genealodzy.pl

Co oznaczają następujące zdania, kim jest:
1. Osadnik
2. Gospodarz

Dotyczy to Mazowsza, Kim są ci ludzie. Jak określa to ich status społeczny. Jak zmienia się jeżeli Urodzony/Urodzona bierze ślub z Osadnikiem czy Gospodarzem. Jak wtedy zmienia się status społeczny.
Czy ktoś może wie i potrafi wytłumaczyć .......

Z tego co udało mi się ustalić w trakcie moich poszukiwań to:

Kolonista[Osadnik] oznacza ma Mazowszu w XIX - XX w:
-rolnika, zazwyczaj bez zobowiązań świadczenia na rzecz dworu, który kupił grunty od właściciela miejscowego folwarku, z reguły leżące na uboczu, w pewnym oddaleniu od części głównej folwarku i na tych gruntach wzniósł własne zabudowania, tworząc oddzielne gospodarstwo (poł. XIX do lat dwudzistych XX w.)
-rolnika, który w wyniku podziałow rodzinnych otrzymał określony areał leżący poza wsią i głównie z powodu braku miejsca ( tzw. siedliska ) w obrębie wsi, wzniósł tam zabudowania, tworząc tym samym oddzielne gospodarstwo rolne jako oddzielną strukturę gospodarczą. Proces ten rozpoczał się praktycznie już pod koniec XVIII w. i trwał również po 1945 r.
-rolnika, któremu w wyniku akcji scaleniowych (komasacji) prowadzonych także w latach dwudziestych i trzydziestych XX w. przydzielono dość duży areał gruntów na skraju obrębu wsi i ten wybudował (zazwyczaj w centrum tego areału) na nich zabudowania gospodarcze.
Mieszkać "na kolonii" oznaczało mieszkać poza wsią.

Mianem gospodarz określano właściciela gospodarstwa, co plasowało tego osobnika wysoko w hierarchii społecznej wsi. Poniżej była cała rzesza zagrodników, ogrodników, wyrobników, parobków, komorników itd itd.

Zarówno osadnik jak i gospodarz byli stanu chłopskiego. Nie wiem czy ich stan społeczny ulegał zmianie po ślubie.

pozdrawiam
Basia

Dziękuje za szybką odpowiedź.
Zastanawiam się nad zmianą stanu społecznego. Otóż nazwisko Andrzej Karliński to nazwisko "szlacheckie" natomiast Zofia z Pawlaków/Pawelskich raczej do nich nie należy. Jaki wpływ miał ślub na osobę mającą prawdopodobnie wyższy status społeczny. Czy zmieniał swój status na niższy. ??
Pozdrawiam Paweł

Witam Paweł, do powyższych danych i trafnych co pisze Basia, jeszcze dodał bym ze osadnik zwany tez kolonistą ( w metrykach ) był nowym mieszkańcem w starej wsi, lub po wyrębie np. lasów tworzyła się nowa wieś zwana kolonią w czasach zaborów ( 1795- 1818 r. ) i w między wojniu, po ostatniej wojnie takie nowe wsie zwane były parcelami.
Natomiast co do statusu w latach 1800 - 1860, to już nie było króla, ani praw szlacheckich związanych z zakazem ożenku szlachcica z chłopką i odwrotnie.
Ale tak szybko szlachectwo tez nie upadało, po roku 1809 Napoleon stworzył kodeks praw cywilnych i także pisanie już tylko po polsku, czyli upadła zależność od niemieckich biskupów nakazujących przez papieży pisać metryki po łacinie prze prawie tysiąc lat.
A przecież już w roku około 850 biskupi ; Metody i Cyryl który jako pierwszy ruską cyrlicę ( alfabet ), oni chcieli i odprawiali mszę w języku słowiańskim. Ale w tych latach po 1800 dane w metrykach np. zawarcia ślubu, był nakaz by pisać dokładnie o mołdych i rodzicach, ale tez według metryki urodzenie każdej z zawierających ślub osób.
Taki Karliński miał zapewne napisane w metryce ślubu ; Wielmożyny, albo Urodzony Andrzej Karliński i Zofia Pawlak, bez dopisku, przed nazwiskiem. Ich dzieci mieli tak samo pisane nadal w metrykach przed nazwiskiem do roku 1921 prawnie, albo Wielmożny, Urodzony. Ale jest jedno ale, musiał być ten Karliński kimś, np, znaczącym urzędnikiem, albo właścicielem, lub dzierżawcą majątku ( folwarku - dworu ), bo kowalom, szewcom i tym podobnym, choć szlachta, tego przydomka w metrykach już nie pisali, tylko jaki miał zawód.
Z kolei jeśli to Pawlakówna była szlachcianka, a Karliński chłop, wtedy ksiądz pisał ; Urodzona Zofia Pawlakówna i Andrzej Karliński, zgodnie z prawdą, czyli bez żadnych dopisków.
Ale ich dzieci w tamtych czasach, z tym mogło być różnie, jak mieszkali we dworze, pisali im nadal wielmożny, nie Urodzony, ale jak Karliński był gospodarze np. na 10 morgach, to pisali im ; gospodarz, ale po nazwisku, czyli chłopi ; pozdrawiam - Julian

Dziękuje z wytłumaczenie zasad społecznych. Mam jeszcze jedno pytanie. Jak wyglądało wybieranie świadków np chrztu osób szlachetnie urodzonych. Czy dla dwojga osób piszących się urodzona/ urodzony około roku 1810 świadkiem mógł być ktoś niższy stanem. Czy raczej wybierano osobę "lepiej" urodzoną lecz już jak zauważyłeś nie wpisywaną do metryk jako urodzona. Jakie były zasady.
Wybaczcie za pytania ale próbuję zrozumieć tamten czas i wybory ludzkie. Tak aby łatwiej było mi znaleźć i zrozumieć swoich przodków.

Pozdrawiam Paweł

No tak Paweł, kto pyta nie błądzi, chcąc poznać tamte czasy trzeba sporo czytać, są ku temu rożne dowody, nie tylko metryki, dobry i prawdziwy opis daje testament znaleziony np. o trzysta lat temu i w wywodach, ale dotyczy to szlachty, są rysowane drzewka nieraz na kilka pokoleń. Co do chrzestnych u szlachty to czytałem ze szczęście przynosi dziecku np. dziad kościelny jako chrzestny.
Za chrzestnych brali ludzi blisko zamieszkałych, np. pracownika we dworze, albo sąsiada we wsi i nie szukano szlachty. Chyba że w rodzinie była taka i do chrztu biorą jedną osobę od strony matki dziecka i jedną od strony ojca dziecka, może ktoś jeszcze Ci podpowie ze swoich poszukiwań - pozdrawiam ; Julian

Sclavi pisze:Dziękuje z wytłumaczenie zasad społecznych. Mam jeszcze jedno pytanie. Jak wyglądało wybieranie świadków np chrztu osób szlachetnie urodzonych. Czy dla dwojga osób piszących się urodzona/ urodzony około roku 1810 świadkiem mógł być ktoś niższy stanem. Czy raczej wybierano osobę "lepiej" urodzoną lecz już jak zauważyłeś nie wpisywaną do metryk jako urodzona. Jakie były zasady.
Wybaczcie za pytania ale próbuję zrozumieć tamten czas i wybory ludzkie. Tak aby łatwiej było mi znaleźć i zrozumieć swoich przodków.

Pozdrawiam Paweł

Zasady takie jak i dzisiaj, w obrębie kręgu towarzysko/rodzinnego.

No właśnie nie wiem spotkałem się iż dziecko urodzone w 1811 r. z osób stanu szlacheckiego ma świadków na chrzcie osoby piszące się osadnik. Świadek co prawda nosi to samo nazwisko które ma miała matka dziecka, lecz przy niej i przy jej ojcu zawsze jest przedrostek urodzony urodzona szlachcic. A przy świadkach tego brak stąd moje zainteresowanie wyborem świadków. Jakie interakcje zachodziły pomiędzy ludźmi na Mazowszu. Czy było tak zawsze czy nie miało znaczenia kto był świadkiem.