Centralny Obóz Pracy w Potulicach-COP

[Doniec_Henry]

witam,

Centralny Obóz Pracy w Potulicach powstał na bazie funkcjonującego w latach 1940-1945 niemieckiego obozu przesiedleńczego i pracy dla Polaków.
20 I 1945 r. został przejęty przez Armię Czerwoną, a następnie przekazany władzom polskim. Początkowo administrował nim Wydział Więziennictwa i Obozów MBP, a od 1 VI 1947 r. Wydział Więzień Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Bydgoszczy.
Zasadniczym celem powołania obozu była izolacja i koncentracja ludności niemieckiej przeznaczonej do rychłego wysiedlenia do Niemiec. Ze względu na planowaną akcję przesiedleńczą istotne znaczenie miała również bliskość kolejowego węzła komunikacyjnego w położonym niedaleko Nakle n/Notecią. Do COP w Potulicach kierowano Niemców z Pomorza Gdańskiego i Zachodniego, Warmii, Mazur, Wielkopolski, rzadziej z Polski Centralnej. Wielu więźniów formalnie zarejestrowanych w ewidencji COP w Potulicach było kierowanych do pracy i stale przebywało w okolicznych majątkach rolnych, bez faktycznego pobytu w samym obozie. Więźniów zatrudniano również w obozowych warsztatach produkujących meble. Do osadzenia więźniów wykorzystano istniejące baraki stanowiące gotowy kompleks obozowy. Stanowiło go 29 dość obszernych baraków podzielonych na 30 pomieszczeń. W każdym z nich przebywało 9-10 osób. Obóz był ogrodzony wysokim płotem z drutem kolczastym, z ustawionymi co kilkadziesiąt metrów wieżami strażniczymi Oprócz tego otaczał go wał ziemny o wysokości 2 m, porośnięty drzewami. Pojemność obozu wynosiła ok. 5-6 tys. osób. Liczba wszystkich zarejestrowanych więźniów podlegała dość znacznym wahaniom. Zapewne było ich od ok. 15 do 25 tys., z czego większość przebywała w majątkach rolnych. Z danych osobowych wynika, że przez obóz przeszło blisko 35 tys. osób, z których 90% stanowili Niemcy. COP w Potulicach podlegały mniejsze obozy (podobozy), co ułatwiało kontrolę internowanych Niemców. Z początkiem 1946 r. działające samodzielnie mniejsze obozy rozwiązywano, a internowanych przekazywano do COP w Potulicach. Do przełomu 1949/ 1950 r. wśród Niemców osadzonych w obozach przeważali volksdeutsche i reichsdeutsche. Wg stanu na 1 IX 1945 r. w Potulicach przebywało 2856 volksdeutschów. Wzrost liczy więźniów od połowy 1945 r. nastąpił na skutek działalności Specjalnego Sądu Karnego, Prokuratury Specjalnego Sądu Karnego i sądów grodzkich, orzekających w sprawach rehabilitacyjnych.
Zawartość: 1. Ewidencja więźniów (1945-1949) (sygn. 0/1-0/28)
2. Akta osobowe więźniów zwolnionych (1945) (sygn. 1/1-1/1399)
3. Akta osobowe więźniów zwolnionych (1946) (sygn. 2/1-2/3993)
4. Akta osobowe więźniów zwolnionych (1947) (sygn. 3/1-3/5513)
5. Akta osobowe więźniów zwolnionych (1948) (sygn. 4/1-4/3975)
6. Akta osobowe więźniów zwolnionych (1949) (sygn. 5/1-5/20052)