genealodzy.pl

Nazwisko Moskal.

Wg prof. K. Rymuta odnotowane juz w 1389 r. pochodzi od staropolskiej
nazwy "moskal" na placek z maki, kiedys owsianej. Wedlug mnie, ktos
kto mieszal brunatna rude darniowa z czarnym weglem drzewnym do dymarki, mial twarz wygladajaca jak spieczony placek.

Przezywano/nazywano go Moskalem.

Dlatego najwieksze skupiska tego nazwiska w Polsce, zwiazane sa
z terenami gdzie wytapiano lub probowano wytapiac w dymarkach zelazo
i miejscowosciami, ktore swoje nazwy wywodza od slowa "ruda".

Pojecie "moskal", lub po goralsku "moskol" jako placek, istnieje
do dzisiaj.

W informatorze zakopianskim znalazlem taki przepis;

Moskol zakopiański
******************
Drozde ozpuścić w mlyku, dodać kapke cukru. Potem połącyć z ozupuconymi grulami i mąką. Wbić jajka i wymiesać. Uformować placek grubości 2-3 cm. Piec na blasze pieca. Kie gotowy, podać ze świyzućkim masełkiem [ja polecam czosnkowe !].

Kiedy kilka lat temu dzwonilem do jednej z zakopianskich restauracji
z pytaniem, dlaczego do "moskali" uzywa sie gotowanych ziemniakow,
a nie maki owsianej, otrzymalem zaskakujaca odpowiedz.
Owies udaje sie w jednym roku, w drugim nie, a ziemniaki ...od kiedy
istnieja gory !!!,.... zawsze sie udaja.
Zatkalo mnie, bo uczono mnie, ze ziemniaki sprowadzono do Europy
z Ameryki, ale jesli goralka stwierdzila, ze ziemniaki sa tak
stare jak Tatry, to .. "tyz prowda". Zatem... i moje nazwisko jest
strsze, niz twierdzi prof. K. Rymut. Ale z owsem, to miala racje.

Obiecuje podac inne przyklady nazwisk zwiazanych ze "staropolskim
jadlem", ale jesli macie wlasne przyklady, prosze sie dopisac
do tego watku.

Wladyslaw

PS.

Rosyjska Wikipedia o etymologii i historii slowa "moskal" pisze tak;
Слова укр. Москаль и белор. маскаль от польск. moskal — выходец из Москвы (Московии), русский (солдат)[1]. В письменных источниках — с XVII века. В XVIII—XIX века жители восточной Белоруссии и Украины так называли солдат армии Российской империи (в том числе и малороссов и белорусов).

Link do ukrainskiej Wikipedii;
http://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0% ... 0%BB%D1%8C
Prosze porownac rysunek pokazujacy jak wygladali rosyjscy zolnierze
w tej Wikipedii, z rysunkiem "moskali" -" Pyrrhocoris apterus ",
po polsku zwanych kowalami lub kowalikami;
http://pl.wikipedia.org/wiki/Kowal_bezskrzyd%C5%82y
Moze etymologia ukrainsko/bialoruska wyjasnia, dlaczego patrzac na mundury rosyjskich zolnierzy, porownano ich do czerwono-czarnych robaczkow, zwanych tam "moskalami".

Oto fragment "Opisu obyczajów..." Kitowicza.

O kartoflach

Tacyt pisze, iż starodawnych Niemców pokarmem były poma agrestia, recens fera (jabłka ziemne, zwierzyna świeża). Nie odmienił się smak do tej strawy i teraźniejszym Niemcom; jest to i teraz ich specjałem z tą tylko różnicą, iż dawni Niemcy lubili zwierzynę świeżą, według słów Tacyta wyżej wyrażonych: recens fera, teraźniejsi zaś wolą skruszałą, gdy już swędzić zaczyna i gdy brzuszki ptastwa zielonego koloru nabywają. Jabłka zaś ziemne, czyli ziemniaki, a po teraźniejszemu kartofle, bądź świeże, bądź stare, w jednej utrzymując się porze, równą też apetytowi sprawują satysfakcją. To z okoliczności związku namieniwszy, przystępuję teraz do czasu, którego się kartofle w Polszcze i gdzie najpierwej zjawiły. Zjawiły się najprzód za Augusta III w ekonomiach królewskich, które samymi Niemcami, Sasami-ekonomistami osadzone były, a ci dla swojej wygody ten owoc z Saksonii z sobą przynieśli i w Polszcze rozmnożyli.

Długo Polacy brzydzili się kartoflami, mieli je za szkodliwe zdrowiu, a nawet niektórzy księża wmawiali w lud prosty takową opinią, nie żeby jej sami dawali wiarę, ale żeby ludzie, przywyknąwszy niemieckim smakiem do kartoflów, mąki z nich jak tamci nie robili i za pszenną nie przedawali, przez co by potrzebującym mąki przez się pszennej do ofiary ołtarzowej, mąką kartoflową, choćby i z pszenną zmięszaną, zawód świętokradzki czynili.

Powoli rolnicy w ekonomiach królewskich zaczęli od Niemców nabywać kartofli, od tych znowu pograniczni. Nareszcie gdy kartofle były znajome po Żuławach gdańskich, po Holendrach wielkopolskich i litewskich, gdy do Wielkiej Polski przyszło kilkaset familii Szwabów, którymi panowie niektórzy, a mianowicie miasto Poznań, wsie swoje całe, wypędziwszy dawnych chłopów polskich, poosadzali, ci przychodniowie, przyuczeni w swoich krajach żyć niemal samymi kartoflami, najbardziej do nich polskim chłopom, a od tych szlachcie apetyt naprawili, tak że na końcu panowania Augusta III kartofle znajome były wszędzie w Polszcze, w Litwie i na Rusi.

Póki nie znano kartofli, używano bulwów. Jest to owoc podobny do kartofli z tą różnicą, że jest ogromniejszy; pod jedną łodygą będzie czterdzieści i pięćdziesiąt bulwów, na kształt kłębka w kupę cienkimi jak nić wyrostkami splątanych; smak mają ten sam co kartofle, ale odor przeraźliwy, podobny do pluskwy. Łodyga bulwy wysoka na półtora chłopa, gruba na cal. Po zaplenieniu kartoflów zarzucono bulwy.

Tomku,

dzieki za porownanie opini Kitowicza z historycznymi wywodami zakopianskiej kucharki.

Jedrzej Kitowicz [1727 - 1804] zle przetlumaczyl Tacyta, bo wg danych z Google, zachodni
historycy tlumacza slowa Tacyta - "agrestia poma", jako dzikie jablka, a scislej, jako
rajskie jabluszka, a te rosly i rosna na drzewach.
Wlasnie dzikie jablka byly powszechnym skladnikiem jadla w dawnych czasach.
Nie zmniejsza to historycznej wartosci dalszego tekstu Kitowicza o kartoflach.

Wg Wikipedii;
Do Europy ziemniaki dotarły w XVI wieku, a rozpowszechniły się w XVII w.
W XVII i XVIII wieku traktowane były również jako roślina ozdobna. W części Europy,
po zauważeniu, że jest bardzo wydajną rośliną uprawną wprowadzano ją do uprawy
odgórnymi zarządzeniami (Fryderyk II Wielki w Prusach i Piotr I Wielki w Rosji).

Wladyslaw

Panie Władysławie,

Wkleiłem tu ten tekst Kitowicza, właśnie z tego powodu, że źle przetłumaczył on Tacyta:)
Wizja Zygfryda, Brunhildy, Odyna i całego germańskiego panteonu obżerającego się frytkami jest dość pocieszna:)

Pozdrawiam serdecznie:)

____________________

"Wierzę, że tam w górze jest coś, co czuwa nad nami. Niestety, jest to rząd". Woody Allen.

Witam,

niedawno mialem pytanie o nazwisko Chmiel. Wiec majac to w pamieci, bedzie dzisiaj o .. piwie,
kiedys bardzo powszechnie pitym [teraz tez, ....patrzac latem na kolorowe parasole].
Piwo lubili Piastowie i Ksiaze Leszek Bialy, odmowil papiezowi udzialu w wyprawie krzyzowej, bo
mu tam zabraknie piwa.

Wedlug prof. K. Rymuta jest wiele starych nazwisk zwiazanych z piwem; Piwien [odnotowane
juz w 1210], Piwosz [1380], Piwko [1382], Piwo [1400], Piwowar [1473], Kmiel [1366],
Chmiel [1369], Chmielarz [1414], Chmielnik [1415], Kmielic [1425].
Takze ze zbozami z ktorych produkowano piwo; Orkisz [1393], Pszenica [1428], Jeczmien [1496]
i polproduktami uzywanymi do produkcji piwa; Slodek [1415], Slodzina [1439].

Zaskoczylo mnie rozmieszczenie nazwisk zwiazanych z piwem w Polsce. Najliczniejsze nazwiska
takie jak Piwowar, Piwowarczyk [syn lub pomocnik Piwowara], Chmiel, najliczniej wystepuja
nie wsrod Polan, z ktorych wywodzi sie rod Piastow, ale wsrod .... Wislan i Ledzian. I kto to kiedys
najbardziej lubil piwo ?

Pierwsze piwa w Polsce warzono ze slodu pszennego i ziol, pozniej warzono juz ze slodu jeczmiennego i chmielu.
Piwo bylo podstawowym napojem w karczmach i na bazie piwa, sporzadzano kiedys bardzo popularna polewke piwna, nie tylko w karczmach.

"Staropolska polewka piwna".
Butelke lub puszke jasnego piwa zagotowac z polowa lyzeczki kminku. 2 zoltka utrzec z 2 duzymi
lyzkami cukru /kiedys miodu/ i ucierajac dodac 3-4 lyzki kwasnej smietany. Do utartych zoltek
z cukrem i smietana, dodawac mieszajac, po lyzce goracego piwa, nastepnie wlac do piwa, mocno podgrzewajac, ale nie gotowac.
Do miseczek wlozyc twardy bialy ser pokrojony w kosteczke, zalac ser zupa i przyprawic wedlug
uznania cynamonem.
Kiedys zageszczano taka zupe pokruszonym chlebem. Ja dodalem ugotowanego, drobnego makaronu
i troche kielbasy pokrojonej na plasterki, a pozniej w cienkie paseczki.
Goryczke od chmielu mozna korygowac dodatkiem zoltek, cukru, smietany i cynamonu, wtedy zmieni
sie smak polewki.
Sam smak - to rzecz gustu, jedni polubia [szczegolnie po kufelku piwa], drudzy nie, ale teraz ja wiem,
co to jadali moi przodkowie.
Sadze, ze takim jadlem, dodanym do staropolskiej goscinnosci, mozna zaskoczyc zaproszonych gosci.

Wladyslaw

Wladyslaw_Moskal pisze:Kiedy kilka lat temu dzwonilem do jednej z zakopianskich restauracji z pytaniem, dlaczego do "moskali" uzywa sie gotowanych ziemniakow, a nie maki owsianej, otrzymalem zaskakujaca odpowiedz.
Owies udaje sie w jednym roku, w drugim nie, a ziemniaki ...od kiedy
istnieja gory !!!,.... zawsze sie udaja.
Zatkalo mnie, bo uczono mnie, ze ziemniaki sprowadzono do Europy
z Ameryki, ale jesli goralka stwierdzila, ze ziemniaki sa tak
stare jak Tatry, to .. "tyz prowda". Zatem... i moje nazwisko jest
strsze, niz twierdzi prof. K. Rymut. Ale z owsem, to miala racje.

Serwus Władku!
Jako stary góral wiesz, że prawda jest stopniowalna: "prowda, tyz prowda i g... prowda"
W latach kiedy nie udaje się owies nie udają się też kartofle. Bywa, że owies jest jeszcze jaki taki, a kartofle gniją w ziemi. Więc kartofle na Podhalu i Podtatrzu zawodzą częściej. A to, co w zakopiańskiej restauracji nazwano moskalem, w warszawskich barach mlecznych niegdyś nazywano kotletem jarskim. Moskal musi być z mąki owsianej i tyle. Inaczej jest to oszustwo. Takie samo jak oscypki i bryndza z krowiego mleka.
Serdecznie
Jacek

Ps. Ziemniak (Solanum tuberosum L.) sprowadzony do Europy z Am. Południowej w XVI wieku, aż do XVIII wieku był uprawiany jako roślina ozdobna.

A Jatkowski jedyne co mi się nasuwa to "rzeżnik"