2 lipca 2011 roku odbyła sie promocja książki autorstwa sędziego i regionalisty, zasłużonego dla gminy Strzyżewice Ferdynanda Rymarza. Jest to już 8 książka o tematyce regionalnej tego autora.
Książka pod tytułem "DZIEJE PARAFII W KIEŁCZEWICACH" wydana została w 2011 roku nakładem Wydawnictwa POLIHYMNIA z Lublina.
© Copyright by POLIHYMNIA, książkę wydano przy współpracy Strzyżewickiego Towarzystwa Regionalnego.
Poniżej zamieszczam spis treści ww publikacji.
SPIS TREŚCI
I. PRZESŁANIE METROPOLITY LUBELSKIEGO KS. ARCYBISKUPA
PROF. JÓZEFA ŻYCIŃSKIEGO NA JUBILEUSZ PARAFII TRÓJCY
PRZENAJŚWIĘTSZEJ W KIEŁCZEWICACH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
II. PRZEDMOWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
III. TERENY NADBYSTRZYCKIE PRZED POWSTANIEM PARAFII . . . 19
1. Źródła archeologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
2. Źródła historyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
3. Pochodzenie (etymologia) nazwy wsi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
4. Metryka Kiełczewic z 1325 czy z 1375 roku? . . . . . . . . . . . . . . . 25
5. Król Polski Władysław Jagiełło w Kiełczewicach . . . . . . . . . . . . 30
6. Rycerski ród Awdańców. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
IV. FUNDACJA PARAFII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
1. Legendy założycielskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
2. Fundator parafii – Jan z Kiełczewic herbu Abdank . . . . . . . . . . 37
3. Przywilej lokacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42
4. W strukturach administracji kościelnej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53
V. ADMINISTRATORZY PARAFII NA PRZESTRZENI WIEKÓW . . . . . . 57
VI. OKRESY ROZWOJU I REGRESU PARAFII . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
1. W czasie pierwszego kościoła drewnianego (1431–1603 [1683]) . . . 61
2. Drugi kościół – murowany (1603–1630 lub 1683). . . . . . . . . . . 65
3. Układ z 1819 roku między włościanami, a proboszczem o zamianę dziesięciny. . 78
4. Pożar kościoła w 1900 roku – utrata obiektów zgromadzanych przez wieki . . . . . 82
5. Odbudowa świątyni w 1904 roku i ponowne uszkodzenie gmachu w czasie I wojny światowej (1914–1915) . . . . . . . . . . . 86
6. W niepodległej II Rzeczypospolitej (1918–1939) . . . . . . . . . . . 90
7. Polacy, Żydzi i Niemcy w okresie II wojny światowej (1939–1944) .. 94
8. Kościół i parafia w czasie PRL (1944–1989) . . . . . . . . . . . . . . . 102
9. W dwudziestoleciu III Rzeczypospolitej Polskiej (1990–2010) . . . . . 108
10. W roku jubileuszu 580-lecia parafii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
VII. ŻYCIE RELIGIJNE PARAFIAN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
1. Praktyki religijne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
2. Wizyty kanoniczne, duszpasterskie i świeckie . . . . . . . . . . . . . 117
3. Instytucje parafialne oraz stowarzyszenia i organizacje katolickie . . . 120
4. Uroczystość Nawiedzenia Matki Bożej w Obrazie Jasnogórskim . . . 125
5. Nauczanie dzieci religii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129
6. Obrzędowość religijno-świecka parafian . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133
VIII. WSPÓŁCZEŚNI PROBOSZCZOWIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137
1. Ks. proboszcz kanonik Antoni Anyszkiewicz (1910–1987) . . . 137
2. Ks. proboszcz kanonik Roman Łaska (1938–) . . . . . . . . . . . . . 141
3. Ks. proboszcz kan. Zbigniew Szcześniak (1959–) . . . . . . . . . . 143
IX. POWOŁANIA KAPŁAŃSKIE I ZAKONNE Z TERENU PARAFII. . . 145
1. Ks. biskup Józef Koźmian (1773–1831) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146
2. Franciszek Rymarz – brat Urban (1894–1965) . . . . . . . . . . . . . 147
3. Ks. Wacław Dzida OFMConv. (1922–1990) . . . . . . . . . . . . . . . 149
4. Ks. Marian Rymarz CM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150
5. Ks. Marcin Edward Smalec . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153
X. OBIEKTY KOŚCIELNE, PARAFIALNE I SAKRALNE . . . . . . . . . . . . 155
1. Organy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155
2. Dzwonnica, plebania, organistówka, schody zewnętrzne . . . . 157
3. Cmentarze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159
4. Kaplica Rzymsko-Katolicka w Strzyżewicach pw. Miłosierdzia Bożego .. 166
5. Zabytki przeszłości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172
XI. ZGROMADZENIE SIÓSTR SŁUG JEZUSA . . . . . . . . . . . . . . . . . .173
XII. ZDJĘCIA ARCHIWALNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . 205
XIII. FOTOGRAFIE SZCZEPANA KASIURY . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . 222
XIV. WYKAZ ŹRÓDEŁ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
I. Źródła rękopiśmienne archiwalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235
II. Źródła drukowane – zwarte . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 237
III. Artykuły w wydawnictwach zbiorowych . . . . . . . . . . . . . . . . 242
Lista darczyńców jubileuszowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
Podziękowania jubileuszowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247
XV. INDEKS NAZWISK . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249
Książka dostępna w sklepie internetowym Wydawnictwa POLIHYMNIA
Dzieje Parafii Kiełczewice - lubelskie
Moderatorzy: elgra, maria.j.nie
-
Sawicki_Julian
- Posty: 3423
- Rejestracja: czw 05 lis 2009, 19:32
- Lokalizacja: Ostrowiec Świętokrzyski
Dzieje Parafii Kiełczewice - lubelskie
Witam , wszystko jasne ale by się książka lepiej sprzedawała to najważniejsze jest tu by podać jeśli można indeks nazwisk , ktoś może mieć w tej książce nazwisko które poszukuje ; pozdrawiam - Julian
Poniżej fragment z książki Ferdynanda Rymarza "Dzieje Parafii Kiełczewice" dotyczący spraw sądowych. Jest trochę nazwisk, możliwe, że kogoś zainteresuje?
UKŁAD Z 1819 ROKU MIĘDZY WŁOŚCIANAMI,
A PROBOSZCZEM O ZAMIANĘ DZIESIĘCINY
Dziesięcina w dawnych wiekach oznaczała podatek pobierany przeważnie
w naturze od podwładnych (posiadaczy ziemi), obejmujący 10%
ich dochodów i przeznaczony na potrzeby kościelne, zwłaszcza na utrzymanie
duchowieństwa. Ten rodzaj podatku ma bardzo dawne pochodzenie,
znany jest już w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, a w Polsce
był wprowadzony wraz z przyjęciem chrześcijaństwa. Rozróżniano wiele
rodzajów dziesięcin: najczęściej występowała dziesięcina gruntowa, do
której zaliczano dziesięcinę snopową, zwaną też wytyczną od wytyczania
w polu snopów zboża; osepową, gdy snopy zamieniano na odpowiednią
miarę zboża; mszalną lub mszową, tzw. meszne (łac. missale), jeżeli przy
poborze duchowni zobowiązywali się odprawić określoną liczbę mszy123.
Czym innym była pańszczyzna, czyli renta odrobkowa, która przy zawieraniu
Układu w 1819 roku miała znaczenie prawne. Polegała ona na
wykonywaniu przez chłopów, w zamian za użytkowanie swych gospodarstw,
różnego rodzaju prac i posług przy uprawie roli na rzecz dziedzica
majątku lub na rzecz kościoła. Chłopi posiadający gospodarstwo
pełnorolne odbywali pańszczyznę sprzężajną (z własnym zaprzęgiem),
małorolni – pańszczyznę pieszą. Pańszczyzna został zniesiona w 1864
roku po wydaniu ukazu carskiego o uwłaszczeniu chłopów124.
Dziesięcinę wytyczną, snopową z pól folwarcznych dziedzica i sołtysich
oraz mszalną (meszne) należną od kmieci każdorazowemu proboszczowi
kiełczewickiemu określał przywilej lokacyjny z 1431 roku.
Dziesięcina mszalna polegała na oddawaniu kościołowi 10% dochodów
w ziarnie zboża: żyta, pszenicy i owsa. Stan taki trwał do roku 1819 roku,
do czasu zawarcia układu między włościanami z Kiełczewic, a proboszczem
kiełczewickim – ks. Florianem Królikowskim. Podstawę prawną
do zamiany tak określonej dziesięciny na dziesięcinę w ziarnie żyta lub
pieniądzu dawał Dekret Królewski z 1817 roku wydany w Petersburgu
przez cara rosyjskiego dla podległego mu Królestwa Polskiego.
Warszawa 1883, s. 38.
123 Encyklopedia Katolicka, t. IV, Wyd. KUL, Lublin 1985, s. 600–601.
124 Encyklopedia Powszechna PWN, t. III, Warszawa 1975, s. 450.
Układ został zawarty na gruntach wsi Kiełczewice w dniu 22 sierpnia
1819 roku odnośnie połowy wsi Kiełczewice należącej do dziedzica
Jana Ryszkowskiego ze Strzyżewic, oraz w dniu 13 września 1819 roku
w stosunku do drugiej połowy Kiełczewic należącej do dziedzica Józefa
Stoińskiego z Kiełczewic, w obecności i pod nadzorem komisarzy:
Wojciecha Lubicz Sadowskiego ze strony Komisji Wojewódzkiej Lubelskiej
i reprezentującego kościelne władze diecezjalne – ks. Michała
Oknińskiego, proboszcza chodelskiego. Obecne były strony Układu:
proboszcz kiełczewicki – ks. Florian Królikowski, obaj dziedzice Kiełczewic
Jan Ryszkowski i Józef Stoiński oraz włościanie, posiadający ziemię
w obu częściach wsi. Obszerny protokół Układu, starannie sporządzony
w języku polskim, wymienia imiennie włościan przystępujących
do porozumienia. W połowie wsi Kiełczewice (należącej do Jana Ryszkowskiego)
występuje 13 włościan: Szymon Adamczyk (osiadły, odrabiał
4 dni pańszczyzny sprzężajnej); Bartłomiej Szubartowski, Wojciech
Bartoszek, Wincenty Tęczyński, Onufry Kuryłowicz (czterech osiadłych
odrabiających 3-dniową pańszczyznę sprzężajną); Jakob (Jakub) Rafałek,
Felix Krzyszczak, Jakob (Jakub) Tetter, Joachim Sobieś, Szymon
Kasperek, Jerzy Bartyszka, Ignacy Ciechański i Samson Szymonowicz
(ośmiu zagrodników odrabiających 3-dniową pańszczyznę pieszą).
W drugiej, bardziej zaludnionej części wsi Kiełczewice (należącej do Józefa
Stoińskiego) wzięło udział w Układzie 22 włościan: Bartłomiej Pidek
i Adam Kucharczyk (obaj osiadli odrabiali 4-dniową pańszczyznę);
Tomek Pidek, Kazimierz Kołtun, Jan Szymański, Michał Żak, Paweł Baran,
Mateusz Cierniechowicz, Kazimierz Baran, Antek Motysia, Jacek
Żak, Wojciech Rymarz (10 osiadłych odrabiających 3-dniową pańszczyznę
sprzężajną); Maciej Baran, wdowa Zelechowa, Stefan Kalicki,
Marcin Baran, Kasper Kołtun, Mateusz Bielak, Bartłomiej Stefański,
Wawrzek Baran, Jan Motłoch, Józef Chrzanowski (dziesięciu zagrodników
odrabiających 3-dniową pańszczyznę pieszą). Żaden z włościan nie
umiał pisać i w miejsce podpisu stawiał krzyżyki, natomiast wszystkich
włościan reprezentował ich plenipotent (pełnomocnik) Karol Jaskołd.
Układ został zawarty z poszanowaniem obowiązujących procedur, (odpowiadają
one standardom obowiązujących w czasach współczesnych
demokratycznego państwa prawa). Świadczą o tym opisane dokładnie
w protokole Układu przystępne włościanom objaśnienia w przedmiocie
zawieranego porozumienia i jego skutków, oraz obecność przy wszystkich
czynnościach pełnomocnika włościan, księdza proboszcza, dziedziców
majątku, oraz przedstawicieli Komisji Wojewódzkiej Lubelskiej.
Dziedzice obu części dóbr Kiełczewice zgodnie oświadczyli, że kościół
kiełczewicki nigdy nie pobierał dziesięciny wytycznej snopowej
z gruntów włościańskich, lecz tzw. „meszne”, czyli osep w ziarnie żyta,
jęczmienia i owsa. Ks. proboszcz Florian Królikowski potwierdził ten
fakt i na dowód tego stanu rzeczy okazał Komisji oryginał przywileju
lokacyjnego z 1431 roku, zaś jego kopię dołączył do akt sprawy. Mocą
zawartego Układu włościanie posiadający ziemię (także w mniejszym
wymiarze zagrodnicy) zobowiązali się w miejsce dotychczasowego podatku
tzw. „mesznego”, oddawanego kościołowi kiełczewickiemu dotychczas
w ziarnie żyta, jęczmienia i owsa, oddawać w przyszłości osep
jedynie w postaci ziarna żyta, w ilości różnie określonej w zależności
od wielkości uprawianego gospodarstwa. Ilość oddawanego ziarna żyta
i jego wartość w pieniądzu oraz przypisanie tego obowiązku określonym
osobom, związano z ilością dni odrabianej pańszczyzny: najwięcej
ziarna oddawali chłopi pełnorolni odrabiający 4 i 3 dni pańszczyzny
sprzężajnej lub pieszej, a najmniej zagrodnicy. Określono roczny termin
oddawania osepu na dzień św. Marcina – tj. 11 listopada każdego roku.
W obu częściach wsi stwierdzono istnienie tzw. pustek, czyli gruntów
przez nikogo nie uprawnianych, porośniętych krzakami i drzewami125.
Istnienie pustek gruntowych wskazuje na niewykorzystane dotąd możliwości
zasiedlenia wsi ludnością włościańską.
Włościan wsi Kiełczewice nie obowiązywała najbardziej uciążliwa
dziesięcina snopowa, pobierana wprost na polu, (co dziesiąty snop), lecz
dziesięcina bardziej przystępna w postaci dostarczania ziarna z trzech
rodzajów zbóż. Rzecz ciekawa: dokument lokacyjny stanowił, że dziesięcina
będzie pobierana w ziarnie pszenicy, żyta i owsa. W Układzie
z 1819 roku wszystkie strony zgodnie stwierdziły, że na terenach kiełczewickich
od „pamiętnych” czasów nie uprawiano pszenicy i zamiast niej,
obok żyta i jęczmienia, oddawano ziarno owsa. Włościanie podczas za-
125 APL. Komisja Województwa Lubelskiego (KWL), 1816–1837, sygn. 206, s. 20–26,
36–40.
wierania Układu nie skorzystali z prawa zamiany dziesięciny w ziarnie
na czynsz pieniężny i pozostali przy starej formie płatności ograniczając
ją jedynie do ziarna żyta.
Postanowienia Układu z 1819 roku, niezależnie od swojej merytorycznej
treści, (niewielkiej zmiany dziesięciny), dają obraz stosunków
społeczno-gospodarczych we wsi parafi alnej, ukazują stopień zasiedlenia
ludnością oraz imiennie wymieniają zamieszkałych tu włościan.
W całych Kiełczewicach w roku 1819 mieszkało 35 rodzin chłopskich
związanych stosunkiem poddaństwa z dziedzicami, w tym 17 rodzin
pełnorolnych od dawna tu osiadłych kmieci, (odrabiających 3–4-dniową
pańszczyznę sprzężajną tzn. własnym zaprzęgiem), oraz 18 rodzin zagrodników
niepełnorolnych (odrabiających 3-dniową pańszczyznę pieszą).
Układ nie podaje obszaru ziemi posiadanej przez osiadłych kmieci
i zagrodników, ale w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że średnie
gospodarstwo odrabiające 4-dniową pańszczyznę sprzężajną mogło
uprawiać około jednego łana ziemi; 3-dniową pańszczyznę sprzężajną
– ½ łana ziemi, a zagrodnicy z 3-dniową pańszczyzną pieszą – ¼ łana,
(jeden łan chełmiński był równy ok. 32 morgom). Najzamożniejszymi
kmieciami od dawna tu osiadłymi w kolejności alfabetycznej wówczas
byli: Szymon Adamczyk, Adam Kucharczyk, Bartłomiej Pidek oraz Kazimierz
Baran, Paweł Baran, Wojciech Bartoszek, Mateusz Cierniechowicz,
Kazimierz Kołtun, Felix Krzyszczak, Onufry Kuryłowicz, Antek
Motysia, Tomek Pidek, Wojciech Rymarz, Bartłomiej Szubartowski, Jan
Szymański, Wincenty Tęczyński, Michał Żak. Większość nazwisk włościan
osiadłych i zagrodników występujących w 1819 roku pojawia się
nadal na terenie parafi i niemal po 200 latach w czasach współczesnych.
Do tych 35 rodzin chłopskich związnych z dworem kiełczewickim
należy doliczyć rodziny związane stosunkiem poddaństwa z gospodarstwem
kościelnym (właściwie małym folwarkiem kościelnym uprawiającym
6 i ½ łanów, tj. 208 mórg ziemi). Poddani kościoła odrabiali na
jego rzecz pańszczyznę. Do wielkości zaludnienia Kiełczewic ludnością
wiejską należy zaliczyć niewielką liczbę komorników, wyrobników
i służbę dworu i kościoła.
UKŁAD Z 1819 ROKU MIĘDZY WŁOŚCIANAMI,
A PROBOSZCZEM O ZAMIANĘ DZIESIĘCINY
Dziesięcina w dawnych wiekach oznaczała podatek pobierany przeważnie
w naturze od podwładnych (posiadaczy ziemi), obejmujący 10%
ich dochodów i przeznaczony na potrzeby kościelne, zwłaszcza na utrzymanie
duchowieństwa. Ten rodzaj podatku ma bardzo dawne pochodzenie,
znany jest już w starożytnym Egipcie, Grecji i Rzymie, a w Polsce
był wprowadzony wraz z przyjęciem chrześcijaństwa. Rozróżniano wiele
rodzajów dziesięcin: najczęściej występowała dziesięcina gruntowa, do
której zaliczano dziesięcinę snopową, zwaną też wytyczną od wytyczania
w polu snopów zboża; osepową, gdy snopy zamieniano na odpowiednią
miarę zboża; mszalną lub mszową, tzw. meszne (łac. missale), jeżeli przy
poborze duchowni zobowiązywali się odprawić określoną liczbę mszy123.
Czym innym była pańszczyzna, czyli renta odrobkowa, która przy zawieraniu
Układu w 1819 roku miała znaczenie prawne. Polegała ona na
wykonywaniu przez chłopów, w zamian za użytkowanie swych gospodarstw,
różnego rodzaju prac i posług przy uprawie roli na rzecz dziedzica
majątku lub na rzecz kościoła. Chłopi posiadający gospodarstwo
pełnorolne odbywali pańszczyznę sprzężajną (z własnym zaprzęgiem),
małorolni – pańszczyznę pieszą. Pańszczyzna został zniesiona w 1864
roku po wydaniu ukazu carskiego o uwłaszczeniu chłopów124.
Dziesięcinę wytyczną, snopową z pól folwarcznych dziedzica i sołtysich
oraz mszalną (meszne) należną od kmieci każdorazowemu proboszczowi
kiełczewickiemu określał przywilej lokacyjny z 1431 roku.
Dziesięcina mszalna polegała na oddawaniu kościołowi 10% dochodów
w ziarnie zboża: żyta, pszenicy i owsa. Stan taki trwał do roku 1819 roku,
do czasu zawarcia układu między włościanami z Kiełczewic, a proboszczem
kiełczewickim – ks. Florianem Królikowskim. Podstawę prawną
do zamiany tak określonej dziesięciny na dziesięcinę w ziarnie żyta lub
pieniądzu dawał Dekret Królewski z 1817 roku wydany w Petersburgu
przez cara rosyjskiego dla podległego mu Królestwa Polskiego.
Warszawa 1883, s. 38.
123 Encyklopedia Katolicka, t. IV, Wyd. KUL, Lublin 1985, s. 600–601.
124 Encyklopedia Powszechna PWN, t. III, Warszawa 1975, s. 450.
Układ został zawarty na gruntach wsi Kiełczewice w dniu 22 sierpnia
1819 roku odnośnie połowy wsi Kiełczewice należącej do dziedzica
Jana Ryszkowskiego ze Strzyżewic, oraz w dniu 13 września 1819 roku
w stosunku do drugiej połowy Kiełczewic należącej do dziedzica Józefa
Stoińskiego z Kiełczewic, w obecności i pod nadzorem komisarzy:
Wojciecha Lubicz Sadowskiego ze strony Komisji Wojewódzkiej Lubelskiej
i reprezentującego kościelne władze diecezjalne – ks. Michała
Oknińskiego, proboszcza chodelskiego. Obecne były strony Układu:
proboszcz kiełczewicki – ks. Florian Królikowski, obaj dziedzice Kiełczewic
Jan Ryszkowski i Józef Stoiński oraz włościanie, posiadający ziemię
w obu częściach wsi. Obszerny protokół Układu, starannie sporządzony
w języku polskim, wymienia imiennie włościan przystępujących
do porozumienia. W połowie wsi Kiełczewice (należącej do Jana Ryszkowskiego)
występuje 13 włościan: Szymon Adamczyk (osiadły, odrabiał
4 dni pańszczyzny sprzężajnej); Bartłomiej Szubartowski, Wojciech
Bartoszek, Wincenty Tęczyński, Onufry Kuryłowicz (czterech osiadłych
odrabiających 3-dniową pańszczyznę sprzężajną); Jakob (Jakub) Rafałek,
Felix Krzyszczak, Jakob (Jakub) Tetter, Joachim Sobieś, Szymon
Kasperek, Jerzy Bartyszka, Ignacy Ciechański i Samson Szymonowicz
(ośmiu zagrodników odrabiających 3-dniową pańszczyznę pieszą).
W drugiej, bardziej zaludnionej części wsi Kiełczewice (należącej do Józefa
Stoińskiego) wzięło udział w Układzie 22 włościan: Bartłomiej Pidek
i Adam Kucharczyk (obaj osiadli odrabiali 4-dniową pańszczyznę);
Tomek Pidek, Kazimierz Kołtun, Jan Szymański, Michał Żak, Paweł Baran,
Mateusz Cierniechowicz, Kazimierz Baran, Antek Motysia, Jacek
Żak, Wojciech Rymarz (10 osiadłych odrabiających 3-dniową pańszczyznę
sprzężajną); Maciej Baran, wdowa Zelechowa, Stefan Kalicki,
Marcin Baran, Kasper Kołtun, Mateusz Bielak, Bartłomiej Stefański,
Wawrzek Baran, Jan Motłoch, Józef Chrzanowski (dziesięciu zagrodników
odrabiających 3-dniową pańszczyznę pieszą). Żaden z włościan nie
umiał pisać i w miejsce podpisu stawiał krzyżyki, natomiast wszystkich
włościan reprezentował ich plenipotent (pełnomocnik) Karol Jaskołd.
Układ został zawarty z poszanowaniem obowiązujących procedur, (odpowiadają
one standardom obowiązujących w czasach współczesnych
demokratycznego państwa prawa). Świadczą o tym opisane dokładnie
w protokole Układu przystępne włościanom objaśnienia w przedmiocie
zawieranego porozumienia i jego skutków, oraz obecność przy wszystkich
czynnościach pełnomocnika włościan, księdza proboszcza, dziedziców
majątku, oraz przedstawicieli Komisji Wojewódzkiej Lubelskiej.
Dziedzice obu części dóbr Kiełczewice zgodnie oświadczyli, że kościół
kiełczewicki nigdy nie pobierał dziesięciny wytycznej snopowej
z gruntów włościańskich, lecz tzw. „meszne”, czyli osep w ziarnie żyta,
jęczmienia i owsa. Ks. proboszcz Florian Królikowski potwierdził ten
fakt i na dowód tego stanu rzeczy okazał Komisji oryginał przywileju
lokacyjnego z 1431 roku, zaś jego kopię dołączył do akt sprawy. Mocą
zawartego Układu włościanie posiadający ziemię (także w mniejszym
wymiarze zagrodnicy) zobowiązali się w miejsce dotychczasowego podatku
tzw. „mesznego”, oddawanego kościołowi kiełczewickiemu dotychczas
w ziarnie żyta, jęczmienia i owsa, oddawać w przyszłości osep
jedynie w postaci ziarna żyta, w ilości różnie określonej w zależności
od wielkości uprawianego gospodarstwa. Ilość oddawanego ziarna żyta
i jego wartość w pieniądzu oraz przypisanie tego obowiązku określonym
osobom, związano z ilością dni odrabianej pańszczyzny: najwięcej
ziarna oddawali chłopi pełnorolni odrabiający 4 i 3 dni pańszczyzny
sprzężajnej lub pieszej, a najmniej zagrodnicy. Określono roczny termin
oddawania osepu na dzień św. Marcina – tj. 11 listopada każdego roku.
W obu częściach wsi stwierdzono istnienie tzw. pustek, czyli gruntów
przez nikogo nie uprawnianych, porośniętych krzakami i drzewami125.
Istnienie pustek gruntowych wskazuje na niewykorzystane dotąd możliwości
zasiedlenia wsi ludnością włościańską.
Włościan wsi Kiełczewice nie obowiązywała najbardziej uciążliwa
dziesięcina snopowa, pobierana wprost na polu, (co dziesiąty snop), lecz
dziesięcina bardziej przystępna w postaci dostarczania ziarna z trzech
rodzajów zbóż. Rzecz ciekawa: dokument lokacyjny stanowił, że dziesięcina
będzie pobierana w ziarnie pszenicy, żyta i owsa. W Układzie
z 1819 roku wszystkie strony zgodnie stwierdziły, że na terenach kiełczewickich
od „pamiętnych” czasów nie uprawiano pszenicy i zamiast niej,
obok żyta i jęczmienia, oddawano ziarno owsa. Włościanie podczas za-
125 APL. Komisja Województwa Lubelskiego (KWL), 1816–1837, sygn. 206, s. 20–26,
36–40.
wierania Układu nie skorzystali z prawa zamiany dziesięciny w ziarnie
na czynsz pieniężny i pozostali przy starej formie płatności ograniczając
ją jedynie do ziarna żyta.
Postanowienia Układu z 1819 roku, niezależnie od swojej merytorycznej
treści, (niewielkiej zmiany dziesięciny), dają obraz stosunków
społeczno-gospodarczych we wsi parafi alnej, ukazują stopień zasiedlenia
ludnością oraz imiennie wymieniają zamieszkałych tu włościan.
W całych Kiełczewicach w roku 1819 mieszkało 35 rodzin chłopskich
związanych stosunkiem poddaństwa z dziedzicami, w tym 17 rodzin
pełnorolnych od dawna tu osiadłych kmieci, (odrabiających 3–4-dniową
pańszczyznę sprzężajną tzn. własnym zaprzęgiem), oraz 18 rodzin zagrodników
niepełnorolnych (odrabiających 3-dniową pańszczyznę pieszą).
Układ nie podaje obszaru ziemi posiadanej przez osiadłych kmieci
i zagrodników, ale w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że średnie
gospodarstwo odrabiające 4-dniową pańszczyznę sprzężajną mogło
uprawiać około jednego łana ziemi; 3-dniową pańszczyznę sprzężajną
– ½ łana ziemi, a zagrodnicy z 3-dniową pańszczyzną pieszą – ¼ łana,
(jeden łan chełmiński był równy ok. 32 morgom). Najzamożniejszymi
kmieciami od dawna tu osiadłymi w kolejności alfabetycznej wówczas
byli: Szymon Adamczyk, Adam Kucharczyk, Bartłomiej Pidek oraz Kazimierz
Baran, Paweł Baran, Wojciech Bartoszek, Mateusz Cierniechowicz,
Kazimierz Kołtun, Felix Krzyszczak, Onufry Kuryłowicz, Antek
Motysia, Tomek Pidek, Wojciech Rymarz, Bartłomiej Szubartowski, Jan
Szymański, Wincenty Tęczyński, Michał Żak. Większość nazwisk włościan
osiadłych i zagrodników występujących w 1819 roku pojawia się
nadal na terenie parafi i niemal po 200 latach w czasach współczesnych.
Do tych 35 rodzin chłopskich związnych z dworem kiełczewickim
należy doliczyć rodziny związane stosunkiem poddaństwa z gospodarstwem
kościelnym (właściwie małym folwarkiem kościelnym uprawiającym
6 i ½ łanów, tj. 208 mórg ziemi). Poddani kościoła odrabiali na
jego rzecz pańszczyznę. Do wielkości zaludnienia Kiełczewic ludnością
wiejską należy zaliczyć niewielką liczbę komorników, wyrobników
i służbę dworu i kościoła.
Jeszcze ekspresowy cytat z książki .
Lista proboszczów według źródeł historycznych i archiwalnych
1. pleban Nicolaus (Mikołaj), 1439–1444,
2. vicarius Petrum (Piotr), 1452
3. pleban Nicolaus (Mikołaj), 1457–1461, (być może jest to ten sam
proboszcz, który sprawował swoją posługę od r. 1439 – brak cią-
głości źródeł).
4. ks. Albert, 1529,
Lista proboszczów od roku 1594 na podstawie zapisu parafialnego
1. ks. Wawrzyniec Ołdakowski, 1594, (tu pochowany),
2. ks. Tomasz Przesłaniusz, 1601, (tu pochowany),
3. ks. Adam Skarbek Kiełczewski, 1636,
4. ks. Jakub Kobuszewski, 1641,
5. ks. Paweł Podniesiński, 1668,
6. ks. Józef Socholski, 1688,
7. ks. Benedykt Reyczyński, 1705,
8. ks. Stanisław Szopiński, 1708,
9. ks. Jan Białkowski, 1717,
10. ks. Jerzy Otfinowski, 1730,
11. ks. Jan Zabłocki, 1741,
12. ks. Michał Milanowski, 1756,
13. ks. Wojciech Ostrowski, 1761,
14. ks. Łukasz Skarbek Kiełczewski, 1766,
15. ks. Franciszek Bełdowski, 1777,
16. ks. Antoni Skarbek Kiełczewski SJ, 1779, (tu pochowany),
17. ks. Jan Gałęzowski, 1781, (tu pochowany),
18. ks. Adam Woytkiewicz, 1793,
19. ks. Wojciech Dejowski, 1796, (tu pochowany),
20. ks. Florian Królikowski, 1812, (ur.1779, wyświęcony 1806, tu pochowany),
21. ks. Grzegorz Storczyński, 1833, (ur. 1791, wyświęcony 1818, tu pochowany),
22. ks. Kazimierz Złotkowski, 1855, (ur. 1824, wyświęcony 1848),
23. ks. Antoni Boraczyński, 1867, (był do r. 1872, ur. 1832, wyświęcony 1857),
24. ks. Józef Szydoczyński, 1867, (ur. 1819, wyświęcony 1842),
25. ks. Hipolit Kulesza, 1884, Dominikanin, (ur. 1829, wyświęcony 1853, tu pochowany),
26. ks. Władysław Bieniecki, 1902, (ur. 1863, wyświęcony 1891),
27. ks. Stanisław Kozyra, 1914, (ur. 1867, wyświęcony 1889),
28. ks. Karol Sawulski, 1915, (ur. 1888, wyświęcony 1911),
29. ks. Jan Bednarek, 1917, (ur. 1880, wyświęcony 1907),
30. ks. Walenty Zawistowski, 1925, (ur. 1875, wyświęcony 1900),
31. ks. Józef Groszek, 1926, (ur. 1891, wyświęcony 1917).
32. ks. Stanisław Kamiński, 1933, (ur. 1884, wyświęcony 1908),
33. ks. Witold Stefan Korsak, 1938, (ur. 1904, wyświęcony 1931),
34. ks. Józef Halliop, 1948, (ur. 30.X. 1883, wyświęcony 1909),
35. ks. Antoni Anyszkiewicz, 1952, (ur. 6.VI.1910, wyświęcony 1937, tu pochowany),
36. ks. Adam Galek, 1987, (po nim przez trzy miesiące obowiązki duszpasterskie pełnił tymczasowo ks. Mirosław Łopuch),
37. ks. Roman Łaska, 1988,
38. ks. Zbigniew Szcześniak, 2008.
Lista proboszczów według źródeł historycznych i archiwalnych
1. pleban Nicolaus (Mikołaj), 1439–1444,
2. vicarius Petrum (Piotr), 1452
3. pleban Nicolaus (Mikołaj), 1457–1461, (być może jest to ten sam
proboszcz, który sprawował swoją posługę od r. 1439 – brak cią-
głości źródeł).
4. ks. Albert, 1529,
Lista proboszczów od roku 1594 na podstawie zapisu parafialnego
1. ks. Wawrzyniec Ołdakowski, 1594, (tu pochowany),
2. ks. Tomasz Przesłaniusz, 1601, (tu pochowany),
3. ks. Adam Skarbek Kiełczewski, 1636,
4. ks. Jakub Kobuszewski, 1641,
5. ks. Paweł Podniesiński, 1668,
6. ks. Józef Socholski, 1688,
7. ks. Benedykt Reyczyński, 1705,
8. ks. Stanisław Szopiński, 1708,
9. ks. Jan Białkowski, 1717,
10. ks. Jerzy Otfinowski, 1730,
11. ks. Jan Zabłocki, 1741,
12. ks. Michał Milanowski, 1756,
13. ks. Wojciech Ostrowski, 1761,
14. ks. Łukasz Skarbek Kiełczewski, 1766,
15. ks. Franciszek Bełdowski, 1777,
16. ks. Antoni Skarbek Kiełczewski SJ, 1779, (tu pochowany),
17. ks. Jan Gałęzowski, 1781, (tu pochowany),
18. ks. Adam Woytkiewicz, 1793,
19. ks. Wojciech Dejowski, 1796, (tu pochowany),
20. ks. Florian Królikowski, 1812, (ur.1779, wyświęcony 1806, tu pochowany),
21. ks. Grzegorz Storczyński, 1833, (ur. 1791, wyświęcony 1818, tu pochowany),
22. ks. Kazimierz Złotkowski, 1855, (ur. 1824, wyświęcony 1848),
23. ks. Antoni Boraczyński, 1867, (był do r. 1872, ur. 1832, wyświęcony 1857),
24. ks. Józef Szydoczyński, 1867, (ur. 1819, wyświęcony 1842),
25. ks. Hipolit Kulesza, 1884, Dominikanin, (ur. 1829, wyświęcony 1853, tu pochowany),
26. ks. Władysław Bieniecki, 1902, (ur. 1863, wyświęcony 1891),
27. ks. Stanisław Kozyra, 1914, (ur. 1867, wyświęcony 1889),
28. ks. Karol Sawulski, 1915, (ur. 1888, wyświęcony 1911),
29. ks. Jan Bednarek, 1917, (ur. 1880, wyświęcony 1907),
30. ks. Walenty Zawistowski, 1925, (ur. 1875, wyświęcony 1900),
31. ks. Józef Groszek, 1926, (ur. 1891, wyświęcony 1917).
32. ks. Stanisław Kamiński, 1933, (ur. 1884, wyświęcony 1908),
33. ks. Witold Stefan Korsak, 1938, (ur. 1904, wyświęcony 1931),
34. ks. Józef Halliop, 1948, (ur. 30.X. 1883, wyświęcony 1909),
35. ks. Antoni Anyszkiewicz, 1952, (ur. 6.VI.1910, wyświęcony 1937, tu pochowany),
36. ks. Adam Galek, 1987, (po nim przez trzy miesiące obowiązki duszpasterskie pełnił tymczasowo ks. Mirosław Łopuch),
37. ks. Roman Łaska, 1988,
38. ks. Zbigniew Szcześniak, 2008.