Witaj Joanno.
Sudawskie – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie suwalskim, w gminie Wiżajny. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego. Wzniesienia morenowe w okolicach wsi nazywane są Górami Sudawskimi. Około 0,5 km na północ od wsi położone jest wzniesienie Gulberek ze średniowiecznym grodziskiem Jaćwingów.
Gulberek – wzniesienie morenowe położone na Pojezierzu Wschodniosuwalskim we wsi Sudawskie w gminie Wiżajny w pow. suwalskim. Na wzniesieniu znajduje się średniowieczne grodzisko Jaćwingów. Zalesiono wzniesienie z grodziskiem położone jest ok. 0,5 km na północ od wsi na obszarze tzw. Gór Sudawskich.
Okoliczna ludność nazywała też wzniesienie Mała Warszawa lub Święta Góra. Według miejscowej tradycji na wzgórzu miał stać dawniej kościół, który zapadł się pod ziemię.
https://pl.wikipedia.org/wiki/Sudawskie
https://pl.wikipedia.org/wiki/Gulberek
http://www.linia-polnocna.internetdsl.p ... era_S.html
Tak więc, według przekazów mieszkańców wsi Sudawskie i okolicznych miejscowości na wzgórzu we wsi Sudawskie miał znajdować się kościół, który uległ zniszczeniu [ zapadł się pod ziemię ]. Zatem, czy informacja ta jest prawdziwa, czy jest tylko legendą? Joanno, wspominasz, że w dokumentach z kościoła w Wiżajnach
pojawiają się informacje o "metrykach wyjętych z kościoła sudawskiego" [ początek XIX wieku ]. Skoro w oficjalnych dokumentach kościoła w Wiżajnach pojawia się informacja o kościele sudawskim, to zapewne taki kościół istniał – dowodem na istnienie kościoła sudawskiego jest zapis [ sama o nim wspominasz w swoim poście ], który mówi „metrykach wyjętych z kościoła sudawskiego". Powstaje zatem pytanie, gdzie znajdował się kościół sudawski? Z Wikipedii [ tekst powyżej zamieszczony ] wynika, że według przekazu ludowego kościół miał znajdować się we wsi Sudawskie.
Znalazłem informacje, które rzucają nieco więcej światła na kościół i parafię sudawską.
„Pierwsi wyznawcy protestantyzmu pojawili się na terenach Suwalszczyzny zaraz po reformacji, która miała miejsce w 1517 r. W połowie XIX wieku powstała diecezja augustowska z siedzibą w Suwałkach. Należały do niej: parafia w Mariampolu z filiałami w Wiłkowyszkach, Kalwarii i Serejach; parafia w Suwałkach z filią w Augustowie oraz parafia w Wiżajnach z filiałem w Wisztyńcu. Parafia w Mariampolu (obecnie terytorium Republiki Litewskiej) powstała samorzutnie w 1822 r., jednak z powodu braku akceptacji ze strony władz rządowych Królestwa w Warszawie nie mogła uzyskać zatwierdzenia. Stan ten zmienił się dopiero po wysłaniu pisma bezpośrednio do Cara Aleksandra I. W roku 1827 wybrano zarząd parafii. Od roku 1833 parafia posiadała własnego mieszkającego na stałe księdza. W skład parafii wchodziły filiały w Kalwarii-założony w 1832r., w Wiłkowyszkach- zał. 1833 r., Serejach- zał. 1851r ( choć w zasadzie istniał on od czasów reformacji). W latach 60-tych XIX wieku parafia łącznie z filiałami liczyła ok. 6500 wiernych i posiadała 5 szkół, w których uczyło się 225 dzieci.
Nabożeństwa z racji narodowości wiernych odprawiano w języku polskim, litewskim i niemieckim. Parafia uległa rozwiązaniu wraz z wybuchem II wojny światowej.
W połowie XVIII wieku luteranie pojawili się w okolicy Wiżajn, gdzie została zorganizowana parafia. Niestety nie wiadomo nam wiele na temat działalności owej parafii jako, że nie zachowały się do naszych czasów żadne dokumenty z tamtego okresu.
Wiadomo jedynie, iż pod koniec XVIII w niejaki Borowski, właściciel majątku Sudawskie wybudował na swym terenie kościół ewangelicki, w którym to nabożeństwa odprawiał ks. Andrzej Grabowski dojeżdżający z terenu Prus Wschodnich. Jego odejście do Suwałk w roku 1802 spowodowało upadek parafii. Przez długi okres trwały starania lokalnych ewangelików o przywrócenie parafii, jednak dopiero w 1842 r. wybrali oni kolegium kościelne, które reaktywowało działalność tejże parafii, a nawet doszło do ustanowienia filiału w Wisztyńcu. Z powodu braku odpowiedniego lokum w Wiżajnach przez pewien czas mieszkał tam ksiądz Andrzej Grabowski. Szacuje się, iż w latach 60-tych XIX w. parafia wraz z filiałem liczyła ok. 4800 wiernych oraz dysponowała 4 szkołami, w których uczyło się 134 dzieci.
Parafianie byli narodowości polskiej, niemieckiej, jak i litewskiej w związku z czym nabożeństwa odprawiane były w tych językach. Murowany kościół przetrwał do czasów II wojny światowej, a po jej zakończeniu został rozebrany. Dzisiaj jedynymi śladami obecności luteran na tych ziemiach są resztki cmentarza ewangelickiego.” [ za Red – Dragon; Historia Ewangelików w Suwałkach; 2011 ]. Więcej pod linkiem:
http://www.forum.suwalki.pl/historia/hi ... suwalkach/
Joanno, może powyższe informacje pomogą Ci w ustaleniu kościoła sudawskiego. Może faktycznie chodzi o kościół ewangelicki, który znajdował się na terenie majątku Sudawskie, i który został wybudował niejaki Borowski, właściciel dóbr Sudawskie.
O takiej możliwości wspomniał też Andrzej w swoim poście.
Pozdrawiam – Roman.
Na "szukaj w archiwach" zdigitalizowane są tylko alegaty z 1812 i 1820 r. oraz z l. 1905, 1910 i 1912; załączników z roku 1822 w Archiwum w Suwałkach w ogóle nie ma: