Polegli 1918-1921. Spisy, groby, nekrologi, akty metrykalne.
: śr 24 maja 2017, 00:18
Witam,
Jest już na forum temat pt. Lista strat WP 1918-1920. Ja to jednak chciałbym ująć nieco szerzej.
Od kilku lat współredaguję dział poświęcony cmentarzom wojennym na Olsztyńskiej Stronie Rowerowej.
www.1914.pl
Oprócz fotografii i opisów samych obiektów staramy się także spisywać dane z tablic i nagrobków. Nasza strona jest trochę podobna do serwisu Polegli w pierwszej wojnie światowej - nazwiska zachowane w formie inskrypcji.
Przyjęliśmy jednak inny zakres czasowy – od 1830 do 1945. Listy poległych/pochowanych staramy się weryfikować w oparciu o różne źródła.
Jeżeli chodzi o I wojnę światową, to wykorzystujemy głównie niemieckie listy strat – Verlustlisten. Do weryfikacji danych z lat 1918-1920 najbardziej przydatna jest Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920 (1934).
Nieco wcześniej były opracowane listy strat umieszczane w Zarysach historii wojennej poszczególnych pułków i formacji.
Lista poległych kawalerzystów i artylerzystów konnych została umieszczona w Księdze Jazdy Polskiej wydanej w 1938. Zawiera nazwiska 4052 kawalerzystów i 188 artylerzystów konnych. Częściowo usunięto błędy zauważone w „Liście strat WP”, ale zrezygnowano z podawania przyczyny zgonu. Kilka lat temu ukazał się reprint.
Do poszukiwań przydatne są także ówczesne gazety. Najwięcej nekrologów poległych można znaleźć w Kurierze Warszawskim, ale są także w Kurierze Płockim i Kurierze Poznańskim.
Wydana przez Wojskowe Biuro Historyczne „Lista strat Wojska Polskiego” była początkiem prac nad ustalaniem ostatecznej listy poległych żołnierzy. Niestety wybuch wojny przekreślił dalsze plany i nie pozwolił na aktualizowanie i dalsze uzupełnianie. Wiele źródeł, z których wówczas korzystano, uległo zniszczeniu. "Lista" jest więc najczęściej jedynym źródłem informacji.
To pomnikowe dzieło zawiera ok. 47000 nazwisk, co stanowi zapewne ok. połowy strat WP. Jest tam wiele błędów. Jedna i ta sama osoba występuje czasami kilka razy ze względu na różny zapis nazwiska, zmianę przydziału, stopnia wojskowego itd. Spotkałem się nawet z wpisaniem żołnierza, który został pomyłkowo uznany za poległego w 1920 r., a faktycznie zginął jako cywil w maju 1926 r.!
Ponieważ przy tworzeniu tego dzieła nie korzystano ze spisów cmentarnych, wielu żołnierzy, których groby są np. na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, tam nie umieszczono. To samo dotyczy żołnierzy pochowanych na cmentarzach cywilnych np. Stare Powązki (ponad 300).
W przyszłym roku przypada setna rocznica odzyskania niepodległości a dwa lata później zakończenia walk w 1920 r. Wydaje mi się, że środowisko genealogów ma możliwość uzupełnić częściowo listy ofiar z lat 1918-1920. Mam tu na myśli wspaniałą akcję indeksacji i digitalizacji akt metrykalnych. Oczywiście większość metryk zgonów żołnierzy WP była wystawiana przez władze wojskowe (kapelani wojskowi, lekarze w szpitalach itd.) i te dane teoretycznie
powinny być w „Liście strat WP”.
W 1918, na początku 1919 i w lecie 1920 nie było jednak możliwości na prowadzenie prawidłowej ewidencji poległych. Na początku wysyłano na front improwizowane oddziały np. w sile kompanii lub szwadronu, które nie miały kapelanów. Były też pilniejsze sprawy niż raportowanie o poległych. Pochówkiem zabitych żołnierzy i cywilów zajmowali się miejscowi księża, którzy często wpisywali informacje do parafialnych ksiąg zgonów. Tak było np. na Śląsku Cieszyńskim podczas walk z Czechami. Podobna sytuacja była w lipcu-sierpniu 1920, kiedy Armia Czerwona dotarła do Wisły. Oprócz żołnierzy, których zgon zarejestrowały odpowiednie służby w wojsku, wielu zostało pochowanych przez ludność cywilną przy udziale księży. Cywile też ginęli podczas walk (przypadkowe kule, egzekucje). Znane są przypadki mordowania cywilów przez krasnoarmiejców. Nie jest mi znana żadna lista cywilnych ofiar !
Teoretycznie akta metrykalne z tych lat powinny być dostępne ok. 2019-2021 r. Jednak już teraz widzę, że w niektórych parafiach nasi koledzy opracowali indeksy za ten okres!
Z ciekawości przejrzałem trzy takie zindeksowane parafie, w których kiedyś znalazłem i obfotografowałem groby z 1920 r. Okazuje się, że w indeksach cywilnych parafii są nazwiska poległych żołnierzy (zbiorowy akt zgonu, akt zgonu oficera) a także zabitych i zamordowanych cywili! Wielu z tych żołnierzy nie ma w „Liście strat”. Może warto by przygotować się na taką akcję w 100-lecie.
Badanie akt metrykalnych z 1863 r. daje bardzo ciekawe informacje, więc może warto zbadać także te z lat 1918-1921?
Pozdrawiam
Krzysztof
Jest już na forum temat pt. Lista strat WP 1918-1920. Ja to jednak chciałbym ująć nieco szerzej.
Od kilku lat współredaguję dział poświęcony cmentarzom wojennym na Olsztyńskiej Stronie Rowerowej.
www.1914.pl
Oprócz fotografii i opisów samych obiektów staramy się także spisywać dane z tablic i nagrobków. Nasza strona jest trochę podobna do serwisu Polegli w pierwszej wojnie światowej - nazwiska zachowane w formie inskrypcji.
Przyjęliśmy jednak inny zakres czasowy – od 1830 do 1945. Listy poległych/pochowanych staramy się weryfikować w oparciu o różne źródła.
Jeżeli chodzi o I wojnę światową, to wykorzystujemy głównie niemieckie listy strat – Verlustlisten. Do weryfikacji danych z lat 1918-1920 najbardziej przydatna jest Lista strat Wojska Polskiego. Polegli i zmarli w wojnach 1918-1920 (1934).
Nieco wcześniej były opracowane listy strat umieszczane w Zarysach historii wojennej poszczególnych pułków i formacji.
Lista poległych kawalerzystów i artylerzystów konnych została umieszczona w Księdze Jazdy Polskiej wydanej w 1938. Zawiera nazwiska 4052 kawalerzystów i 188 artylerzystów konnych. Częściowo usunięto błędy zauważone w „Liście strat WP”, ale zrezygnowano z podawania przyczyny zgonu. Kilka lat temu ukazał się reprint.
Do poszukiwań przydatne są także ówczesne gazety. Najwięcej nekrologów poległych można znaleźć w Kurierze Warszawskim, ale są także w Kurierze Płockim i Kurierze Poznańskim.
Wydana przez Wojskowe Biuro Historyczne „Lista strat Wojska Polskiego” była początkiem prac nad ustalaniem ostatecznej listy poległych żołnierzy. Niestety wybuch wojny przekreślił dalsze plany i nie pozwolił na aktualizowanie i dalsze uzupełnianie. Wiele źródeł, z których wówczas korzystano, uległo zniszczeniu. "Lista" jest więc najczęściej jedynym źródłem informacji.
To pomnikowe dzieło zawiera ok. 47000 nazwisk, co stanowi zapewne ok. połowy strat WP. Jest tam wiele błędów. Jedna i ta sama osoba występuje czasami kilka razy ze względu na różny zapis nazwiska, zmianę przydziału, stopnia wojskowego itd. Spotkałem się nawet z wpisaniem żołnierza, który został pomyłkowo uznany za poległego w 1920 r., a faktycznie zginął jako cywil w maju 1926 r.!
Ponieważ przy tworzeniu tego dzieła nie korzystano ze spisów cmentarnych, wielu żołnierzy, których groby są np. na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, tam nie umieszczono. To samo dotyczy żołnierzy pochowanych na cmentarzach cywilnych np. Stare Powązki (ponad 300).
W przyszłym roku przypada setna rocznica odzyskania niepodległości a dwa lata później zakończenia walk w 1920 r. Wydaje mi się, że środowisko genealogów ma możliwość uzupełnić częściowo listy ofiar z lat 1918-1920. Mam tu na myśli wspaniałą akcję indeksacji i digitalizacji akt metrykalnych. Oczywiście większość metryk zgonów żołnierzy WP była wystawiana przez władze wojskowe (kapelani wojskowi, lekarze w szpitalach itd.) i te dane teoretycznie
powinny być w „Liście strat WP”.W 1918, na początku 1919 i w lecie 1920 nie było jednak możliwości na prowadzenie prawidłowej ewidencji poległych. Na początku wysyłano na front improwizowane oddziały np. w sile kompanii lub szwadronu, które nie miały kapelanów. Były też pilniejsze sprawy niż raportowanie o poległych. Pochówkiem zabitych żołnierzy i cywilów zajmowali się miejscowi księża, którzy często wpisywali informacje do parafialnych ksiąg zgonów. Tak było np. na Śląsku Cieszyńskim podczas walk z Czechami. Podobna sytuacja była w lipcu-sierpniu 1920, kiedy Armia Czerwona dotarła do Wisły. Oprócz żołnierzy, których zgon zarejestrowały odpowiednie służby w wojsku, wielu zostało pochowanych przez ludność cywilną przy udziale księży. Cywile też ginęli podczas walk (przypadkowe kule, egzekucje). Znane są przypadki mordowania cywilów przez krasnoarmiejców. Nie jest mi znana żadna lista cywilnych ofiar !
Teoretycznie akta metrykalne z tych lat powinny być dostępne ok. 2019-2021 r. Jednak już teraz widzę, że w niektórych parafiach nasi koledzy opracowali indeksy za ten okres!
Z ciekawości przejrzałem trzy takie zindeksowane parafie, w których kiedyś znalazłem i obfotografowałem groby z 1920 r. Okazuje się, że w indeksach cywilnych parafii są nazwiska poległych żołnierzy (zbiorowy akt zgonu, akt zgonu oficera) a także zabitych i zamordowanych cywili! Wielu z tych żołnierzy nie ma w „Liście strat”. Może warto by przygotować się na taką akcję w 100-lecie.
Badanie akt metrykalnych z 1863 r. daje bardzo ciekawe informacje, więc może warto zbadać także te z lat 1918-1921?
Pozdrawiam
Krzysztof
już korzystam!
Oferowaliśmy im – oczywiście za darmo – fotografie, opracowania i poprawki (bo było dużo błędów w ich opisach) ale nie skorzystali. Cóż, trudno.