Kingo, dobry wieczór.
Zebrałem trochę informacji o tatarskim rodzie szlacheckim [ może kniaziowskim rodzie] Bierbaszów / Birbaszów, którego gniazdem rodowym była wieś Bierbasze w byłym powiecie nowogródzkim [ nowogrodzkim ]. Może przydadzą one Ci się w Twoich badaniach i poszukiwaniach?
Z Twojego postu wynika, że rodzina Bierbaszów zamieszkiwała w parafii Mir, która obecnie ma znajdować się na Białorusi. W obecnych granicach Polski osób o nazwisku Bierbasz w roku 2002 zamieszkiwało 122, w tym 53 mężczyzn i 69 kobiet. Zatem, nie jest to popularna nazwa osobowa w Polsce. Szczegółowy rozkład występowania wspomnianego nazwiska w powiatach zobaczysz na mapie, którą zamieszczam pod linkiem:
http://nlp.actaforte.pl:8080/Nomina/Ndi ... o=Bierbasz
W roku 2021 na dzień 1 lutego w obecnej Polsce osób o nazwisku:
Bierbasz mieszkało 126, w tym 68 mężczyzn i 58 kobiet;
Bierbasz – Juchnowicz 40, w tym 21 mężczyzn i 19 kobiet;
Juchnowicz – Bierbasz 19, w tym 9 mężczyzn i 10 kobiet.
[ za: Wykaz nazwisk męskich i żeńskich ( wg pola nazwisko aktualne ) występujących w rejestrze PESEL z uwzględnieniem nazwisk osób zmarłych, stan na dzień 1 lutego 2021 roku, który znajduje się w Serwisie Rzeczypospolitej Polskiej ]
Pytasz: „(…), gdzie moge znalezc spis parafian z parafii Mir, Bialorus. (…).”. Mir [ po białorusku Мір ] – osiedle typu miejskiego na Białorusi, położone w obwodzie grodzieńskim, w rejonie korelickim, około 85 km na południowy zachód od Mińska. Nie podałaś z jakiego wyznania mają pochodzić spisy parafian z parafii Mir. Obecnie w miasteczku Mir na Białorusi mają swoje siedziby dwie parafie prawosławne [ w dekanacie korelickim ] – pw. Świętej Trójcy i pw. św. Jerzego Zwycięzcy, a także jedna parafia rzymskokatolicka pw. św. Mikołaja. Przed rokiem 1939 w mieście Mir, które w tym czasie znajdowało się w Polsce, w województwie nowogródzkim, w powiecie stołpeckim, w gminie Mir znajdowała się rzymskokatolicka parafia pw. Świętego Mikołaja Biskupa. Przed rokiem 1939 w Mirze znajdowała się też cerkiew prawosławna, meczet i synagoga. W drugiej połowie XVIII wieku Mir zyskał miano „cygańskiej stolicy”: mieszkał tutaj cygański król Wielkiego Księstwa Litewskiego, któremu w roku 1787 książę Karol Radziwiłł dał przywilej władzy sądowniczej nad Cyganami.
W mieście Mir miała swoją siedzibę stara parafia rzymskokatolicka pw. św. Mikołaja, która w roku 1865 została zlikwidowana przez władze carskie a kościół został przejęty przez cerkiew prawosławną, w którym powstała cerkiew. W tym czasie w samym mieście Mir było 200 katolików. Dopiero gdy Polska odzyskała niepodległość w roku 1918 do miasta Mir powrócił kościół rzymskokatolicki jako instytucja. Między rokiem 1921 a rokiem 1939 Mir znajdował się w Polsce. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do Zachodniej Białorusi 17 września 1939 roku Mir stał się częścią Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
Do roku 1939 do parafii rzymskokatolickiej w mieście Mir należało około 101 miejscowości.
Profesor dr hab. Alina Duchlińska – Naruszewicz z Uniwersytetu Warmińsko – Mazurskiego w Olsztynie uważa, że nazwisko Bierbasz ma następującą genezę:
„Bierbasz. Nazwisko pochodzi od nazwy miejscowej Bierbasze, odnotowanej na terenie byłego powiatu nowogrodzkiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XV, cz. I s. 146. Nazwisko ma także następujące potencjalne podstawy etymologiczne: 1. staropolskie bierać/birać 2. imię Biernat, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków t. 1, s. 36, 3. niemiecki rzeczownik Bier ‘piwo’ 4. imię pochodzenia aramejskiego Barabasz, to od Bar abba ‘syn ojca, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, t. I A-K, Kraków 1999, s. 19-20.”.
Przyjmując, że nazwisko Bierbasz pochodzi od nazwy wsi Bierbasze, która miała się znajdować w byłym powiecie nowogrodzkim. Przed rokiem 1939 wieś Bierbasze [ inna nazwa Birbasze ] znajdowały się w Polsce, w powiecie stołpeckim, w ginie Mir, w parafii rzymskokatolickiej Świętego Mikołaja Biskupa w mieście Mir. W tym czasie wieś Bierbasze była określana jako zaścianek [ szlachecki ].
Według danych zawartych na stronie 146 w tomie XV, w części 1 z roku 1900 Słownika geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich Bierbasze, Birbasze była to wieś w powiecie nowogrodzkim, w okręgu polskim i gminie Mir, w której było 23 osad.
http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geogra ... V_cz.1/146
Zakłądając, że Bierbasze [ Birbasze ] było zaściankiem szlacheckim, i że nazwisko Bierbasz pochodzi od nazwy tej wsi, to osoby noszące miano Bierbasz z dużym prawdopodobieństwem pochodzą ze stanu szlacheckiego. Z jakimś prawdopodobieństwem to nazwa wsi [ zaścianka szlacheckiego ] może pochodzić od imienia Birbasz / Bierbasz.
Zatem, można powiedzieć, że wieś Bierbasze [ Birbasze ] jest gniazdem rodowym Birbaszów.
Czy istniał szlachecki ród Bibraszów?
Pewne poszlaki istnienia szlacheckiego rodu Birbaszów można znaleźć w poemacie epickim Adama Mickiewicza pt. Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie. W poemacie tym Adam Mickiewicz umieścił liczne postacie i rodziny szlacheckie, które wymienione są w różnych kontekstach:
1. rodziny szlacheckie, które brały udział w walkach w Soplicowie: Podhajscy, Birbaszowie, Hreczechy, Biergale, Isajewicze, Kotowicze;
2. przedstawiciele rodów szlacheckich, którzy uczestniczą w spotkaniu w karczmie przed polowaniem: Skorula, Wilbik, Juraha, Zagiel, Podhajski, Birbasz, Mickiewicz, Cydzik, Rymsza, Zubkowski, Terajewicz.
Adam Mickiewicz pisał:
1.
„(…).
Ale ja, z kniaziów! Pytać u mnie o patenta,
Kiedym został szlachcicem? Sam Bóg to pamięta!
Niechaj Moskal w las idzie pytać się dębiny,
Kto jej dał patent rosnąć nad wszystkie krzewiny».
Kniaziu – rzekł Żagiel – świeć waść baki lada komu,
Tu znajdziesz pono mitry i w niejednym domu».
Waść ma krzyż w herbie – wołał Podhahski – to skryta Aluzja,
że w rodzinie był neofita.
Fałsz – przerwał Birbasz – Przecież ja z tatarskich hrabiów Pochodzę,
a mam krzyże nad herbem Korabiów.
Poraj – krzyknął Mickiewicz – z mitrą w polu złotym,
Herb książęcy, Stryjkowski gęsto pisze o tym.
(…).”.
2.
„(…).
Sztab stał we dworze, a z nim zbrojnej szlachty wiele:
Podhajscy, Birbaszowie, Hreczechy, Biergele,
Wszyscy Sędziego krewni albo przyjaciele;
Na odsiecz mu przybiegli słysząc o napadzie,
Zwłaszcza, że z Dobrzyńskimi byli z dawna w zwadzie.
(…).”.
3.
„(…).
A tymczasem, Podhajscy i Isakewicze, Birbasze,
Wilbikowie, Biergiele, Kotwicze,
Widząc szlachtę Dobrzyńskich w tej ciężkiej niewoli,
Zaczęli z dawnych gniewów ostygać powoli:
Bo szlachta polska, chociaż niezmiernie kłótliwa
I porywcza do bitew, przecież nie jest mściwa.
Biega więc do Macieja starego po radę.
On koło wozów całą ustawia gromadę,
Każe czekać.
(…).”.
Kingo, proponuję Ci zajrzeć do poematu Pan Tadeusz i samej znaleźć informacje o rodzie Birbaszów i jego przedstawicielach opisanych przez Adama Mickiewicza. Jak nie posiadasz Pana Tadeusza to pod linkiem, który zamieszczam poniżej znajdziesz elektroniczne wydanie z roku 1906, które zostało wydane w Cieszynie.
https://sbc.org.pl/Content/310840/Publi ... C-6931.pdf
Birbosz i Birbasz — szlachta okoliczna tatarska w Nowogródzkiem.
Zobacz pod linkiem:
http://www.ciekawepodlasie.pl/strony/tatarzy/12/
W roku 1938 w Warszawie ukazał się III tom Rocznika Tatarskiego. Tatar Yili – Annuaire Tatare, który został wydany przez Radę Centralną Związku Kulturalno – Oświatowego Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej. W tomie tym zostało zamieszczone opracowanie Stanisława Kryczyńskiego pt. Tatarzy Litewscy. Próba monografii Historyczno – Etnograficznej.
W tej publikacji znajdziesz trochę informacji o tatarskim rodzie szlacheckim Birbaszów v. Bierbaszów. Dane są zawarte na stronie 87 – 88 [ coś o herbie ] oraz stronie 109 [ etymologia nazwiska Birbasz ]. Nie będę cytował – sama przeczytasz.
Link do wspomnianego przeze mnie opracowania – wydanie elektroniczne:
https://sbc.org.pl/Content/326068/ii423 ... 0-0001.pdf
Piotr Borowski w opracowaniu pt. Szlachta Litewsko – Polska pochodzenia tatarskiego, który ukazał się w tomie 1, w zeszycie 3 Przeglądu Wschodniego, w roku 1991, na stronie 605 – 606 pisał:
„(…). Pochodzenia tatarskiego byli również ziemianie mirscy Birbasze. Według tradycji rodowej mieli wywodzić się od niejakiego Beir-Baszy, który przywędrował na Litwę za czasów wielkiego księcia W itolda i na chrzcie przybrał imię Juchno64. Według zachowanych przekazów źródłowych, w XVI w. byli oni prywatnymi ziemianami Iliniczów, osiadłymi w Mirszczyźnie65. W wyniku przeprowadzonej pomiary włócznej dóbr szlacheckich Szymko i Juchno Birbasze uzyskali w 1582 r. po 5 włók gruntu położonego w majętności świerżeńskiej66. Przez cały wiek XVII rodzina pozostawała tylko przy nazwisku Birbasz, natomiast na przełomie tego i następnego stulecia zaczęła podpisywać się jako Juchnowicz, nawiązując w ten sposób do „mitycznego” protoplasty Juchna, a wkrótce potem używać też tytułu kniaziowskiego. W 1717 r. stało się to powodem oskarżenia Birbaszów-Juchniewiczów przez instygatora Wielkiego Księstwa Litewskiego o bezprawne posługiwanie się tym tytułem. Oskarżeni proces zapewne wygrali, bowiem na dokumencie z 1731 r. jako świadek występuje Kazimierz kniaź Juchniewicz Birbasz. W XVIII-XIX stuleciu, mimo ubóstwa, rodzina Birbaszów kultywowała swe kniaziowskie pochodzenie i dlatego właśnie Adam Mickiewicz wprowadził wywodzących się „z hrabiów tatarskich” Birbaszów do swej epopei. O ubóstwie tej rodziny w XIX w. świadczy fakt, że w 1888 r. niejaki Wiktor Birbasz, katolik, posiadał zaledwie 8 dziesięcin ziemi w folwarku Daskiewicze koło Wsielubia w guberni mińskiej. (…).”.
Link do elektronicznego wydania wspomnianej przeze mnie publikacji:
https://studium.uw.edu.pl/wp-content/up ... ressed.pdf
Na Oficjalnej Stronie Stowarzyszenia Rodu Radziewiczów między innymi przeczytać można:
„(…). Są też echa z Dzikich Pól, dowody na żywotność tradycji muzułmańskiej w naszym żywiole słowiańskim. A może to tylko naturalna tęsknota za egzotyką, czymś niezwykłym, co wyróżnia nazwisko i losy poszczególnych ludzi? Kresy, ach, te Kresy ... Tatarzy, bo o nich mowa, znaleźli się na Litwie za czasów Olgierda i Witolda. Byli to jeńcy i emigranci. Mieli silne poczucie swojej odrębności. Przez męstwo i smykałkę wojenną postrzegani byli jako świetni i lojalni wojownicy. Mieli wyraźną strukturę społeczną. Wyodrębniła się tatarska arystokracja – lennik sporych nadań ziemskich, potem prości żołnierze, wreszcie wyzwoleni jeńcy. Wyodrębnia się cztery grupy Tatarów: hospodarskich (zwanych ziemianami), kozaków, prywatnych i ziemskich. Liczba Tatarów może być ustalona na podstawie popisu wojskowego z 1528 r., a spisano wówczas 544 Tatarów zobowiązanych do służby wojskowej, którzy łącznie wystawili 654 konie w siedmiu chorągwiach. Byli to Tatarzy hospodarscy i kozacy. Najbogatsi stawiali do 6-7 koni, przy normie 1 koń z ośmiu służb chłopskich.4 Tatarzy żenili się przede wszystkim z prawosławnymi Białorusinkami albo Litwinkami, ale potomstwo swe wychowywali na mahometan, na co nasza szlachta patrzyła krzywo. A przecież w dziejach rożnie bywało. Dość szybko utracili znajomość języka arabskiego i podlegali silnym procesom asymilacyjnym. Pozbawiona konfliktów symbioza polsko-tatarska trwała wiek, aż „Statut Litewski” pokazał Tatarom, gdzie ich miejsce. Już I Statut w 1529 r. „honor” Tatarów ocenił tak samo, jak „cześć” pozostałej szlachty (mowa tu o nawiązce szlacheckiej), ale nawet III Statut w 1588 r. zastrzegł wyraźnie, że Żid, Tatarin i kożdyj besurmanin na vrad prełożon byti - - nie majet (pozbawienie Tatarów dostępu do praw politycznych szlachty zdecydowały względy religijne).5 W 1631 r. dokonano tzw. rewizji dóbr tatarskich, zaczęto odbierać nadane wcześniej ziemie. Sporo mahometan postanowiło wtopić się w społeczeństwo polskie i przyjęło chrzest. To wtedy znaczna część Tatarów, by nie odróżniać się od żywiołu polskiego, zaczęła używać nazwisk polskich. Zaczęli też używać imion chrześcijańskich (Stefan zamiast Mustafa). Mówi o tym scena z IV księgi „Pana Tadeusza”: Waść ma krzyż w herbie, wolał Podhajski, to skryta Aluzyja, że w rodzie bywał neofita.” „Fałsz! Przerwał Birbasz, przecież ja z tatarskich hrabiów Pochodzę, a mam krzyże nad herbem Korabiów”. „Poraj, krzyknął Mickiewicz, z mitrą w polu złotym, Herb książęcy, Stryjkowski gęsto pisze o tym.
Ostatecznie przywilej Jana III Sobieskiego z 24 III 1677 r. nakazał rotmistrzów, chorążych i zarówno wszystkich Tatarów w różnych województwach i powiatach WKL mieszkających, uznawać za szlachtę. Dowody szlacheckie uzyskało przeszło 200 rodów.
Rozmowy o przodkach stają się wyznacznikiem budowania tożsamości rodowej. Rodzi się wiedza, która podana w formie opowieści uzmysławia członkom rodu jej dzieje. Historia przestaje trącić podręcznikiem, staje się żywym tłem. Ale etymologia już nic w tej sytuacji nie poradzi, a jedyne właściwe jest działanie genealogiczne. Tak, księgi metrykalne, archiwalne dokumenty i podania rodzinne, to niekończąca się opowieść – jeśli słuch ginie po człowieku, to nazwisko pozostaje. I historia nazwiska też. (…).”.
http://rodziewicz.waw.pl/stara-glt/hist.html
Z jakimś prawdopodobieństwem ród Birbaszów [ Bierbaszów, Berbaszów ] używał herbu Korab w odmianie. Można też spotkać w niektórych źródłach informację, że rodzina Bierbaszów oraz Juchnowicz – Bierbasz używała herbu Leliwa.
w Genetece na stronie
https://geneteka.genealodzy.pl/index.ph ... =&to_date=
znajdziesz trochę metryk rodu Birbasz / Bierbasz z parafii Mir:
• urodzenia z lat 1797 – 1801,
• małżeństwa z lat 1780 – 1801,
• zgony z lat 1797 – 1801.
Pod likiem, który zamieszczam znajdziesz mapę z roku 1924, która została wydana przez Wojskowy Instytut Geograficzny. Na mapie tej przy górnej krawędzi znajdziesz mniej więcej na środku zaścianek [ wieś ] Bierbasze:
http://maps.mapywig.org/m/WIG_maps/seri ... E_1924.jpg
Mapa jest aktywna, można ją powiększyć poprzez najechanie na ją kursorem i kliknięcie.
Był zaścianek szlachecki o nazwie Zbycin, który przed rokiem 1939 znajdował się w Polsce, w województwie nowogródzkim, w powiecie stołpeckim, w gminie Mir, w rzymskokatolickiej parafii Mir. Położony był on tuż nad rzeką Usza. Przynajmniej do roku 1938 miał on należeć do Wiktora Bierbasza?
Pod linkiem zamieszczam mapę z roku 1924, która została wydana przez Wojskowy Instytut Geograficzny, na której przy lewej krawędzi mapy w jej górnej części odnajdziesz zaścianek Zbycin.
http://maps.mapywig.org/m/WIG_maps/seri ... E_1924.jpg
Mapa jest aktywna.
Jest w Polsce Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej, który mieści się w Białymstoku.
Związek Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej
ul. Bystrzycka 22B
15-161 Białystok
e-mail:
adamowiczdj@gmail.com
tel.: +48 793 45 45 58
Strona internetowa:
http://ztrp.pl/
Możesz napisać, zatelefonować do związku i poprosić o pomoc, zapytać czy nie posiadają informacji o rodzie Birbaszów / Bierbaszów. Może ktoś z członków tego związku wie gdzie można albo u kogo można poszukiwać informacji o wspomnianej przeze mnie rodzinie tatarskiej, albo w jakim archiwum mogą być przechowywane metryki z parafii rzymskokatolickiej Mir.
Pozdrawiam – Roman.
Ps.
Możesz też spróbować skontaktować się z proboszczem parafii Mir na Białorusi i zapytać go czy nie wie gdzie mogą być metryki z parafii, spisy parafian [ w jakim archiwum ] z lat, które są w Twoim zainteresowaniu.
Dane kontaktowe znajdziesz pod linkiem:
http://bazapolonii.wspolnotapolska.org. ... ikoaja-Mir
Około 48 km od miasteczka Mir leży miasto Nowogródek. W Nowogródku znajduje się Rejonowy Oddział Związku Polaków na Białorusi w Nowogródku. Może warto spróbować skontaktować się z tym oddziałem Związku Polaków na Białorusi? Może pomogą Ci w uzyskaniu informacji o miejscu przechowywania metryk [ spisu parafian ] z parafii rzymskokatolickiej w mieście Mir z lat 1919 – 1945? Może członkowie wspomnianego przeze mnie związku pomogą Ci w uzyskaniu jakiś danych o członkach rodziny Birbaszów, która kiedyś mieszkała na terenie gminy albo parafii Mir?
Dane kontaktowe znajdziesz pod linkiem:
http://bazapolonii.wspolnotapolska.org. ... -Nowogrdku
Moim zdaniem obecna sytuacja na Białorusi nie sprzyja poszukiwaniom informacji genealogicznych w różnych instytucjach społecznych, kościelnych czy państwowych.
Roman.
