Wg Rymuta:
Lasek 1397 - od las (od lasek).
Pochodzenie nazwisk (cz.8)
Moderatorzy: maria.j.nie, elgra, Galinski_Wojciech
-
Ewa_Szczodruch
- Posty: 4159
- Rejestracja: ndz 10 gru 2006, 17:22
- Lokalizacja: Toruń
Rozważania o genezie nazwiska Piusiński.
Grażyno, dzień dobry.
Nazwisko Piusiński.
W mojej ocenie nazwa osobowa Piusiński została utworzona od tematu słowotwórczego Pius- za pomocą złożonego przyrostka -iński. Zapisać to można tak: Pius + iński = Piusiński.
Format -iński jest sufiksem złożonym, który pochodzi od przyrostka -ski. Zatem, wspomniana osobowa nazwa własna może być mianem odmiejscowym. Moim zdaniem jest to mało prawdopodobne ponieważ tematem przedmiotowego nazwiska jest wyraz pius. Pius to też imię, które pochodzi od łacińskiego słowa pius, które oznacza pobożny, czuły. W takim razie przyrostek -iński jest formatem strukturalnym inaczej mówiąc nazwiskotwórczym. Tak więc nazwisko Piusiński mogło zostać utworzone od:
1. imienia Pius,
2. nazwiska Pius,
3. przezwiska Pius w znaczeniu pobożny albo czuły.
Dodanie formatu nazwiskotwórczego -iński do wskazanych powyżej podstaw z dużym prawdopodobieństwem mogło mieć na celu upodobnienie miana Pius do nazwisk szlacheckich. Nazwiska typu szlacheckiego [ odmiejscowe ] w przeszłości były uznawane za lepsze. Tym samym nosiciel takiej nazwy osobowej był spostrzegany jako ten godniejszy.
Formy Piuszyński, Pijusiński są raczej obocznościami nazwy osobowej Piusiński.
Grażyno, to jest tylko moja robocza hipoteza. Jak zapewne wiesz każda hipoteza wymaga weryfikacji, to już pozostawiam Tobie.
Pozdrawiam – Roman.
Nazwisko Piusiński.
W mojej ocenie nazwa osobowa Piusiński została utworzona od tematu słowotwórczego Pius- za pomocą złożonego przyrostka -iński. Zapisać to można tak: Pius + iński = Piusiński.
Format -iński jest sufiksem złożonym, który pochodzi od przyrostka -ski. Zatem, wspomniana osobowa nazwa własna może być mianem odmiejscowym. Moim zdaniem jest to mało prawdopodobne ponieważ tematem przedmiotowego nazwiska jest wyraz pius. Pius to też imię, które pochodzi od łacińskiego słowa pius, które oznacza pobożny, czuły. W takim razie przyrostek -iński jest formatem strukturalnym inaczej mówiąc nazwiskotwórczym. Tak więc nazwisko Piusiński mogło zostać utworzone od:
1. imienia Pius,
2. nazwiska Pius,
3. przezwiska Pius w znaczeniu pobożny albo czuły.
Dodanie formatu nazwiskotwórczego -iński do wskazanych powyżej podstaw z dużym prawdopodobieństwem mogło mieć na celu upodobnienie miana Pius do nazwisk szlacheckich. Nazwiska typu szlacheckiego [ odmiejscowe ] w przeszłości były uznawane za lepsze. Tym samym nosiciel takiej nazwy osobowej był spostrzegany jako ten godniejszy.
Formy Piuszyński, Pijusiński są raczej obocznościami nazwy osobowej Piusiński.
Grażyno, to jest tylko moja robocza hipoteza. Jak zapewne wiesz każda hipoteza wymaga weryfikacji, to już pozostawiam Tobie.
Pozdrawiam – Roman.
Re: Rozważania o genezie nazwiska Piusiński.
[quote="ROMAN_B"]Grażyno, dzień dobry.
Nazwisko Piusiński.
W mojej ocenie nazwa osobowa Piusiński została utworzona od tematu słowotwórczego Pius- za pomocą złożonego przyrostka -iński. Zapisać to można tak: Pius + iński = Piusiński.
Format -iński jest sufiksem złożonym, który pochodzi od przyrostka -ski. Zatem, wspomniana osobowa nazwa własna może być mianem odmiejscowym. Moim zdaniem jest to mało prawdopodobne ponieważ tematem przedmiotowego nazwiska jest wyraz pius. Pius to też imię, które pochodzi od łacińskiego słowa pius, które oznacza pobożny, czuły. W takim razie przyrostek -iński jest formatem strukturalnym inaczej mówiąc nazwiskotwórczym. Tak więc nazwisko Piusiński mogło zostać utworzone od:
1. imienia Pius,
2. nazwiska Pius,
3. przezwiska Pius w znaczeniu pobożny albo czuły.
Dodanie formatu nazwiskotwórczego -iński do wskazanych powyżej podstaw z dużym prawdopodobieństwem mogło mieć na celu upodobnienie miana Pius do nazwisk szlacheckich. Nazwiska typu szlacheckiego [ odmiejscowe ] w przeszłości były uznawane za lepsze. Tym samym nosiciel takiej nazwy osobowej był spostrzegany jako ten godniejszy.
Formy Piuszyński, Pijusiński są raczej obocznościami nazwy osobowej Piusiński.
Grażyno, to jest tylko moja robocza hipoteza. Jak zapewne wiesz każda hipoteza wymaga weryfikacji, to już pozostawiam Tobie.
Pozdrawiam – Roman.[/quote
Dziękuję za wyjaśnienie, zdaje się bardzo poprawne ponieważ w latach wcześniejszych w tej parafii występuje nazwisko Pius. Raz jeszcze dziękuję
Nazwisko Piusiński.
W mojej ocenie nazwa osobowa Piusiński została utworzona od tematu słowotwórczego Pius- za pomocą złożonego przyrostka -iński. Zapisać to można tak: Pius + iński = Piusiński.
Format -iński jest sufiksem złożonym, który pochodzi od przyrostka -ski. Zatem, wspomniana osobowa nazwa własna może być mianem odmiejscowym. Moim zdaniem jest to mało prawdopodobne ponieważ tematem przedmiotowego nazwiska jest wyraz pius. Pius to też imię, które pochodzi od łacińskiego słowa pius, które oznacza pobożny, czuły. W takim razie przyrostek -iński jest formatem strukturalnym inaczej mówiąc nazwiskotwórczym. Tak więc nazwisko Piusiński mogło zostać utworzone od:
1. imienia Pius,
2. nazwiska Pius,
3. przezwiska Pius w znaczeniu pobożny albo czuły.
Dodanie formatu nazwiskotwórczego -iński do wskazanych powyżej podstaw z dużym prawdopodobieństwem mogło mieć na celu upodobnienie miana Pius do nazwisk szlacheckich. Nazwiska typu szlacheckiego [ odmiejscowe ] w przeszłości były uznawane za lepsze. Tym samym nosiciel takiej nazwy osobowej był spostrzegany jako ten godniejszy.
Formy Piuszyński, Pijusiński są raczej obocznościami nazwy osobowej Piusiński.
Grażyno, to jest tylko moja robocza hipoteza. Jak zapewne wiesz każda hipoteza wymaga weryfikacji, to już pozostawiam Tobie.
Pozdrawiam – Roman.[/quote
Dziękuję za wyjaśnienie, zdaje się bardzo poprawne ponieważ w latach wcześniejszych w tej parafii występuje nazwisko Pius. Raz jeszcze dziękuję
-
Marek70
- Posty: 13790
- Rejestracja: wt 22 mar 2016, 14:05
- Lokalizacja: Warszawa
- Otrzymał podziękowania: 12 times
Re: Rozważania o genezie nazwiska Piusiński.
Witam,
Poproszę o genezę pochodzenia nazwiska Gądek z okolic Sułoszowej, Wielmoży i Skały w Małopolsce.
Poproszę o genezę pochodzenia nazwiska Gądek z okolic Sułoszowej, Wielmoży i Skały w Małopolsce.
Pozdrawiam
Marek
Akceptujesz moje tłumaczenie - wpisz w temacie posta OK.
"O dziękowaniu" https://forum.genealodzy.pl/viewtopic.php?t=112847
"Jak napisać prośbę o tłumaczenie..." https://forum.genealodzy.pl/viewtopic.php?t=12392
Marek
Akceptujesz moje tłumaczenie - wpisz w temacie posta OK.
"O dziękowaniu" https://forum.genealodzy.pl/viewtopic.php?t=112847
"Jak napisać prośbę o tłumaczenie..." https://forum.genealodzy.pl/viewtopic.php?t=12392
Re: Rozważania o genezie nazwiska Gądek.
Marku, dobry wieczór.
Nazwisko Gądek.
Zaproponuję Ci etymologię nazwiska Gądek za dr hab. Aliną Naruszewicz – Duchlińską profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Brzmi ona tak:
„Gądek. Nazwisko można uznać za pochodne od nazwy osobowej Gądek//Gędek, odnotowanej przez „Słownik staropolskich nazw osobowych” (t. II s. 92). Zapis „on” oddaje tzw. asynchroniczną wymowę samogłoski nosowej. Podstawę mogła stanowić forma gądać ‘grać, brząkać, rzępolić” – „śpiewajcie jemu, a gądźcie jemu”, „niech świnia gdy nie umie na dudach nie gędzie” lub gędek ‘grajek’ (tzw. „Słownik warszawski” t. I, s. 815-817). Ewentualnie od nazwy miejscowej Gondek „stacja drogi żelaznej z Poznania do Jarocina, o 15 km od Poznania, 166 mk.”.”.
oraz
za profesorem Kazimierzem Rymutem – Nazwiska Polaków. Słownik historyczno – etymologiczny; Wydawnictwo Naukowe DWN; Kraków 2001.
Profesor uważa, że nazwa osobowa:
• Gądek pochodzi od gwarowego słowa [ staropolskiego ] gadać, gędzić w znaczeniu grać. Jak podaje profesor Rymut nazwisko odnotowano już w roku 1415;
• Gondek pochodzi od gwarowego słowa [ staropolskiego ] gadać, gędzić w znaczeniu grać.
Tu dodam, że forma zapisane przez „on” jest związana z asynchroniczną wymową samogłoski nosowej.
Urszula Sokólska w opracowaniu pt. Wokół refleksji nad kształtem polszczyzny, które zostało wydane w Białymstoku, w roku 2016 przez Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, w rozdziale noszącym tytuł Melchior Wańkowicz o istocie języka między innymi pisała: „(…). Wiele uwagi poświęcał pisarz procesom leksykalnym, np.: wychodzeniu z użycia wyrazów (barycz,‘targowisko’, ćwikier ‘binokle’, gądek ‘grajek’, influenca ‘grypa, nieżyt’, konsyliarz, otomana, rzyć ‘odbyt, tyłek, pośladek, dupa’, świątnik ‘kościelny’, itd.), zawężaniu znaczenia (ćma, grzeczny, nikczemny, podły, przystojny itd.) czy przesunięciom emocjonalnym (baba, dziad, dziewka, kiep, kobieta, kolaboracja71, maciora itd. ).”.
Z tego cytatu wynika, że istniał apelatyw gądek z znaczeniu grajek. Zatem, można wnioskować, że nazwisko Gądek powstało od apelatywu gądek ‘grajek’. Tak więc pierwsza osoba nosząca miano Gądek z jakimś prawdopodobieństwem była grajkiem inaczej mówiąc muzykantem. Tu dodam, że istnieje możliwość, że taka osoba mogła utracić swoją pierwotną nazwę osobową na rzecz miana Gądek.
Pozdrawiam – Roman.
Nazwisko Gądek.
Zaproponuję Ci etymologię nazwiska Gądek za dr hab. Aliną Naruszewicz – Duchlińską profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Brzmi ona tak:
„Gądek. Nazwisko można uznać za pochodne od nazwy osobowej Gądek//Gędek, odnotowanej przez „Słownik staropolskich nazw osobowych” (t. II s. 92). Zapis „on” oddaje tzw. asynchroniczną wymowę samogłoski nosowej. Podstawę mogła stanowić forma gądać ‘grać, brząkać, rzępolić” – „śpiewajcie jemu, a gądźcie jemu”, „niech świnia gdy nie umie na dudach nie gędzie” lub gędek ‘grajek’ (tzw. „Słownik warszawski” t. I, s. 815-817). Ewentualnie od nazwy miejscowej Gondek „stacja drogi żelaznej z Poznania do Jarocina, o 15 km od Poznania, 166 mk.”.”.
oraz
za profesorem Kazimierzem Rymutem – Nazwiska Polaków. Słownik historyczno – etymologiczny; Wydawnictwo Naukowe DWN; Kraków 2001.
Profesor uważa, że nazwa osobowa:
• Gądek pochodzi od gwarowego słowa [ staropolskiego ] gadać, gędzić w znaczeniu grać. Jak podaje profesor Rymut nazwisko odnotowano już w roku 1415;
• Gondek pochodzi od gwarowego słowa [ staropolskiego ] gadać, gędzić w znaczeniu grać.
Tu dodam, że forma zapisane przez „on” jest związana z asynchroniczną wymową samogłoski nosowej.
Urszula Sokólska w opracowaniu pt. Wokół refleksji nad kształtem polszczyzny, które zostało wydane w Białymstoku, w roku 2016 przez Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku, w rozdziale noszącym tytuł Melchior Wańkowicz o istocie języka między innymi pisała: „(…). Wiele uwagi poświęcał pisarz procesom leksykalnym, np.: wychodzeniu z użycia wyrazów (barycz,‘targowisko’, ćwikier ‘binokle’, gądek ‘grajek’, influenca ‘grypa, nieżyt’, konsyliarz, otomana, rzyć ‘odbyt, tyłek, pośladek, dupa’, świątnik ‘kościelny’, itd.), zawężaniu znaczenia (ćma, grzeczny, nikczemny, podły, przystojny itd.) czy przesunięciom emocjonalnym (baba, dziad, dziewka, kiep, kobieta, kolaboracja71, maciora itd. ).”.
Z tego cytatu wynika, że istniał apelatyw gądek z znaczeniu grajek. Zatem, można wnioskować, że nazwisko Gądek powstało od apelatywu gądek ‘grajek’. Tak więc pierwsza osoba nosząca miano Gądek z jakimś prawdopodobieństwem była grajkiem inaczej mówiąc muzykantem. Tu dodam, że istnieje możliwość, że taka osoba mogła utracić swoją pierwotną nazwę osobową na rzecz miana Gądek.
Pozdrawiam – Roman.
-
Kozera_Piotr
- Posty: 127
- Rejestracja: ndz 20 lip 2008, 19:50
Re: Rozważania o genezie nazwiska Gądek.
Witam
A co można powiedzieć o nazwisku Kozera, występującego też w formie Kozyra. Najbardziej znane chyba z powiedzenia 'nie bez kozery' i znanego z telewizji w latach osiemdziesiątych prezentera Andrzeja Kozera.
Pozdrawiam
Piotr
A co można powiedzieć o nazwisku Kozera, występującego też w formie Kozyra. Najbardziej znane chyba z powiedzenia 'nie bez kozery' i znanego z telewizji w latach osiemdziesiątych prezentera Andrzeja Kozera.
Pozdrawiam
Piotr
-
Szablewski_P
- Posty: 159
- Rejestracja: czw 18 cze 2020, 20:49
Re: Rozważania o genezie nazwiska Gądek.
A ja bym prosił o informacje na temat małopolskiego nazwiska: Pixa/Piksa/Pix
-
Marek70
- Posty: 13790
- Rejestracja: wt 22 mar 2016, 14:05
- Lokalizacja: Warszawa
- Otrzymał podziękowania: 12 times
Re: Rozważania o genezie nazwiska Gądek.
Romanie,
Dziękuję za wyjaśnienia dotyczące nazwiska Gądek.
Dziękuję za wyjaśnienia dotyczące nazwiska Gądek.
Pozdrawiam
Marek
Akceptujesz moje tłumaczenie - wpisz w temacie posta OK.
"O dziękowaniu" https://forum.genealodzy.pl/viewtopic.php?t=112847
"Jak napisać prośbę o tłumaczenie..." https://forum.genealodzy.pl/viewtopic.php?t=12392
Marek
Akceptujesz moje tłumaczenie - wpisz w temacie posta OK.
"O dziękowaniu" https://forum.genealodzy.pl/viewtopic.php?t=112847
"Jak napisać prośbę o tłumaczenie..." https://forum.genealodzy.pl/viewtopic.php?t=12392
Re: Rozważania o genezie nazwiska Kozera, Kozyra, Kozyr.
Piotrze, dobry wieczór.
Nazwisko Kozera, Kozyra, Kozyr.
Aleksander Brückner w Słowniku etymologicznym języka polskiego wydanym w Krakowie, w roku 1927 pod hasłem kozera pisał:
„kozera, kozyra, kozyrować r. 1553, kozernik, ‘atut w kartach’, zastąpione dziś francuskim atutem, w 15. i 16. wieku ogólne i do niedawna jeszcze nie zapomniane; dowolnie od kozy urobione, przeszło od nas na Ruś (nie odwrotnie; w 16. wieku tylko od nas Ruś karty i ich nazwy przejmywała), a w końcu może na Rumunję (coz) aż do Turków (koz) dotarło; na Rusi rozwinęły się znaczenia; kozyrkiem nazwano i ‘kołnierz’, i ‘ubiór głowy', i ‘daszek u czapki’, a kozyriť znaczy ‘stawiać się hardo’.”.
W Słowniku Języka Polskiego czytamy:
„Kozera, dawniej:
1. powód, przyczyna;
2. kolor atutowy (w grze w karty), także karta atutowa;
3. awantura, kłótnia; dziś tylko w wyrażeniu "nie bez kozery" - nie bez powodu, nie bez przyczyny.”.
W Słowniku języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego znajduje się hasło kozer z znaczeniu <ktoś umiejący prowadzący żywą, zajmującą rozmowę> [ fr. causeur = człowiek rozmowny ]. Inaczej mówiąc kozer to człowiek umiejący rozmawiać, interesująco i dowcipnie gawędzić; gawędziarz.
W dniu 23 sierpnia 2011 w Gazecie Wrocławskiej ukazał się artykuł profesora Jana Miodka, który nosił tytuł Nie bez kozery, od siedmiu boleści, pal go sześć. Profesor pisał: „Dość często używane wyrażenie nie bez kozery znaczy tyle, co "nie bez powodu, przyczyny": "No, że pan bywa w naszym domu, to jest nie bez kozery" (Antoni Słonimski, "Murzyn warszawski"), "Prosisz mnie o to nie bez kozery", "Nie bez kozery to zrobił". W codziennym obiegu komunikacyjnym nie ma jednak samego słowa kozera. Co ono właściwie znaczy? Czy to dawny wariant powodu, przyczyny? - pytają często użytkownicy polszczyzny.
Proszę sobie wyobrazić, że w dawnym języku kozera (występujący też w postaciach wariantywnych kozyra, kozernik) oznaczał "gracza, szulera". Pisał np. Mikołaj Rej (1505-1569): "Tracą czas opilcy, ożralcy, kozerowie", "Kozernikowi dasz karty". Ale była też kozera odpowiednikiem dzisiejszego atutu, poparcia: "Kiedy na mnie tą poszedł kozerą" - czytamy u Wacława Potockiego 1626-1696).
Dopiero gdy utrwalił się pochodzący z francuskiego atut - fr. a tout "do wszystkiego" (jak i kier - fr. coeur "serce", trefl - trefle "koniczyna", karo - carreau "kwadracik", pik - pique "pika"), kozera przestała funkcjonować w grach karcianych, choć "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. prof. Stanisława Dubisza z roku 2003 - nie wiem, dlaczego bez kwalifikatora przestarzałości, dawności - znaczenie "kolor atutowy lub karta w kolorze atutowym; atut" w drugim tomie przytacza.
Dopiero gdy utrwalił się pochodzący z francuskiego atut - fr. a tout "do wszystkiego" (jak i kier - fr. coeur "serce", trefl - trefle "koniczyna", karo - carreau "kwadracik", pik - pique "pika"), kozera przestała funkcjonować w grach karcianych, choć "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. prof. Stanisława Dubisza z roku 2003 - nie wiem, dlaczego bez kwalifikatora przestarzałości, dawności - znaczenie "kolor atutowy lub karta w kolorze atutowym; atut" w drugim tomie przytacza. (…).”.
Dr hab. Alina Naruszewicz – Duchlińska profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie o genezie nazwiska Kozera tak pisze:
„Kozera. Nazwiska Kozera i Kozyra mają te samą genezę. Wywodzi się je od rzeczownika kozera = kozyra, czyli: 1. atut w kartach, 2. przenośnie gra w karty, 3. środek, pomoc, wsparcie, 4. strata, 5. kłotnia, 6. przyczyna, powód („to nie bez kozery”, wyraz wywodzi się z tureckiego koz = atut, do polszczyzny trafił za pośrednictwem języka ukraińskiego, zob. tzw. Słownik warszawski języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. II, s. 511. To stare nazwy osobowe, Kozera odnotowano na terenie Polski już w 1667, a Kozyra w 1375 roku, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 1999, t. I, s. 454.”.
Jest też wieś o nazwie Kozery, która obecnie położona jest w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, w gminie Grodzisk Mazowiecki.
Moim zdaniem nazwisko Kozera albo Kozyra pochodzi o przezwiska Kozera, Kozyra a ono od apelatywu kozera, kozyra, kozyr. Znaczenie wspomnianych apelatywów opisałem powyżej. Dlaczego konkretną osobę nazywano Kozerą , Kozyrą albo Kozyrem trudno jest dziś jednoznacznie stwierdzić. Profesor Kazimierz Rymut wielokrotnie mówił: „By w sposób prawidłowy podać genezę konkretnego nazwiska, trzeba by śledzić historię danej rodziny. Tak samo brzmiące dzisiejsze nazwiska dwu rodzin mogą mieć bowiem dwie różne genezy”. Natomiast, profesor Aleksander Brückner wielokrotnie pisał, że „my dziś nie rozumiemy znaczenia różnych słów używanych dawniej”.
Piotrze, masz spory wybór – możesz wybierać od czego mogło powstać przezwisko Kozera, Kozyra albo Kozyr.
Pozdrawiam – Roman.
Nazwisko Kozera, Kozyra, Kozyr.
Aleksander Brückner w Słowniku etymologicznym języka polskiego wydanym w Krakowie, w roku 1927 pod hasłem kozera pisał:
„kozera, kozyra, kozyrować r. 1553, kozernik, ‘atut w kartach’, zastąpione dziś francuskim atutem, w 15. i 16. wieku ogólne i do niedawna jeszcze nie zapomniane; dowolnie od kozy urobione, przeszło od nas na Ruś (nie odwrotnie; w 16. wieku tylko od nas Ruś karty i ich nazwy przejmywała), a w końcu może na Rumunję (coz) aż do Turków (koz) dotarło; na Rusi rozwinęły się znaczenia; kozyrkiem nazwano i ‘kołnierz’, i ‘ubiór głowy', i ‘daszek u czapki’, a kozyriť znaczy ‘stawiać się hardo’.”.
W Słowniku Języka Polskiego czytamy:
„Kozera, dawniej:
1. powód, przyczyna;
2. kolor atutowy (w grze w karty), także karta atutowa;
3. awantura, kłótnia; dziś tylko w wyrażeniu "nie bez kozery" - nie bez powodu, nie bez przyczyny.”.
W Słowniku języka polskiego pod redakcją Witolda Doroszewskiego znajduje się hasło kozer z znaczeniu <ktoś umiejący prowadzący żywą, zajmującą rozmowę> [ fr. causeur = człowiek rozmowny ]. Inaczej mówiąc kozer to człowiek umiejący rozmawiać, interesująco i dowcipnie gawędzić; gawędziarz.
W dniu 23 sierpnia 2011 w Gazecie Wrocławskiej ukazał się artykuł profesora Jana Miodka, który nosił tytuł Nie bez kozery, od siedmiu boleści, pal go sześć. Profesor pisał: „Dość często używane wyrażenie nie bez kozery znaczy tyle, co "nie bez powodu, przyczyny": "No, że pan bywa w naszym domu, to jest nie bez kozery" (Antoni Słonimski, "Murzyn warszawski"), "Prosisz mnie o to nie bez kozery", "Nie bez kozery to zrobił". W codziennym obiegu komunikacyjnym nie ma jednak samego słowa kozera. Co ono właściwie znaczy? Czy to dawny wariant powodu, przyczyny? - pytają często użytkownicy polszczyzny.
Proszę sobie wyobrazić, że w dawnym języku kozera (występujący też w postaciach wariantywnych kozyra, kozernik) oznaczał "gracza, szulera". Pisał np. Mikołaj Rej (1505-1569): "Tracą czas opilcy, ożralcy, kozerowie", "Kozernikowi dasz karty". Ale była też kozera odpowiednikiem dzisiejszego atutu, poparcia: "Kiedy na mnie tą poszedł kozerą" - czytamy u Wacława Potockiego 1626-1696).
Dopiero gdy utrwalił się pochodzący z francuskiego atut - fr. a tout "do wszystkiego" (jak i kier - fr. coeur "serce", trefl - trefle "koniczyna", karo - carreau "kwadracik", pik - pique "pika"), kozera przestała funkcjonować w grach karcianych, choć "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. prof. Stanisława Dubisza z roku 2003 - nie wiem, dlaczego bez kwalifikatora przestarzałości, dawności - znaczenie "kolor atutowy lub karta w kolorze atutowym; atut" w drugim tomie przytacza.
Dopiero gdy utrwalił się pochodzący z francuskiego atut - fr. a tout "do wszystkiego" (jak i kier - fr. coeur "serce", trefl - trefle "koniczyna", karo - carreau "kwadracik", pik - pique "pika"), kozera przestała funkcjonować w grach karcianych, choć "Uniwersalny słownik języka polskiego" pod red. prof. Stanisława Dubisza z roku 2003 - nie wiem, dlaczego bez kwalifikatora przestarzałości, dawności - znaczenie "kolor atutowy lub karta w kolorze atutowym; atut" w drugim tomie przytacza. (…).”.
Dr hab. Alina Naruszewicz – Duchlińska profesor Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie o genezie nazwiska Kozera tak pisze:
„Kozera. Nazwiska Kozera i Kozyra mają te samą genezę. Wywodzi się je od rzeczownika kozera = kozyra, czyli: 1. atut w kartach, 2. przenośnie gra w karty, 3. środek, pomoc, wsparcie, 4. strata, 5. kłotnia, 6. przyczyna, powód („to nie bez kozery”, wyraz wywodzi się z tureckiego koz = atut, do polszczyzny trafił za pośrednictwem języka ukraińskiego, zob. tzw. Słownik warszawski języka polskiego, red. J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, t. II, s. 511. To stare nazwy osobowe, Kozera odnotowano na terenie Polski już w 1667, a Kozyra w 1375 roku, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 1999, t. I, s. 454.”.
Jest też wieś o nazwie Kozery, która obecnie położona jest w województwie mazowieckim, w powiecie grodziskim, w gminie Grodzisk Mazowiecki.
Moim zdaniem nazwisko Kozera albo Kozyra pochodzi o przezwiska Kozera, Kozyra a ono od apelatywu kozera, kozyra, kozyr. Znaczenie wspomnianych apelatywów opisałem powyżej. Dlaczego konkretną osobę nazywano Kozerą , Kozyrą albo Kozyrem trudno jest dziś jednoznacznie stwierdzić. Profesor Kazimierz Rymut wielokrotnie mówił: „By w sposób prawidłowy podać genezę konkretnego nazwiska, trzeba by śledzić historię danej rodziny. Tak samo brzmiące dzisiejsze nazwiska dwu rodzin mogą mieć bowiem dwie różne genezy”. Natomiast, profesor Aleksander Brückner wielokrotnie pisał, że „my dziś nie rozumiemy znaczenia różnych słów używanych dawniej”.
Piotrze, masz spory wybór – możesz wybierać od czego mogło powstać przezwisko Kozera, Kozyra albo Kozyr.
Pozdrawiam – Roman.
-
andrzejnolbrzak
- Posty: 6
- Rejestracja: czw 15 paź 2020, 18:07
-
Wladyslaw_Moskal
- Posty: 1631
- Rejestracja: pt 25 kwie 2008, 02:58
Pochodzenie nazwisk Pixa i Piksa.
Witam,Szablewski_P pisze:A ja bym prosił o informacje na temat małopolskiego nazwiska: Pixa/Piksa/Pix
ciekawe, starozytne nazwanie/nazwisko wystepujace w Polsce jako Pixa (bardzo rzadkie) i bardziej liczne malopolsko-slaskie Piksa;
http://nlp.actaforte.pl:8080/Nomina/Ndi ... isko=Piksa
Wedlug zestawien Pani Ewy Szczodruch informacji o pochodzeniu nazwisk, prof. K Rymut pisze, ze nazwisko Piksa - odnotowane pierwszy raz w Polsce w 1698 r., pochodzi od staropolskiego pikać ‘oddawać mocz’, też ‘uderzać’, pika ‘broń o długim drzewcu’ lub od piksa ‘tabakierka’.
Wedlug mnie, starozytne !! nazwanie/nazwisko Piksa pochodzi od slowa "pix" - piks, oznaczajacego w jezykach poceltyckich (francuski, angielski) i slowianskich - szkatuła, szkatułka i .. wspolczesnie tabakiera, czyli podelko na tabake/tyton, jak podkresla prof. K.Rymut.
Mozna to przesledzic na mapach rozmieszczenia nazwisk wg strony Forebears=Przodkowie.
Mapa nazwiska Pix wskazuje, ze nazwisko musialo powstac okolo 4 tysiace lat temu, skoro zawedrowalo z Ariamii/Slowianami do Indii;
https://forebears.io/surnames/pix
Z nazwania Pix/Piks powstala na terenie ziem obecnie czeskich i polskich wersja slowianska nazwania/nazwiska Pixa/Piksa;
https://forebears.io/surnames/pixa
https://forebears.io/surnames/piksa
Zatem nazwanie Piksa wskazuje na kogos, kto umial zrobic bardzo uzyteczne pudelka od szkatuly do..tabakiery, kiedys z drzewa, pozniej moze tez z metalu.
Pozdrawiam - Wladyslaw
-
Szablewski_P
- Posty: 159
- Rejestracja: czw 18 cze 2020, 20:49
Pochodzenie nazwisk Pixa i Piksa.
Dziękuję Władysławie. W rodzinie mojej narzeczonej występuję ono w linii z pogranicza małopolski/podkarpackiego (de facto małopolski). Co też ciekawe- jest teoria jakoby miało ono przywędrować z Wielkiej Brytanii, ale w tamtej rodzinie jest dużo legend i teorii, bo też materiał jest trudny do weryfikacji (mało skanów w necie i geograficznie daleko od mojego miejsca zamieszkania...).
Jeszcze raz dziękuję i pozdrawiam.
Jeszcze raz dziękuję i pozdrawiam.
aweł
Mam przodków z okolic Warty (Sieradzkie) i Pleszewa (Kaliskie) - także jakby co - PW
Mam przodków z okolic Warty (Sieradzkie) i Pleszewa (Kaliskie) - także jakby co - PW
-
Wladyslaw_Moskal
- Posty: 1631
- Rejestracja: pt 25 kwie 2008, 02:58
Pochodzenie nazwisk Nolbrzak i Nalbrzak
Witam,andrzejnolbrzak pisze:Dzien Dobry
Prosze o wyjasnienie pochodzenia nazwiska NOLBRZAK
z gory dziekuje
Nolbrzak, to bardzo rzadkie, lokalne nazwanie/nazwisko w Polsce;
http://nlp.actaforte.pl:8080/Nomina/Ndi ... o=nolbrzak
i w swiecie;
https://forebears.io/surnames/nolbrzak
Interesujacym jest fakt, ze w Lodzi wystepuje rodzina o nazwisku Nalbrzak.
To pozwala przypuszczac, ze nazwanie/nazwisko sklada sie z dwoch czlonow; przedrostka/partykuły "nol" lub "nal" + rdzenia "brzak".
Zestawienia danych o pochodzeniu nazwisk sporzadzone przez Pania Ewe Szczodruch, to prof. K. Rymut wymienia nazwisko Brzakała powstale od brzękac, brzęczeć.
Strona Forebears=Przodkowie wskazuje, ze istnieje slowianskie, serbo-chorwacko-czeskie nazwisko Brzak powstale od dawnego slowa "brzak" = "szybki";
https://forebears.io/surnames/brzak
Uzywane kiedys partykuly/przedrostki "nol" i "nal" moga odpowiadac wspolczesnie uzywanej partykule "no", o dosc ogolnym znaczeniu;
https://sjp.pwn.pl/slowniki/No.html
Wedlug mojej hipotezy, slowianskie nazwanie Nolbrzak mozna obecnie przedstawic jako "no(dawniej nol) + brzak", czyli .. "nol/no = ale + szybki" lub "bardzo szybki" człowiek.
Serdecznie pozdrawiam - Wladyslaw
-
Wladyslaw_Moskal
- Posty: 1631
- Rejestracja: pt 25 kwie 2008, 02:58
Re: Pochodzenie nazwisk Pixa i Piksa.
Witam,Szablewski_P pisze:Dziękuję Władysławie. W rodzinie mojej narzeczonej występuję ono w linii z pogranicza małopolski/podkarpackiego (de facto małopolski). Co też ciekawe- jest teoria jakoby miało ono przywędrować z Wielkiej Brytanii, ale w tamtej rodzinie jest dużo legend i teorii, bo też materiał jest trudny do weryfikacji (mało skanów w necie i geograficznie daleko od mojego miejsca zamieszkania...).
Jeszcze raz dziękuję i pozdrawiam.
wczesniej napisalem;
"Wedlug mnie, starozytne !! nazwanie/nazwisko Piksa pochodzi od slowa "pix" - piks, oznaczajacego w jezykach poceltyckich (francuski, angielski) i slowianskich - szkatuła, szkatułka i .. wspolczesnie tabakiera, czyli podelko na tabake/tyton, jak podkresla prof. K.Rymut."
Teraz moge dodac, ale w j, angielskim, informacje o srebrnej szkatulce na bizuterie znalezionej w Serbii nalezacej do celto-slowianskiego plemienia Scordisci. Takich pudelek znaleziono wiecej !.
Dlaczego celto-slowianskiego ?, bo zwano ich "skoro-dyszacy", czyli "szybko-mowiacy" rod, a Grecy zapisali nazwe rodu jako Scordisci.
Ten link potwierdza moja hipoteze;
https://balkancelts.wordpress.com/2014/ ... lry-boxes/
Serdecznie pozdrawiam - Wladyslaw