: pt 01 cze 2012, 11:07
autor: Tomek1973
Ludność gminy.
A. Księgi ludności.
1. Księgi ludności w ogóle
Instrukcja o utrzymywaniu i prowadzeniu ksiąg ludności
w gminach miejskich i wiejskich Królestwa Polskiego
z dnia 10 B2) Listopada 1861 r,
Art. 1. W każdej gminie miejskiej lub wiejskiej winny być
zaprowadzone i utrzymywane księgi ludności do zapisywania w nich
wszystkich zamieszkałych w gminie osób.
Art. 2. Gminne księgi ludności winny być dwóch rodzajów,
a mianowicie:
a) księgi stałe do zapisywania osób, ciągle w gminie
przebywających;
b) księgi niestałej ludności, tak zwane meldunkowe, do
zapisywania osób, w gminie zamieszkałych, lecz nie przesiedlonych.
Art. 3. Księgi ludności w gminach miejskich prowadzą i
utrzymują prezydenci lub burmistrze miasta, w gminach wiejskich Wójci
:tych gmin.
Uwaga. Prezydenci, burmistrze i wójci gmin obowiązani
prowadzić skorowidz alfabetyczny do ksiąg stałych ["niestałych.
Art. 4. Księgi ludności w gminach miejskich winny być
zaprowadzone na koszt kas miejskich, w prywatnych gminach wiejskich,
na rachunek samego właściciela albo właściciela wszystkich wsi, wcho-
dzących w skład gminy; w skarbowych gminach wiejskich, na
rachunek skarbu Królestwa
Dzisiaj, po wydaniu ukazu z roku 1864 prywatne gminy wiejskie
przestały istnieć
Art. 5 Rządy gubernjalne obowiązane są sporządzać i
wydawać życzącym drukowane blankiety ksiąg ludności, za ściągnięciem
jedynie wartości papieru i druku, nie przechodząc normy, określonej
w zawartych przez rządy gubernjalne umowach na dostawę w ogóle
drukowanych blankietów, które to ceny winny być podane do
publicznej wiadomości w Dzienniku Gubernjalnym (Wiadomościach Guber-
njalnych). -
Art. 6. Księgi ludności winny być prowadzone i utrzymywane
w najlepszym porządku, każda pozycja odnotowana ściśle i wiernie,
pismem czytelnem bez poprawek i skrobań, wszystkie słowa i liczby
należy wypisywać całkowicie i niezamieniając ich przyjętym wyrazem
„to samo" lub innemi znakami skróconemi.
Art. 7. Na każdej stronie księgi ludności należy zapisywać nie
więcej, jak dziesięć osób.
Art. 8. Za każdy nieporządek i nadużycie w prowadzeniu i u-
trzymywaniu ksiąg ludności winni podlegają odpowiedzialności, na
drodze administracyjnej lub sądowej.
Kary za te przekroczenia przewidziane są kodeksem karnym w
rozdziale o ogólnych przestępstwach służbowych.
Art. 9. Księgi ludności, ukończone i dla tego wyszłe z użycia,
nie mogą być zniszczone i pozostają w aktach zarządu gminnego.
Art. 10. Nadzór nad prowadzeniem i utrzymywaniem ksiąg
ludności w porządku, powierza się odnośnym władzom
administracyjnym.
Art. 11. Instrukcja niniejsza, łącznie z dodatkami, winna być
przyszyta na początku aktów o ludności każdego zarządu gminnego.
2. Księgi ludności stałej.
Art. 12. Do ksiąg ludności stałej winny być zapisywane:
a) wszystkie osoby, stale w gminie zamieszkałe;
b) osoby, przybyłe z innych gmin na stałe zamieszkanie,
które okazały świadectwa przesiedlenia;
. e) mieszkańcy Cesarstwa Rosyjskiego i cudzoziemcy, w gminie
osiedlający się, na stałe zamieszkanie, zapisywanie których może
zachodzić nie inaczej, jak na zasadach, wskazanych w art. 77
niniejszej instrukcji.
Art. 13. Księgi ludności stałej winny być prowadzone podług
wzoru załączonego w dodatku lit. A, dodanym do post. Namiest. Król.
z d. 27 Stycznia 1818 r. za wyłączeniem wypadku, przewidzianego
art. 16.
Do ksiąg tych, zgodnie z art. 12, winny być zapisywane
wszystkie osoby płci obojej, z wymienieniem ich imion i nazwisk, imion
rodziców, nazwiska rodowego matki i z oznaczeniem ich płci, wieku,
miejsca urodzenia, stanu, wyznania, środków do życia, miejsca
poprzedniego zamieszkania, a także zmian zaszłych z niemi w ciągu
roku.
Art. 14. Na pierwszej stronie księgi ludności winna być podaną
nazwa miasta, gminy, wsi, powiatu i gubernji.
Art. 15. Arkusze, składające księgę ludności, dzielą się na 12
głównych rubryk, idących po sobie w następującym porządku:
1. W rubryce „numer domu" zamieszcza się numer domu,
oznaczony na tablicy domu.
2. W rubryce „rodzaj domu" należy pisać pałac, dwór,
oficyna, kuchnia, folwark, gorzelnia, browar, karczma i t. p.
3. W rubryce „imię i nazwisko mieszkańców domu" zapisują
się wszystkie osoby stale zamieszkałe w domu z oznaczeniem ich imion
i nazwisk.
Uwaga. Pod nazwiskiem mieszkańca należy wymienić imię ojca
i matki, jak również rodowe nazwisko matki; jeśli zaś jest
powtórnie zamężna, należy wymienić nazwisko
pierwszego męża.
4. "W rubryce płeć „męzka i żeńska" pisze się w odpowiedniej
rubryce cyfra 1.
5. W rubryce „data urodzenia" należy wymieniać dzień,
miesiąc i rok urodzenia osoby, według dowodów urzędowych.
Uwaga. W braku dowodów urzędowych, prezydent, burmistrz albo
wójt gminy, zawezwawszy dwóch stałych mieszkańców,
sporządza odpowiedni protokół i oznacza w księdze
ludności tylko rok urodzenia osoby, nadmieniwszy w rubryce-
w oddzielnej uwadze, iż wiek tej osoby został oznaczony
z mocy sporządzonego protokółu; poczem wyjaśnienie to
zostaje stwierdzone podpisami obecnych, sam zaś protokół
zgodnie z art. 32 zachowuje się w aktach zarządu.
. 6. W rubryce „stan cywilny" zapisuje się, czy mieszkaniec
żonaty, owdowiały albo wolny, a ,o kobiecie czy owdowiała, zamężna
i t. d.
7. "W rubryce „stan" pisze się o każdej osobie, czy należy ona
do stanu szlacheckiego lub do innego,
8. W rubryce „jakiego wyznania" oznacza się, jaką wyznaje
religję każdy mieszkaniec t.j. czy jest wyznania prawosławnego,
rzymsko-katolickiego, unickiego, ewangielickiego, albo czy jest żydem,
mahometaninem i t. d.
9. "W rubryce „zajęcie, rzemiosło lub inny sposób do życia"
należy objaśnić dokładnie, czy mieszkaniec jest właścicielem ziemskim
lub miejskim, lub czy jest dzierżawcą, urzędnikiem lub duchownym,
a w takim razie którego stopnia, z odróżnieniem świeckich od
zakonników, a względnie do ostatnich, do jakiego należy zakonu; lub czy
mieszkaniec jest rządcą, ekonomem, kupcem, handlarzem,
przemysłowcem, rzemieślnikiem, jakiego mianowicie rzemiosła, z jakich
utrzymuje się posług, zarobków i t. d.
1.0. "W rubryce „miejsce urodzenia" należy wypisywać nazwę
miasta lub wsi, gminy, powiatu i gubernji, gdzie się każdy
mieszkaniec urodził; co się zaś tyczy cudzoziemców należy nadmieniać, zkąd
są rodem.
Gdyby miejsce urodzenia nie było wiadomem, w takim razie
pisze się „niewiadomo".
11, W" rubryce „zkąd przybyli" wymienia się miejsce
ostatniego zamieszkania, t. j. gdzie każdy mieszkaniec przed osiedleniem
w obecnej gminie poprzednio -stale mieszkał, a prócz tego należy
oznaczać dokument, na zasadzie którego został zapisany do księgi ludności
stałej.
12. W rubryce ,,uwagi” należy zamieszczać to wszystko, co
koniecznem jest do wyjaśnienia wszystkich odnoszących się do
każdego mieszkańca wiadomości, a mianowicie, wszystkie zaszłe z nim
zmiany, np. do jakiej wsi, miasta, gminy i powiatu i kiedy właśnie się
przesiedlił, kiedy poświęcił się zawodowi duchownemu, kiedy został
powołany do służby wojskowej, albo wstąpił jako ochotnik; kiedy zo-
stał aresztowany, kiedy się ożenił, rozwiódł, umarł, wyjechał za
świadectwem, albo uciekł z miejsca pobytu i t. p.
Art. 16. Jeśli w przyszłości zajdzie gdziekolwiek potrzeba
zaprowadzenia nowych ksiąg ludności, wskutek zupełnego ukończenia,
istniejących obecnie, zniszczenia albo zatracenia, albo też z
rozporządzenia władzy, to książki takie winny być zaprowadzone podług
wzoru podanego w dodatku Nr. 1, a rubryki ich należy wypełniać na
zasadzie art. 14 i 15 niniejszej instrukcji i podanych w tym wzorze-
wskazówek.
Art. 17. Księgi ludności stałej każdej gminy miejskiej i
wiejskiej mają, być prowadzone w dwóch egzemplarzach; jeden z nich
winien się znajdować na miejscu w zarządzie gminnym, drugi zaś w
zarządzie miejscowego naczelnika powiatu.
Art. 21. Każda gmina wiejska winna mieć jedne księgę
ludności, składającą się z tylu oddziałów, ile się w niej znajduje wsi lub
osad, mających osobne nazwy.
Art. 22. Każdy dom w mieście, we wsi lub osadzie winien mieć-
osobny numer i stronicę w księdze ludności. Do stronicy każdego
domu należy dodawać pewną liczbę drukowanych arkuszy, aby
wszyscy, urodzeni ze stałych mieszkańców gminy, lub też przybyli tamże
na stałe zamieszkanie, mogli być podawani do księgi ludności.
Art. 23. Osoby, które ubyły z powodu śmierci lub opuściły
gminę, należy wyłączać z księgi ludności, stosując się w tym
względzie do przepisów, zawartych w art. 61 i 77. Wyłączenia tego
należy dokonywać następującym sposobem: w rubryce „uwaga"
zamieszczać, iż osoba umarła lub przesiedliła się na stałe zamieszkanie do
innej gminy z wyraźnem oznaczeniem daty, kiedy się to stało; w
rubryce „imię i nazwisko" przekreślać poprzecznemi kreskami imię. i
nazwisko osoby ubyłej. Prócz tego w rubryce „płeć" także przekreślić
cyfrę 1, nigdy nie przekreślając nie wzdłuż linij.
Osób ubyłych bez wiedzy zarządu gminnego nie należy wcale
wyłączać z księgi ludności, lecz w rozdziale ,.uwaga" należy uczynić
wzmiankę, że się nieprawnie wydaliły z gminy i kiedy mianowicie.
Uwaga. Osobna kontrola takich osób winna być prowadzoną i u-
trzymywaną w każdej gminie podług wzoru w dodatku
Nr. 2.
3. Księgi ludności niestałej.
Art. 24. Do księgi ludności niestałej zapisują się: osoby,
przybyłe do gminy na pobyt czasowy, na zasadzie świadectw lub paspor-
tów zagranicznych; osoby te nie mogą być wciągnięte do księgi
ludności stałej z powodu niezachowania przepisów o przesiedleniu.
Art. 25. Księgi ludności niestałej mają być prowadzone
podług wzoru w dodatku Nr. 3.
Art. 26. Księgi ludności niestałej dzielą się na 13 rozdziałowr
które należy wypełniać podług wskazanego we wzorze porządku i
zgodnie z objaśnieniem, powołanem w art. 15 o księgach ludności stałej.
Art. 27. Księgi ludności niestałej winny być prowadzone:
a) w miastach gubernjalnyeh: w dwóch egzemplarzach t. j. na.
miejscu u właściciela domu i w magistracie;
b) we wszystkich innych miastach i gminach wiejskich w
jednym egzemplarzu w miejscowym zarządzie gminnym.
Art. 29. W rubryce „uwaga", księgi ludności niestałej, winny
być dokładnie oprócz innych zapisywane jeszcze następujące dane:
Kto z czasowo w gminie przebywających podlega powinności
wojskowej, do jakiej jest zaliczony kategorji, czy ma prawo na
zwolnienie od służby wojskowej i czy podlega losowaniu.
Chociaż w skutek zaszłych zmian przy spełnianiu służby wojskowej,
uwagi, objęte art. 2 9 należy inaczej' pojmować, jednak i dzisiaj mają one
swoje znaczenie. Kategorje dotyczą dzisiaj ulg przy służbie, zwolnienie od.
niej -zaleźnem jest od jedynactwa i t. p.
4. Utrzymywanie ksiąg ludności.
Art. 30. Prezydenci, burmistrze i wójci gmin, obowiązani
utrzymywać i prowadzić księgi ludności w należytym porządku,
winni w ciągu roku:
a) zapisywać do księgi ludności stałej noworodków i osoby
przybyłe na stałe zamieszkanie, pod numerami tych domów, w których
się dzieci urodziły a osoby przybyłe pod numerami tych domów,
w których osiedliły się, w kolejnym porządku;
b) notować w księgach w rozdziale „uwaga" wszystkie zaszłe
z zamieszkałemi w gminie osobami, zmiany, podług objaśnień,
zamieszczonych w p. 12 art. 15 niniejszej instrukcji.
c) czynić starania u odnośnych władz co do wyszukania osób,
stale zamieszkałych w gminie, które lub celem uchylenia się od
służby wojskowej, lub też dla innych przyczyn nieprawnie wydaliły się
z gminy, celem sprowadzenia takich osób do gminy; niemniej wydać
im lub wyjednać dla nich świadectwa przesiedlenia.
d) po upływie każdych trzech miesięcy należy dostarczać
naczelnikowi powiatu przy osobnym raporcie, sprawozdanie o zmianach
zaszłych z osobami wciągniętemii do księgi ludności stałej, celem
odnotowania zmian tych w drugim egzemplarzu księgi ludności
znajdującej się w kancelarji naczelnika powiatu.
e) zapisywać do księgi ludności niestałej wszystkie osoby do
gminy przybyłe na pobyt czasowy, jak również odznaczać w rozdziale
„uwaga" wszystkie zmiany zaszłe z temi osobami.
Art. 32. Celem udowodnienia dokładności w prowadzeniu ksiąg
ludności i dla ułatwienia kontroli list konskrypcyjnych, burmistrze
i wójci gmin obowiązani są prowadzić osobne akty z dokumentami
o osobach, wciągniętych do ksiąg, a mianowicie:
Metryki urodzenia.
Świadectwa zejścia.
Świadectwa ślubne.
Wiadomości, dostarczane przez osoby, prowadzące akty stanu
-cywilnego.
Dowody prawa wyłączenia od powinności wojskowej.
Dowody jedynactwa.
Dowody zwolnienia od służby wojskowej.
Świadectwa przesiedlenia, protokóły, wspomniane w punkcie 5
-art. 15 i t. p.
Art. 33. Metryki urodzeń, zejść i ślubne osób, wyszłych z lat
określonych dla służby wojskowej, mogą być zastąpione przez
wiadomości od osób, prowadzących akty stanu cywilnego, lub też przez
akty znajomości, sporządzone podług określonego wzoru.
Dla zamieszczonych zaś w listach konskrypcyjnych:
a) chrześcian miejscowych, za dowód wieku przyjmuje się
metryki urodzenia, wydawane przez osoby, prowadzące akty stanu
cywilnego lub też akt znajomości, stwierdzony przysięgą sądową.
b) żydów, za dowód wieku służy formalna metryka
sporządzona w określonym prawnie terminie i wydana przez urzędnika,
prowadzącego akty stanu cywilnego, w całkowitym wypisie.
W braku tych lub innych dowodów, oznaczających dzień
urodzenia, komisja konskrypcyjna sama oznacza wiek popisowych, sama
zapisuje ich do ksiąg ludności, i stwierdza to podpisem swych
członków.
Art. 34. Powołane w poprzednich artykułach dowody
szczególniej o osobach, będących w wieku popisowym, winny być
prowadzone przez prezydentów, burmistrzów i wójtów gmin zawsze w
należytym porządku i podług porządku domów z oznaczeniem pozycji księgi
ludności, do której się stosują.
5, Książeczki legitymacyjne.
Art. 35. Dla dowodu, iż każdy stały mieszkaniec gminy bez
różnicy płci, stanu i wyznania został zapisany do księgi ludności
stałej, po dojściu do 14 lat wieku winien być zaopatrzony przez
prezydenta, burmistrza lub wójta gminy, w zwykłą książeczkę
legitymacyjna
Uwaga. Po wydaniu niniejszej instrukcji, urzędnicy gminni,
obowiązani są, zaopatrzyć w książki wszystkich mieszkańców,
którzy posiędą prawo otrzymania książek legitymacyjnych,
podług wzoru w dodatku Nr. 6, jeśli tylko książki takiej
dotychczas nie mają.
Cena nowych książek oznacza się stale, w ilości kop. 1 za
egzemplarz.
Okólnik z dnia 12 B4) Maja 1865 r. (P. R. G. N". P. Wydz. Spr.
Wew. Cz. II. T. 1 str. 3 l) polecił zwracać baczną uwagę, aby nie ściągano
wyższej nad normę opłaty.
Art. 36. W książkach legitymacyjnych osób, będących w
wieku popisowym, i nie mających prawa na zwolnienie od służby
wojskowej i które, wydalając się z gminy, obowiązane są stawić się na
wezwanie do losowania, wójci gmin, burmistrze i prezydenci miast, obowią-
zani są notować: „popisowy N. N. — w wieku, należy do powiatu N^
okręgu spisowego N".
Obecnie powiat i okręg spisowy stanowią, jedne całość.
6. Rewizja ksiąg ludności.
Art. 37. Dla sprawdzenia, iż księgi ludności są w należytym
porządku, niezależnie od sprawdzenia, które obowiązani są corocznie
czynić urzędnicy zarządów gminnych, w gminach wiejskich i miejskich,
będą miały miejsce osobne rewizje tych ksiąg.
Art. 39. W celach regulacji ksiąg prezydenci, burmistrze
i wójci gmin obowiązani są:
dopełnić wszystkie dowody, służące do dokładnego sprawdzenia
ksiąg ludności, o których wspomniano w art. 32 niniejszej instrukcji,
nie zapominając o zebraniu brakujących dowodów lub sporządzeniu
ich podług przepisanego porządku;
wpisać wszystkich przybyłych i wyłączyć ubyły eh
mieszkańców z dokładnem wypełnieniem wszystkich rubryk, jeśli to nie było
dokonanem w swoim czasie;
uporządkować żądania wystosowane do różnych władz, o których
mowa w art. 30;
zaopatrzyć w książki legitymacyjne wszystkie stale zamieszkałe
osoby, które skończyły przed 1 Stycznia n. s. 14 lat.
Art. 40. Sprawdzenie ksiąg ludności winno być dokonanem:
w miastach —- w obecności radnych albo ławników i członków
dozorów bóżniczyeh.
w gminach wiejskich—w obecności sołtysów każdej wsi, celem
powzięcia od nich wiadomości: czy wszystkie zamieszczone w księgach
osoby są dokładnie opisane, czy nie został kto opuszczony, czy nie
przebywa kto czasowo w gminie bez wiedzy zarządu, lub czy nie
wydalił się ktokolwiek z gminy nieprawnie i t. p.
Art. 41. Wszystkie odkryte w czasie rewizji ksiąg
niedokładności, z udowodnieniem błędów, nieścisłego opisu i t. p. winny być
bezzwłocznie poprawione.
Art. 42. Po ukończeniu rewizji ksiąg ludności, prezydent,
burmistrz i wójt gminy sporządzają o tern protokół podług wzoru w
dodatku pod Nr. 4, który winien znajdować się na miejscu przy księgach.
Art. 43. Bezpośredni nadzór1 nad księgami ludności w gminach
miejskich i wiejskich, znajdujących się w powiecie, nie wyłączając
gminy miasta gubernjalnego, powierza się pomocnikowi naczelnika
powiatu .... ......„,
którego jednym z głównych obowiązków jest sprawdzenie lub
rewizja ksiąg ludności, corocznie, regulacja egzemplarza
tychże ksiąg, znajdującego się w zarządzie powiatowym, podług
miejscowych ksiąg ludności stałej, kontrola dokumentów i imiennych list
popisowych.
Art. 45. Pomocnik naczelnika powiatu .
lub inny delegowany urzędnik, po przybyciu do gminy, winien
zażądać od prezydenta, burmistrza lub wójta, księgi ludności stałej, listy
popisowych i aktów z dokumentami, poczem winien dokładnie się
przekonać:
Ozy wszystkie rubryki księgi ludności są wypełnione dokładnie
i zgodnie z dokumentami.
Czy wszystkie nowo przybyłe osoby zostały zapisane do
odnośnych ksiąg, a u byłe wykreślone i czy stało się to na zasadach
prawnych, sprawdzić listę imienną popisowych z księgą stałą i
dokumentami.
Porównać tę księgę z drugim jej egzemplarzem i listą,
znajdującą się w zarządzie powiatu, które mają być dostarczone sprawdzają*
cieniu urzędnikowi przez naczelnika powiatu.
Zapisać do egzemplarza powiatowego wszystkie zmiany zaszłe
i odkryte na miejscu.
Przejrzeć i sprawdzić księgę ludności niestałej, jak również listę
osób, nieprawnie ubyłych z gminy, i sprawdzić żądania, wystosowane
do władz o ściągnięcie rzeczonych osób, dla przekonania się, czy
żądania te były czynione w swoim czasie i jaki był ich rezultat.
Art. 46. Rewizja ksiąg ludności i imiennej listy popisowych
winna być uskutecznioną: w miastach — w obecności prezydenta,
burmistrza, radnych lub ławników, , a w gminach wiejskich—wobec
wójtów gmin i sołtysów.
Uwaga. W razie potrzeby mogą być powołani do udziału w rewizji,
właściciele domów i inni stali mieszkańcy.
Art. 47. Po ukończeniu rewizji, księgi ludności maja być
podpisane przez sprawdzającego je urzędnika, jak również przez
miejscowego prezydenta, burmistrza lub wójta gminy.
Przy tern winien być sporządzony protokół podług wzoru w
dodatku Nr. 5 w dwóch egzemplarzach, z których jeden zostaje się przy
księdze gminnej na miejscu, drugi zaś dostarcza rewidujący
naczelnikowi powiatu, łącznie z egzemplarzem księgi ludności stałej,
dostarczonym z zarządu powiatowego.
Art. 48. Z otrzymanych, protokółów sprawdzeń naczelnik
powiatu winien przekonać się:
czy prowadzą się i utrzymują księgi ludności powiatu w
należytym porządku;
czy była dokonaną rewizja ich w swoim czasie i jak
uskutecznioną była rewizja na miejscu, a to dla wydania odnośnych
rozporządzeń — wprost od siebie, lub też dla zrobienia przedstawienia rządowi
gubernjalnemu o pociągnięcie winnych do odpowiedzialności za
dopuszczony nieporządek lub też za nadużycia, zgodnie z art. 8
niniejszej instrukcji.
Art. 10. Gdyby po sprawdzeniu ksiąg ludności w
którejkolwiek z gmin zaszła potrzeba przerobienia tych ksiąg, naczelnik
powiatu ma prawo wydać rozporządzenie co do przygotowania nowych,
podług nowego wzoru (art. 16) na koszt winnego prezydenta,
burmistrza lub wójta gminy, w dwóch egzemplarzach, które przy następnej
rewizji mają być zestawione z dokumentami i poprzednim
egzemplarzem, poprawionym na miejscu i przez rewidującego poświadczonym.
Art. 0. Niezależnie od regulacji, sprawdzenia lub rewizji ksiąg
ludności, będzie się dokonywał w pewnych odstępach czasu z
rozporządzenia władzy wyższej, osobisty przegląd osób w miejscach ich
zamieszkania.
W razie konieczności lub odkrycia nieporządków w prowadzeniu
ksiąg gminnych, przegląd osób może być zezwolony w gminach
miejskich i wiejskich przez rządy gubernjalne, na przedstawienie
naczelników powiatów.
7. Przesiedlenia.
Art. 51. Stałem zamieszkaniem każdego mieszkańca Królestwa
Polskiego jest to miejsce, gdzie ma swe główne siedlisko i gdzie jest
zapisany do ksiąg ludności stałej.
Art. 52. Zmiana stałego pobytu z jednego miejsca na drugie
w granicach tutejszego kraju, lub przeniesienie się na takie
zamieszkanie do Cesarstwa Rosyjskiego za pozwoleniem właściwej władzy
i zgodnie z osobnemi przepisami, nazywa się przesiedleniem;
przeniesienie się zaś, podług wskazanego sposobu, na stałe zamieszkanie za
granicę zowie się emigracją.
Art. 53. Opuszczenie miejsca stałego pobytu i przeniesienie się
na inne miejsce w samym kraju lub zagranicę, bez zezwolenia
właściwej władzy, jak również nie przybycie na miejsce wybrane na nowo
do stałego pobytu, w określonym terminie, pociąga za sobą skutki
przez osobne postanowienia określone.
Art. 54. Przyjęcie na stały pobyt osoby, nie' mającej na to
właściwego zezwolenia, niedoniesienie miejscowemu prezydentowi,
burmistrzowi lub wójtowi gminy o przyjęciu na mieszkanie do swego
domu jednej osoby, lub rodziny, przybyłej do miasta lub gminy, jak
również wydanie świadectwa przesiedlenia osobie, ostatecznie nie
zwolnionej, albo nie mającej na to prawa, pociągają za sobą
odpowiedzialność na drodze administracyjnej lub karnej, odpowiednio do
ważności przekroczenia i towarzyszących mu okoliczności.
Art. 55. Korespondencja między władzami, co do przesiedleń
mieszkańców Cesarstwa i cudzoziemców, wolną jest od użycia papieru
stemplowego, jak również od opłaty marek pocztowych. Również
świadectwa o wyborze miejsca pobytu, zwane „akceptacyjnemi",
o których mowa w art. 57 i 58 będą wydawane na prostym papierze.
Podług Ukazu z d. 7 Października ('25 Wrześniu) 1863 r. świadectwa
przesiedlenia mają być wydawane na papierze stemplowym w cenie 15 kop.
Art. 56. Każdy mieszkaniec, zapisany do księgi ludności, zamierzający
opuścić miejsce stałego pobytu i przesiedlić się na innej
obowiązany jest przedewszystkiem zawiadomić o tern właściciela gruntu
lub domu, w którym mieszka, jak również władzę policyjną, której
podlega, przedstawiwszy świadectwo akceptacyjne od władzy wybra-
nego przezeń nowego miejsca pobytu, a następnie, obowiązany jest
otrzymać świadectwo piśmienne przesiedlenia od władz,
wymienionych w poniższych artykułach; od formalności tej wolni są tylko
urzędnicy, wymienieni w art. 71.
Art. 57. Świadectwa akceptacyjne osobom przenoszącym się
z miejsca na miejsce w jednym powiecie, wydają prezydenci,
burmistrze i wójci gmin; dla osób, przesiedlających się z innego powiatu lub
gubernji, jak również z miasta Warszawy i miast gubernjalnych—-
świadectwa te winny być poświadczone przez naczelników powiatów.
Wzór świadectwa akceptacyjnego przytoczony jest w dodatkach
pod N. 7.
Art. 58. Świadectwa akceptacyjne osobom, zamierzającym
przesiedlić się do Warszawy, wydają Komisarze cyrkułowi, z
poświadczeniem Zarządu Oberpolicmajstra miasta Warszawy, osobom zaś
przenoszącym się do miast gubernjalnych—prezydenci tych miast.
Art. 59. Świadectwa na przesiedlenie z miasta do miasta, ze
wsi do wsi, lub z gminy do gminy w obrębie jednego powiatu, wydają
prezydenci, burmistrze i wójci gmin; osobom zaś przesiedlającym się
z powiatu do powiatu tej samej lub innej gubernji, a także do
Warszawy i innych miast Królestwa, świadectwa takie wydają naczelnicy
powiatów.
W mieście Warszawie czynność ta należy do Zarządu
.Oberpolicmajstra, zaś w miastach gubernjalnych do prezydentów tych
miast.
Uwaga. Dawne miasta gubemjalne i podniesione do stopnia
gubernjalnych, pod względem wydawania świadectw akcep-
tacyjnych i przesiedlenia są zrównane z miastami guber-
njalnemi.
Art. 60. W świadectwach przesiedlenia należy oznaczać tak
o przesiedlającym się, jak i ó jego rodzinie: imiona i nazwiska, wiek,
miejsce urodzenia, miejsce poprzedniego pobytu, z wymienieniem
miasta, wsi, gminy, powiatu i gubernji, wyznania, pochodzenia,
zajęcia, rzemiosła lub innego sposobu do życia, jak niemniej do jakiej
wsi, miasta, gminy, powiatu i gubernji przechodzą.
Wzór tego świadectwa podany w dodatku pod N. 8.
Art. 61. Wójt gminy, burmistrz, prezydent lub naczolnik
powiatu obowiązani są o wydanem przez siebie świadectwie
przesiedlenia zawiadomić zwierzchność tego miejsca, do którego zostało
wydane, prosząc ją o zapisanie lub o polecenie zapisania osoby
przesiedlającej się do księgi ludności stałej nowo wybranego mi ejsea pobytu
Potem, burmistrz lub wójt gminy wykreśla osoby przesiedlone
:z księgi ludności, oznaczając w rubryce „Uwaga"—kiedy, do jakiej wsi,
miasta, gminy, powiatu i gubernji zostało wydanem świadectwo; jeśli
zaś dowód przesiedlenia wydany został przez naczelnika powiatu,
oznacza datę i Numer otrzymanego zawiadomienia o tern i zachowuje
je w aktach, Następnie naczelnicy powiatów po wydaniu przez siebie
rzeczonych świadectw, zawiadamiają o tern zarząd tej gminy,
mieszkańcowi której został dowód wydany.
Uwaga. Wykreślenie mieszkańca z księgi ludności dokonywa się za
pomocą właściwego objaśnienia w rubryce „uwaga", jak
również przekreślenia poprzecznemi kreskami imienia i
nazwiska mieszkańca lub cyfry 1, oznaczającej jego płeć,
tam, gdzie książki nie będą jeszcze zaprowadzone podług
nowego wzoru.
Art. 62, Zarząd gminy, _ który wydał osobie, zamierzającej
przesiedlić się do jego obrębu, świadectwo akceptacyjne i który
otrzymał wskutek tego dowód przesiedlenia dla tej osoby, zapisuje osobę
przesiedlającą się, po jej przybyciu do gminy, do księgi ludności
stałej, i do świadectwa, które wraz z zawiadomieniem, o którem
powiedziano w art. 61, przechowuje, jako dokumenty w aktach zarządu.
Prócz tego tenże sam zarząd obowiązany jest zmianę tę odznaczyć
w książeczce legitymacyjnej przesiedlonego i zwrócić mu ją.
Gdyby osoba przesiedlona nie przybyła na nowe miejsce stałego
zamieszkania w określonym poniżej terminie, prezydent, burmistrz lub
wójt gminy obowiązani są bezzwłocznie przedsięwziąć środki do
wyszukania pobytu tej osoby i znaglić ja do przybycia na nowe
zamieszkanie.
Art. 63. Termin do przybycia na miejsce, do którego wydanym
został dowód przesiedlenia i do stawienia się przed miejscową
zwierzchnością policyjną oznacza się: dla osób przesiedlających się z miejsca
na miejsce w obrębie jednej gubernji — miesięczny, dla
przesiedlających się zaś do innej gubernji—dwumiesięczny.
Art. 64.' Żaden zarząd, któremu nadano prawo wydawania
świadectw przesiedlenia, nie może wzbronić lub przeszkodzić
przesiedlaniu się mieszkańców z jednego miejsca na drugie, lecz przeciwnie
obowiązany jest bezzwłocznie wydawać te świadectwa każdemu,
zamierzającemu przesiedlić się, po okazaniu aktu akceptacyjnego pod
odpowiedzialnością, za niewypełnienie tego, administracyjną albo
nawet karna, odpowiednio do ważności przekroczenia.
Art. 65. Gdyby prezydent, burmistrz lub wójt gminy czynił
trudności bez prawnych ku temu powodów przy wydaniu świadectwa
akceptacyjnego lub dowodu przesiedlenia, w takim razie osoba,
czyniąca o to starania, zwraca się ze skargą do naczelnika powiatu,
a gdyby i ten odmówił, do rządu gubernjalnego,. którego uchwała,
w tym względzie uważa się za ostateczną.
Art. 66. W razie zajścia przeszkód przy wydaniu świadectw
przesiedlenia, winny być one bezzwłocznie usunięte. Wszystkie
prywatne pretensje w tym przedmiocie rozstrzyga właściwy sąd, a
skarbowe—władza miejscowa,
Art. 67. Jednakże i w wyż przytoczonym wypadku, nie należy
pod pozorem jakichś pretensyj, przeszkadzać poświadczaniu aktów
i wstrzymywać przesiedlenie, wyjąwszy, gdyby wydanem zostało
rozporządzenie przez odnośną władzę.
Art. 68. Kobieta zamężna ma być zapisaną do księgi ludności
w miejscu stałego pobytu swojego męża, a dopóki nie będzie prawnie
z nim rozwiedzioną, nie może bez pozwolenia męża otrzymać,
świadectwa przesiedlenia do innego miejsca.
Art. 69. Nieletni, nie mający praw pełnoletnich, zapisują się
do ksiąg ludności w miejscach stałego zamieszkania ojca, matki lub
opiekuna; lecz mogą otrzymywać świadectwa przesiedlenia do innych
miejsc, jeśli tego zażądają rodzice lub też rady familijne.
Art. 70. Osoba, powołana do służby państwowej, z którą nie
łączy się obowiązek stałego zamieszkania w miejscu służbowem,
pozostaje się na poprzedniem zamieszkaniu, jeśli sama dobrowolnie nie
będzie sobie życzyła przesiedlić się na miejsce służby; w tym jednak
razie obowiązaną jest wyjednać świadectwo przesiedlenia w porządku
przepisanym.
Art. 71. Mianowanie na urząd, z którym łączy się obowiązek
stałego zamieszkania na miejscu, pociąga za sobą bezpośrednie
przeniesienie się takiej osoby na mieszkanie do tego miejsca, gdzie winna
urząd swój spełniać. Następnie; miejscowa zwierzchność policyjna
obowiązaną jest zapisać takiego urzędnika do księgi, ludności stałej,
skoro tylko wystąpi z takiem żądaniem, obowiązaną jest także wnieść
jego rodzinę (art 68), zawiadomiwszy o tern zwierzchność
poprzedniego miejsca pobytu dla wyłączenia z księgi. Władza, wciągająca do
księgi, w rubryce „uwaga", winna powołać się na datę i Numer
mianowania lub postanowienia, oznaczyć urząd i władzę, w której
urzędnik się. znajduje; otrzymane zaś żądanie piśmienne łącznie z kopją
nominacji na prostym papierze, poświadczoną przez bezpośrednia
zwierzchność urzędnika, przechowuje w swoich aktach. Władza
wyłączająca, po odpowiedniem objaśnieniu w tej samej rubryce o otrzy-
nianem zawiadomieniu, przechowuje je, jako dokument w aktach
zarządu gminnego.
Przytoczone artykuły mają w gminach zastosowanie odnośnie do straży
ziemskiej, która rekrutuje się z osób, do gminy nie należących.
Art, 77. Wpisywanie mieszkańców Cesarstwa i cudzoziemców-
do ksiąg ludności Królestwa Polskiego, a także wyłączenie z ksiąg
tych osób, które przesiedliły się do Rosji lub wydaliły się za granicę,
może nastąpić tylko za pozwoleniem Kom. Ez. Spraw Wewn. (obecnie
Minis. Spraw Wewnętrznych). Kopja takiego zezwolenia
poświadczona odpowiednio, jako dokument objaśniający, winna być
przechowywaną w aktach zarządu gminnego.
Art. 78. Przy przedstawieniach co do wydania świadectw
osobom, przesiedlającym się do Cesarstwa lub pasportów emigracyjnych
zagranicę, jak również przy wyłączeniu przesiedlonych do Rosji
i zagranicę, należy również co do nich zachowywać wszystkie
formalności, określone w art. 61 i 62 niniejszej instrukcji.
.Jakis historyk-pasjonat zabral go na pamiatke nie odliczajac konserwencji takiego lobuzerskiego postepowania.
i to lepiej świadczyło i o tożsamości i o miejscu i fakcie urodzenia