Indeks nazwisk do Pocztu rodów w Wielkiem Księstwie Litewski

[wolenski_pipis]

Wydawnictwo Kastor wydało w formie elektronicznej Indeks nazwisk do Poczet rodów w Wielkiem Księstwie Litewskiem w XV i XVI wieku Adama Bonieckiego, Pracą ta jest przełomową w dziejach heraldyki i genealogii polskiej. Autor, w odróżnieniu od swych poprzedników, oparł się wyłącznie na materiale źródłowym. Podstawą pracy był sumariusz najstarszych ksiąg Metryki Litewskiej do połowy XVI wieku. Korzystał też z innych materiałów litewskich obejmujących okres do XVI wieku. Publikacje ogłoszone drukiem traktował jako materiał pomocniczy – uzupełniający, zrezygnował jednak z korzystania z dotychczas wydanych herbarzy.

Indeksowana praca dotyczy szlachty litewskiej i podlaskiej, gdyż do 1569 roku Podlasie było częścią Litwy. Wcielenie do Korony Podlasia oraz województw: wołyńskiego, kijowskiego i bracławskiego nastąpiło w konsekwencji zawarcia unii lubelskiej.

Poczet rodów podzielony jest na dwie części. Część pierwsza, od strony 1 do 425, obejmuje rodziny litewskie i podlaskie, a część druga, od strony I do XLIX, obejmuje spis dygnitarzy i urzędników, duchownych i świeckich, wymienionych w przedmiotowej pracy. W części pierwszej zastosowano w paginacji cyfry arabskie, a drugiej – rzymskie. W części drugiej niektóre nazwiska urzędników wymienione w części pierwszej są zapisane odmiennie, na przykład Ciechanowiecki jako Ciechanowiecki Jechonowski Janowicz; Czupurny jako Czupurna; Dowojna jako Dowojno; Feduszko jako Fędiuszko; Giedygołd jako Gedygold; Gedgołdowicz jako Gedygołdowicz; Hoscki jako Hośćki; Mondigirdowicz jako Mondigerdowicz; Sestreniec jako Sestrenec; Sweticki jako Swieticki; Talwojszewicz jako Taluwojszewicz.

Nazwiska: Bujanowicz, Dowojno, Jechonowski, Kołoczkowicz, Patejewicz,n Pleszczejew, Stojan wymienione w części drugiej, pominięte zostały w części pierwszej. Hasło główne brzmi np. z Brzozowa, a w tekście przedstawiciel tej rodziny zapisany został jako Brzozowski.

W większości tego typu prac, w tekście pojawia się tzw. nieznana szlachta. Nie można wykluczyć, że część z tych nazwisk to nieznane oboczności, przydomki, a także błędy w postaci literówek lub ujęcie fonetyczne w zapisie odbiegające od podstawowej formy nazwiska.

Przykłady: Ajzakowicz; Anelino; Bankowicz; Bobinicki; Bubin; Burbel; Cimucowicz v. Tiemutiewicz; Drobyhewicz; Dziawiłtowski (może to Dziewałtowski); Dzusicz (może oboczność Dziusów); Ejrudowicz; Gadawski; Hodyrewski; Hojański (oboczność Hoińskich?); Holica; Horzwiński; Hostyło; Jakintowicz; Judko (może Jodko); Jechonowski; Kola-Krater (Kolowie są znani, Kratterowie znani w XIX wieku w Galicji); Kołoczkowicz; Koniuszyn; Matyszkowicz; Migelkowicz; Muszata (to zapewne Musiata); Nahi; Nieszyjczynicz (może to Nieszyjka); Oberniejewicz; Ojsachowski; Opaczyc (oboczność Żerebiatyczów?); Orsza; Oszczytowski (przydomek Uwarowiczów); Pisnewicz; Protaziewicz (to oboczność Protasewiczów); Puszczyk; Puszkarewicz (Uruski wymienia tę samą, co Boniecki, osobę ale jako Puszkarowicza); Ratneński (może to Rateński lub Ratomski); Remezowicz; Rudym; Sachar; Satulicki; Sielawicz; Skojbek; Sopeżyc (może to oboczność nazwiska Sapieha); Streżewicz (może to Streżowicz); Suderman; Szeredij (Szereda?); Szyropiat; Świsłocz; Telnik; Terpichorew; Tiemutiewicz (patrz Cimucowicz v. Tiemutiewicz); Towtył(o); Trepatowicz (może to Trepałowicz); Wodziczka; Woroncow.

Boniecki umieszcza część osób, głównie z XV wieku, jedynie pod imieniem. Imię jest hasłem głównym, co może sugerować, że jest ono tożsame z nazwiskiem. Wiele nazwisk litewskich jest tożsamych z imionami, m.in. Hleb, Kmita, Olizar, Radziwił, Sapieha, Sanguszko, Siemaszko, Sołtan, Żdan. Część z wymienionych nazwisk ujętych w indeksie to imiona, które nie stały się nazwiskami. Na przykład przy nazwie osobowej Żdan nie wiadomo, która z wymienionych osób występuje pod nazwiskiem, a która pod imieniem. Wszystkie osoby o imieniu Żdan Autor ujął wspólnym hasłem, co może sugerować, że wszystkie owe osoby to przedstawiciele szlacheckiej rodziny o nazwisku Żdan.

Autor wymienia Koszyrskiego Sanguszko Andrejewicza, tymczasem jest to Sanguszko Andrejewicz (czyli syn Andrzeja) o przydomku Koszyrski.

Według Bonieckiego (Herbarz polski IX-112) Prońscy używali przydomka Hleb, tożsamego z imieniem ich przodka (Hleb Juriewicz Proński). Od tego przydomka powstał inny Hlebowicz. Tymczasem Boniecki w swoim Poczcie wymienia Hlebowiczów o przydomku Proński. Prońscy byli kniaziami, a Hlebowicze nie. Autor pod hasłem głównym Hlebowicz sugeruje, że używali oni przydomka Proński, co nie jest prawdą. Hlebowiczowie wymienieni w tej pracy legitymowali się w większości herbem Leliwa, a Prońscy – Pogonią litewską, nie mogli zatem stanowić jednej rodziny. Pod hasłem tym wymienia też Wiażewiczów. W późniejszym Herbarzu polskim Autor milczy o Hlebowiczach o przydomku Proński, wspominając jedynie o ich przydomkach Pirocki i Połoński.

Koczanowski Semenowicz Niekras umieszczony został pod hasłem głównym Niekras, gdy tymczasem Niekras w tym przypadku to imię. Zabrakło hasła głównego Koczanowski. Te same osoby zapisywane są w tekście pod nazwiskiem, pod przydomkiem oraz pod imieniem. Początek wieku XVI to okres kształtowania się nazwisk dziedzicznych, stąd też zapewne tyle zamieszania w nazwach osobowych wymienionych w tej pracy.

Pozdrawiam Marek Woliński