Jak rozumieć określenie córka "opatrznego"

dtc65sowa · Post autor: **dtc65sowa** » śr 08 kwie 2009, 19:36

A oto cytat z dokumentu. Mańkowski Jakub tytułowany "nobilis et spectabilis" zaślubił 29 VI 1760 r. Petronelę, pannę 22-letnią, córkę "opatrznego" Józefa Chojnackiego, rajcy śremskiego.
Cóż to za określenie "opatrzny"

Virg@ · Post autor: **Virg@** » śr 08 kwie 2009, 20:50

To córka przewidującego, zapobiegliwego, bacznego, ostrożnego.
Dobrze mieć takiego tatusia

.

Słownik polszczyzny XVI wieku T. 21: Ofarbować – Opoślad, Bąk, Stanisław (1900-1981); Mayenowa, Maria Renata (1910-1988); Pepłowski, Franciszek (1921- ), PAN Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1992
- na stronach 485-486 (tekst książki), 499-500 (strony publikacji elektronicznej) podaje obszerne wyjaśnienie terminu „opatrzny”.

Pozdrawiam –
Virg@

Bartek_M · Post autor: **Bartek_M** » śr 08 kwie 2009, 20:51

Opatrzny (łac. providus, circumspectus) - kwalifikator stosowany wobec ubogich rzemieślników miejskich.

Jacek_Jarnuszkiewicz

Bartek_M pisze:Opatrzny (łac. providus, circumspectus) - kwalifikator stosowany wobec ubogich rzemieślników miejskich.

Chyba "zapobiegliwy" jest lepszym wytłumaczeniem. Bo czy to możliwe, żeby rajca miejski był ubogim rzemieślnikiem i wydawał córkę za szlachcica? Radnymi miejskimi zostawała sama śmietanka kupców i rzemieślników. Ci najbogatsi i najbardziej wpływowi w cechach.
Pozdrawiam.
Jacek Jarnuszkiewicz

t.dzwonkowski · Post autor: **t.dzwonkowski** » śr 08 kwie 2009, 22:44

Prosze Państwa
Przecież "nobilis et spectabilis" nie oznacza , że był szlachcicem, tylko raczej " szlachetnym patrycjuszem" . Niestety nie znam całego tekstu. Myślę, że w kontekście "zapobiegliwego", to nie jest mezalians. Sądzę, że panna miała 20 lat o wspomniany "nobilis et spectabilis" miał co najmniej dwa razy tyle albo był wdowcem. Takie wówczas były obyczaje, przesada w tytulaturze.
T.Dzwonkowski

dtc65sowa · Post autor: **dtc65sowa** » czw 09 kwie 2009, 10:53

Dziękuję bardzo za pomoc.
A dla ścisłości zamieszczam cały fragment .

Mańkowscy h. Zaremba
(II) Jakub (Jakub Aleksy), syn Jana i Włostowskiej, ur. w Gołuniu, ochrzcz. 29 VII 1731 r. (ib.). Swoją część z sumy 800 złp ze spadku po matce cedował 1761 r. Rafałowi Pogorzelskiemu (G. 99 k. 298). Osiadł w Śremie, gdzie był rajcą, tytułowany "nobilis et spectabilis". Umarł nagle tknięty paraliżem 27 X 1773 r. (LM Śrem). Zaślubił 29 VI 1760 r. Patronellę, pannę 22-letnią, córke "opatrznego" Józefa Chojnackiego, rajcy śremskiego (LC Śrem).

zmad · Post autor: **zmad** » czw 09 kwie 2009, 11:22

Podstawowe znaczenie slowa: nobilis, e to: znany, godny uwagi, sławny. W drugiej kolejnosci idą: wybitny, znakomity, wysoko urodzony, arystokratyczny, a w trzeciej: szlachetny, wzniosły, bohaterski, wspaniały, wielki i przedni.
Natomiast arystokrata, nobil (czyli szlachcic) okreslany jest słowem: nobilis,is.
Spectabilis, e to: 1. widoczny, 2.wspaniały, okazały; wybitny, świetny.
I tutaj stoję za T.Dzwonkowskim, ze okreslenie to oznacza dostojnego patrycjusza, czy tez mieszczanina czyli znacznego obywatela miasta.
Nie wyklucza to oczywiście, że mógł być jednocześnie szlachcicem, o ile poprzez przyjęcie obywalelstwa miasta szlachectwa nie utracił.

Zbigniew Maderski

Bartek_M · Post autor: **Bartek_M** » czw 09 kwie 2009, 11:50

Darku, trzeba było tak od razu! Prof. Dworzaczek miał w zwyczaju nieco nieopatrznie

tłumaczyć jako "opatrzny" zarówno łaciński tytuł "Providus", jak i wyższy - "Spectabilis" (= godny, dostojny), którym to mianem określano patrycjuszy. Najlepiej samemu zweryfikować ów zapis w księdze zaślubionych parafii śremskiej.