genealodzy.pl

Dzień dobry,

Zwracam się z prośbą o pomoc w wyjaśnieniu zależności między obrządkiem a narodowością w dawnej Galicji, szczególnie na terenie obwodu tarnopolskiego w czasach zaboru austriackiego.

Zawsze uczono mnie, że Polacy byli wyznania rzymskokatolickiego, natomiast Ukraińcy (Rusinowie) należeli do Kościoła greckokatolickiego.

Część moich przodków była w 100% polska. Ich małżeństwa, chrzty dzieci i zgony były rejestrowane w parafiach rzymskokatolickich.

Inna linia mojej rodziny przybyła z Moraw i osiedliła się w obwodzie tarnopolskim. Większość zapisów metrykalnych tej grupy znajduje się w księgach parafii greckokatolickich.

Jeszcze inni przodkowie, prawdopodobnie pochodzący bezpośrednio z regionu Tarnopola, także mają większość swoich akt w parafiach greckokatolickich. W związku z tym nie jestem pewien, czy byli oni Polakami, czy Ukraińcami.

Podczas badań nad pewną rodziną, która wyemigrowała do Brazylia, zauważyłem, że przez wiele dziesięcioleci wszystkie akty były zapisywane w parafii greckokatolickiej. Natrafiłem jednak na dwa lub trzy wpisy z łacińskim skrótem „r.c.” (ritus catholicus), co wskazuje na obrządek rzymskokatolicki.

W związku z tym chciałbym zapytać:

Czy w tamtym okresie możliwe było, aby osoby narodowości polskiej należały do parafii greckokatolickiej, a osoby narodowości ukraińskiej do parafii rzymskokatolickiej? Czy istniały w tej kwestii wyraźne normy społeczne lub administracyjne, czy też przynależność parafialna zależała od miejsca zamieszkania, małżeństw mieszanych, dostępności świątyni lub innych czynników praktycznych?

Z góry dziękuję za pomoc.

Edek

Myślę, że na dużym poziomie ogólności, można faktycznie utożsamiać narodowość rusińską (później ukraińską) z obrządkiem wschodnim, a polską z rzymskim, gdy mówimy o XIX i XX-wiecznej Galicji.

Tyle, że pojęcie narodowości na tych terenach chyba w ogóle wypączkowało z podziału kulturowo-wyznaniowego, a mniej miało wspólnego z etnicznością. Dlatego te rozważania są w pewnym stopniu tautologiczne. Poczucie narodowości polskiej z początku ograniczało się do potomków rzymskokatolickich rodzin szlacheckich, które odczuwały ścisły związek kulturowy z polskością i to promieniowało na rzymskokatolickie warstwy ludowe. Masy mówiące po rusińsku i chodzące do cerkwi w tym kontekście rozwinęły w odpowiedzi, w ciągu wieku XIX, poczucie tożsamości rusińskiej, już narodowe. W innych warunkach historycznych mogłoby być inaczej, czego dowodzą przykłady, gdy ludność mówiąca w jakimś języku, ale kulturowo izolowana, nabywa poczucia narodowego obcego jej etniczności, choćby Mazurzy.

Sytuację komplikuje fakt dość wysokiej częstości małżeństw mieszanych w Galicji, co jest zrozumiałe, gdy nie było bariery religijnej takiej jak między rzymskimi katolikami, a ewangelikami na styku polsko-niemieckim, czy prawosławnymi na rosyjskim, nie mówiąc już o zupełnej niemożliwości w przypadku Żydów. W efekcie spory odsetek ludności chodzącej do kościoła miał rusińskich przodków i vice versa, co musiało dawać szeroką strefę przejściową w zakresie tożsamości narodowej. W takich wypadkach tożsamość ostatecznie wykuwa się zwykle w sytuacji jakiegoś poważnego konfliktu między społecznościami i to zaszło w XX wieku.

Dlatego w odniesieniu do członków konkretnych rodzin, szczególnie mieszanych, te ogólne rozważania mogą nie mieć ostatecznie zastosowania, ich narodowość w ciągu wieku XIX mogła być jeszcze nieustalona, a w dwudziestym mogła zależeć od indywidualnego losu i przekonań osoby, czyli od tego, z którą grupą lojalność osoba ta wybrała. To zachodziło oczywiście na ogół po linii obrządku, ale nie musiało w 100%, bo narodowość wybieramy i odczuwamy sami, podczas gdy wyznanie zwykle wynika z urodzenia w konkretnej rodzinie, a tym bardziej etniczność.

Łukasz

"Myślę, że na dużym poziomie ogólności, można faktycznie utożsamiać narodowość rusińską (później ukraińską) z obrządkiem wschodnim, a polską z rzymskim, gdy mówimy o XIX i XX-wiecznej Galicji."
W prkatycznym roboczym uproszczeniu - jak najbardziej. Jednakowoż potomkowie ludzi wysiedlonych z Beskidów określają się jako Łemkowie. Obywatelstwa im po II wojnie i przesiedleniu powmuszano radzieckie, potem ukraińskie. Na Ukr. jednak nie są uważani za Ukraińców, a oni sami w prywatnych rozmowach też nie do końca się za Ukraińców uważają. (Nie, że teraz, chcąc uniknąć poboru, tylko mieli tak jeszcze przed 2014 r.) Ba! Na podstawie aktów urodzenia dziadków (II RP) uzyskują Karty Polaka.
Czyli co? Czy na potrzeby genealogii, przyjmujemy ww. praktyczne uproszczenie. Gdyby kto jednak chchiał wejść w kwestie kulturowe, etniczne, to pamiętamy, że w tej dziedzinie ww.podział podział jest już nieostry. I tylko po to mój wtręt, żeby to uściślić.