Amelio,
odpowiadając na Twoje pytanie
z jaką niesprawnością mogła borykać się kobieta żyjąca w drugiej polowie XIX w., (którą określono jako niezdolną do wykonywania pracy zarobkowej).
Określenie „niezdolności do wykonywania pracy zarobkowej” mogło obejmować zarówno realne choroby, jak i uwarunkowania społeczne.
1. Kontekst społeczny
W XIX wieku „niezdolność do pracy” nie zawsze oznaczała paraliż czy głęboką chorobę. Mogła to być „niezdolność klasowa”. Kobiety zubożałe z klasy średniej lub szlacheckiej nie były wychowywane do pracy fizycznej (np. w polu czy fabryce), a praca ta była uznawana za ujmę na honorze rodziny. W świetle ówczesnych realiów, bez wykształcenia pedagogicznego czy muzycznego, były one uznawane za „niezdolne do zarobkowania” i całkowicie zależne od krewnych. Kobiety, bez względu na szerokość geograficzną, niezmiennie pozostawały pod szczególną opieką mężczyzn, przypominając, w świetle obowiązującego wówczas prawa,
dzieci specjalnej troski.
Walka kobiet o równouprawnienie trwała przez cały XIX wiek – a zanim doszło do równouprawnienia w zakresie prawnym, trzeba było pozbyć się ustawodawstwa, które traktowało kobietę jak istotę podrzędną, np. Europejki musiały poddawać się kodeksowi Napoleona (który we Francji obowiązywał on od 1804 roku, w Księstwie Warszawskim od 1808, a w Królestwie Polskim od 1815 roku).
Code civil stał się fundamentem prawa cywilnego większości krajów Starego Kontynentu.
Przyjmując patriarchalną koncepcję rodziny, kodeks podporządkowywał żonę oraz dzieci władzy męża lub ojca, a władza ta obejmowała wszystkie sfery życia, nawet osobiste. W świetle obowiązującej w XIX wieku legislacji kobieta uchodziła za wiecznie małoletnią. Kobietom odebrano możliwość nabywania, sprzedawania czy zastawiania własności, nie pozwolono im się kształcić.
Szerzej kwestię tę omawia artykuł pt.
„Europa w XIX wieku nie była kobietą”, który ukazał się w popularnonaukowym czasopiśmie Uniwersytetu Śląskiego „No Limits” nr 1(7)/2023.
2. Choroby przewlekłe i zakaźne
Określenie kobiety jako „niezdolnej do pracy zarobkowej” w dokumentach (np. aktach ślubu, procesach o alimenty, dokumentach szpitalnych czy wnioskach o zapomogę) mogło wynikać z bardzo szerokiego spektrum przyczyn medycznych.
Najczęstsze niesprawności i schorzenia, z którymi mogła borykać się taka kobieta.
Gruźlica (suchoty): Najczęstsza przyczyna wyniszczenia organizmu, powodująca skrajne osłabienie i plucie krwią.
Zaawansowany reumatyzm: Ciężkie zapalenia stawów, które uniemożliwiały ruch i pracę fizyczną (np. pranie, szycie).
Kiła (syfilis): W późnym stadium atakowała układ nerwowy, wywołując paraliż, ślepotę lub zaburzenia psychiczne.
Niewydolność serca: Często będąca powikłaniem po przechorowaniu gorączki reumatycznej w dzieciństwie.
Ślepota lub postępująca utrata wzroku: Wykluczała z większości prac kobiecych, takich jak krawiectwo czy służba domowa (często skutek jaskry, zaćmy lub jaglicy).
Głuchota i głuchoniemota: Znacznie ograniczające możliwości komunikacji i zatrudnienia.
Amputacje i deformacje kończyn: Wynikające z wypadków przy pracy (np. w rosnącym przemyśle włókienniczym) lub wad wrodzonych.
Histeria: Ówczesna „diagnoza-worek” dla kobiet, pod którą kryły się depresja, stany lękowe, trauma czy ból przewlekły.
Padaczka (wielka choroba): Osoby z epilepsją były stygmatyzowane i uznawane za całkowicie niezdolne do samodzielnego funkcjonowania.
Otępienie lub „obłęd”: Wszelkie zaburzenia psychiczne, które leczono wówczas w zamkniętych azylach lub izolowano w domach.
...itp., itd.
Łączę pozdrowienia –
Lidia