z dwoma zapisami o zostaniu Obywatelem Krakowa jeden z 1653 i drugi z 1673 - straszne bazgroły,(jak wszystkie podobne); tu miałem łatwiej, ponieważ je kiedyś przepisano w języku łacińskim dość jasno, zrozumiale.
Dziękuję.
Z poważaniem

Dominik Dzianott